Sơn mài hội họa Việt Nam (1930 - 2030): Hành trình đánh thức giá trị di sản

Trong dòng chảy của mỹ thuật Việt Nam hiện đại, sơn mài luôn được xem là một chất liệu đặc biệt, vừa mang giá trị nghệ thuật độc đáo, vừa chứa đựng chiều sâu văn hóa của dân tộc. Hành trình hướng tới dấu mốc 100 năm "Kỷ nguyên Di sản - Sơn mài hội họa Việt Nam (1930 - 2030)" đang từng bước được hiện thực hóa thông qua các hoạt động nghiên cứu, sáng tạo và kết nối cộng đồng nghệ sĩ, nhà khoa học, doanh nghiệp và sinh viên nghệ thuật trên cả nước. 

Đà Nẵng: Khi công nghệ mở rộng không gian ứng dụng của sơn mài

Tại Trường Đại học Kiến trúc Đà Nẵng, hành trình di sản đã mở ra một cách tiếp cận mới đối với nghệ thuật sơn mài trong lĩnh vực thiết kế nội thất. Không gian học thuật trở nên sôi động với các buổi hội thảo chuyên đề, workshop và hoạt động trải nghiệm, nơi sinh viên được tiếp cận trực tiếp với kỹ thuật sơn mài trên phôi gỗ công nghiệp khắc CNC.

Sự kết hợp giữa công nghệ hiện đại và kỹ thuật thủ công truyền thống đã mang đến nhiều gợi mở về khả năng ứng dụng của sơn mài trong đời sống đương đại. Thay vì chỉ xuất hiện trong các tác phẩm hội họa hay trưng bày tại bảo tàng, sơn mài có thể trở thành chất liệu cho những sản phẩm nội thất mang tính thẩm mỹ và giá trị thương mại cao.

Theo các chuyên gia, việc đưa công nghệ vào quá trình sản xuất không làm mất đi bản sắc của sơn mài, mà ngược lại còn giúp tối ưu hóa quy trình, mở rộng quy mô ứng dụng và đưa chất liệu truyền thống đến gần hơn với thị trường.

Ông Nguyễn Văn Phan - Chủ tịch Công ty TNHH Sơn Hoa Việt cho biết: "Chúng ta cải tiến công nghệ vật liệu để giúp sơn mài đáp ứng các tiêu chí của thị trường hiện đại. Từ đó, sơn mài có thể chính thức tham gia vào hoạt động kinh tế di sản - từ không gian bảo tàng đến mọi ngõ ngách của đời sống, từ nội thất cao cấp đến các sản phẩm gia dụng."

Những trải nghiệm thực tế tại workshop cũng giúp sinh viên nhận ra rằng di sản không chỉ nằm trong quá khứ, mà hoàn toàn có thể trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo cho những thiết kế mới, phù hợp với nhịp sống hiện đại. 

Huế: Bản hòa ca di sản từ nghệ sĩ và thế hệ trẻ

Nếu Đà Nẵng mang đến góc nhìn ứng dụng, thì Trường Đại học Nghệ thuật - Đại học Huế lại trở thành điểm hẹn của những cảm hứng sáng tạo mang tính biểu tượng. Tại đây, sự kiện sáng tác tranh sơn mài ngoài trời quy mô lớn đã thu hút sự tham gia của 40 họa sĩ cùng 100 sinh viên nghệ thuật.

Theo đó, các mảng màu và lớp sơn được chăm chút tỉ mỉ trên các tấm phôi riêng biệt. Sau quá trình sáng tác, các phần tranh được ghép lại thành một bức đại họa tổng thể, tạo nên hiệu ứng thị giác ấn tượng. Bức tranh mang ý nghĩa biểu tượng về sự kết nối giữa các thế hệ nghệ sĩ. Những người đã gắn bó lâu năm với sơn mài cùng làm việc, trao đổi và truyền cảm hứng trực tiếp cho lớp sinh viên trẻ.

Sự kiện cũng nhận được sự đồng hành của Viện Kỷ lục Việt Nam, ghi nhận dấu ấn của một hoạt động sáng tác sơn mài ngoài trời có quy mô đặc biệt. Đây được xem là minh chứng sinh động cho sức sống bền bỉ của sơn mài trong môi trường nghệ thuật đương đại.

Ông Dương Duy Lâm Viên - Viện trưởng Viện Kỷ lục Việt Nam nhận định: "Khi các em sinh viên yêu thích và có thể sống được với nghề thông qua những workshop thực tế như thế này, di sản sẽ tự thân được bảo tồn một cách bền vững nhất." 

Đánh thức giá trị di sản trong dòng chảy đương đại

Nghệ thuật sơn mài không chỉ là niềm tự hào của mỹ thuật Việt Nam mà còn là "hồn cốt" của văn hóa dân tộc. Tuy nhiên, đứng trước làn sóng công nghệ, việc bảo tồn sơn mài không thể chỉ dừng lại ở giữ gìn nguyên bản mà cần một tư duy ứng dụng mới. Đó là thông điệp xuyên suốt của chuỗi hội thảo chuyên đề "Sơn mài di sản và Di sản sơn mài hội họa Việt Nam 1930 – 2030".

Chuỗi sự kiện xuyên miền Trung lần này cho thấy một điều rõ ràng, sơn mài hội họa Việt Nam không hề cũ, mà đang từng bước chuyển mình để thích ứng với thời đại. Hướng tới cột mốc năm 2030, hành trình này được kỳ vọng sẽ góp phần đưa sơn mài hội họa Việt Nam vươn xa hơn trên bản đồ nghệ thuật thế giới.