Tòa nhà Empire State tại New York, Mỹ được chiếu sáng bằng ánh vàng để đánh dấu khoảnh khắc tàu vũ trụ Voyager 1 của NASA sắp bay qua vị trí cách Trái đất một ngày ánh sáng, ngày 17/11/2026. (Ảnh: Reuters)
Tàu thăm dò Voyager 1 của NASA đã đạt khoảng cách một ngày ánh sáng so với Trái Đất vào lúc 5 giờ 16 phút sáng ngày 18/11 theo giờ miền Đông nước Mỹ. Đây là cột mốc chưa từng có đối với một vật thể do con người chế tạo. Một ngày ánh sáng là quãng đường ánh sáng hoặc tín hiệu vô tuyến truyền đi trong 24 giờ, tương đương khoảng 26 tỷ km. Điều này đồng nghĩa với việc tín hiệu điều khiển từ Trái Đất phải mất tròn một ngày mới đến được Voyager 1 và cần thêm 24 giờ để tín hiệu phản hồi quay trở lại.
Ông Kareem Badaruddin, Giám đốc sứ mệnh Voyager tại Phòng Thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (JPL) của NASA ở California, đánh giá đây là thành tựu đặc biệt, chưa từng xảy ra và có thể rất lâu nữa mới được lặp lại.
Voyager 1 được phóng vào tháng 9/1977, khoảng một tháng sau tàu Voyager 2. Ban đầu, hai tàu chỉ được thiết kế để hoạt động trong 5 năm, với nhiệm vụ chính là nghiên cứu Sao Mộc và Sao Thổ. Tuy nhiên, sau gần 49 năm, cả hai vẫn tiếp tục hành trình và gửi về Trái Đất những dữ liệu khoa học có giá trị.

Tàu vũ trụ Voyager 1 của NASA được phóng lên bằng tên lửa đẩy Titan/Centaur-6 từ Tổ hợp phóng Trung tâm Vũ trụ Kennedy, Merritt Island, Florida, Mỹ vào lúc 8 giờ 56 phút sáng giờ địa phương, ngày 5/9/1977 (Ảnh: AP)
Năm 1998, Voyager 1 vượt qua tàu Pioneer 10 để trở thành vật thể nhân tạo ở xa Trái Đất nhất. Đến năm 2012, tàu vượt ra ngoài nhật quyển, vùng không gian chịu ảnh hưởng chủ yếu của gió Mặt Trời và từ trường liên quan, để tiến vào môi trường liên sao. Voyager 2 đạt cột mốc tương tự vào năm 2018. Hiện Voyager 1 đang di chuyển trong không gian liên sao với vận tốc khoảng 61.155 km/giờ, hướng về phía ngôi sao Gliese 445, cách Trái Đất hơn 17 năm ánh sáng.
Ông William Kurth, nhà nghiên cứu tại Đại học Iowa, người bắt đầu tham gia chương trình Voyager từ năm 1974, cho rằng việc hai con tàu vẫn có thể thực hiện nhiệm vụ khoa học sau gần nửa thế kỷ là minh chứng cho năng lực của các kỹ sư thiết kế, chế tạo và vận hành. Tuy nhiên, khoảng cách ngày càng lớn cũng khiến việc điều khiển Voyager 1 trở nên đặc biệt phức tạp. NASA hiện duy trì liên lạc với tàu thông qua Mạng lưới Không gian sâu (Deep Space Network), gồm các hệ thống ăng-ten vô tuyến cỡ lớn đặt trên Trái Đất.
Bên cạnh khó khăn về liên lạc, thách thức lớn nhất đối với Voyager 1 hiện nay là nguồn điện ngày càng suy giảm. Tàu được trang bị ba máy phát nhiệt điện đồng vị phóng xạ, sử dụng nhiệt sinh ra từ quá trình phân rã của plutonium-238 để tạo ra điện. Không giống các hệ thống sử dụng pin Mặt Trời, nguồn năng lượng này không phụ thuộc vào ánh sáng, nhưng công suất giảm dần theo thời gian. Khi được phóng, các máy phát điện trên Voyager 1 cung cấp khoảng 470 watt. Sau gần 50 năm, công suất hiện chỉ còn khoảng 210 watt và tiếp tục giảm trung bình 4 watt mỗi năm.
Một bản phác thảo về tàu vũ trụ Voyager 1 của NASA. (Ảnh: Reuters)
Để duy trì hoạt động, NASA đã lần lượt tắt những thiết bị không còn cần thiết. Trong số 10 thiết bị khoa học ban đầu, Voyager 1 hiện chỉ còn hai thiết bị đang hoạt động và truyền dữ liệu về Trái Đất, gồm máy đo từ trường và hệ thống nghiên cứu sóng plasma. Hai thiết bị này tiếp tục cung cấp thông tin về từ trường và mật độ các hạt mang điện trong môi trường liên sao, giúp các nhà khoa học tìm hiểu những khu vực mà các thiết bị quan sát từ Trái Đất chưa thể trực tiếp tiếp cận.
Mới đây, các kỹ sư NASA đã thực hiện một thay đổi đáng kể trong cách phân phối điện năng trên tàu. Theo đó, ba thiết bị tiêu thụ nhiều điện được tắt đồng thời, trong khi ba thiết bị khác có tổng mức tiêu thụ thấp hơn được kích hoạt nhằm duy trì nhiệt độ cần thiết cho các bộ phận quan trọng.
Việc bảo đảm nhiệt độ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với hệ thống máy tính và nhiên liệu phục vụ điều chỉnh hướng tàu. Nếu nhiên liệu bị đóng băng, Voyager 1 có thể mất khả năng thực hiện những thao tác cần thiết để hướng ăng-ten về Trái Đất. Nhóm kỹ thuật gọi đợt điều chỉnh này là "Big Bang" do phải thực hiện đồng thời nhiều thay đổi chưa từng được áp dụng trong quá trình bay.
NASA hiện chưa thể xác định chính xác Voyager 1 sẽ tiếp tục hoạt động trong bao lâu. Trong nhiều năm qua, các nhà quản lý sứ mệnh thường ước tính con tàu còn có thể duy trì hoạt động thêm 3-5 năm, tùy thuộc vào tình trạng thiết bị và khả năng tiết kiệm năng lượng. Trong khi đó, Voyager 2 được dự báo sẽ đạt khoảng cách một ngày ánh sáng vào năm 2035, song chưa rõ liệu con tàu có còn đủ năng lượng để duy trì liên lạc khi đó hay không.
Dù hoạt động khoa học có thể chấm dứt trong những năm tới, Voyager 1 và Voyager 2 vẫn sẽ tiếp tục chuyển động trong không gian. Cả hai mang theo Đĩa ghi âm Vàng (Golden Record), chứa hình ảnh, âm thanh thiên nhiên, âm nhạc và lời chào bằng 55 ngôn ngữ, cùng thông điệp của cố Tổng thống Mỹ Jimmy Carter và cố Tổng Thư ký Liên hợp quốc Kurt Waldheim. Theo tính toán của NASA, khoảng 40.000 năm nữa, Voyager 1 sẽ tiến đến vị trí gần ngôi sao Gliese 445 nhất, ở khoảng cách khoảng 1,7 năm ánh sáng.
Trong gần nửa thế kỷ hoạt động, chương trình Voyager đã mang lại nhiều khám phá quan trọng, từ việc phát hiện các vệ tinh mới của Sao Mộc và Sao Thổ, ghi nhận hoạt động núi lửa trên vệ tinh Io của Sao Mộc đến nghiên cứu khí quyển Titan, vệ tinh lớn nhất của Sao Thổ.
Voyager 1 cũng là con tàu chụp bức ảnh nổi tiếng "Chấm xanh mờ" (Pale Blue Dot) vào ngày 14/2/1990, ghi lại hình ảnh Trái Đất từ khoảng cách khoảng 6 tỷ km so với Mặt Trời. Theo các nhà khoa học, giá trị đặc biệt của chương trình Voyager nằm ở khả năng trực tiếp đo đạc môi trường liên sao, thay vì chỉ quan sát từ xa bằng kính thiên văn.
Sau gần 50 năm rời Trái Đất, Voyager 1 không chỉ tiếp tục mở rộng giới hạn khám phá của con người mà còn trở thành minh chứng cho khả năng duy trì một sứ mệnh khoa học vượt xa thời gian thiết kế ban đầu. Cột mốc một ngày ánh sáng đánh dấu thêm một bước tiến trong hành trình khám phá những vùng không gian xa xôi của nhân loại.
Bình luận (0)