Thái Lan định hình cuộc chơi phim ngắn AI

Học làm phim trước khi dùng AI

Thay vì đứng ngoài nhìn giới sáng tạo sử dụng phần mềm một cách tự phát, các nhà quản lý văn hóa Thái Lan đã chủ động vào cuộc để vạch ra lộ trình bài bản. Dự án AIFX: AI Film Experiment tại Trung tâm Sáng tạo & Thiết kế Thái Lan (TCDC ) là cú bắt tay tiêu biểu giữa Cơ quan Xúc tiến Kinh tế Sáng tạo (CEA), FabCafe Bangkok cùng mạng lưới những người hoạt động nghệ thuật bản địa. Sân chơi này mở cửa tiếp nhận các tác phẩm phim ngắn thử nghiệm dùng AI của các nhà làm phim, sinh viên và người làm sáng tạo đam mê kể chuyện. Tuy nhiên, thay vì nhận sản phẩm một cách hời hợt, ban tổ chức đặt ra các tiêu chuẩn học thuật rất khắt khe.

Những người tham gia phải bước vào các khóa huấn luyện chuyên sâu với các cố vấn điện ảnh kỳ cựu. Khóa học khởi đầu từ nền tảng của quy trình làm phim truyền thống: nuôi dưỡng trí tưởng tượng, dựng cấu trúc cốt truyện, viết kịch bản chi tiết và phác thảo bảng phân cảnh (storyboard). Chỉ khi tác giả làm chủ được câu chuyện của mình, họ mới bắt tay vào vận dụng các phần mềm AI đã mua bản quyền hợp pháp để tạo hình ảnh. Ông Warit Teeprasert - chuyên gia phát triển chiến lược công nghiệp sáng tạo thuộc CEA - cho biết dự án AIFX nhằm hỗ trợ chủ nhân của ý tưởng thỏa sức sáng tạo mà không bị vướng bận vào những thiếu thốn về trang thiết bị hay kinh phí. Quá trình này giúp nâng cao năng lực cho người làm phim ngắn từ khâu thai nghén kịch bản, sản xuất, thuyết trình dự án cho tới việc đưa tác phẩm đi tranh tài ở các sân chơi trong nước và quốc tế. Việc trang bị kiến thức chuẩn mực giúp kết nối mạng lưới những người có chuyên môn ở từng khâu, cùng nhau tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh và thúc đẩy nền kinh tế sáng tạo phát triển vững chắc.

Thailand International AI Film Festival 2026. diễn ra vào cuối tháng 7 vừa qua cũng đề cao việc sử dụng AI có trách nhiệm, minh bạch và có thể kiểm chứng, cùng việc kiểm tra quyền sử dụng và tôn trọng bản quyền. Liên hoan tiếp nhận cả phim ứng dụng AI và tác phẩm kết hợp công nghệ này với các phương pháp làm phim khác. Qua các chương trình đào tạo và liên hoan, Thái Lan đang từng bước định hình cuộc chơi phim ngắn AI. Cơ hội thử nghiệm được mở rộng, nhưng người làm phim cũng phải trả lời rõ hơn về câu chuyện muốn kể, cách sử dụng công nghệ và trách nhiệm đối với những chất liệu làm nên tác phẩm.

Ranh giới làm nghề và sự sàng lọc của khán giả

Làn sóng làm phim thử nghiệm bằng AI ngày càng lan rộng khiến giới làm phim Thái Lan lo ngại tình trạng người dùng vô tư xài phần mềm, sao chép phong cách, chất xám của các nghệ sĩ khác. Trước thực tế này, các cơ quan văn hóa như CEA đặt ra ranh giới dứt khoát: một bộ phim ngắn dùng AI chỉ được công nhận là tác phẩm điện ảnh nếu chứng minh được bản quyền, ý tưởng kịch bản rõ ràng và chỉ sử dụng công nghệ để hỗ trợ hình ảnh. Điều này nhận được sự đồng thuận từ giới làm nghề lâu năm. Ông Virat Hengkongdee - Giám đốc điều hành Toklom Television - nhấn mạnh, nguyên tắc sống còn khi làm việc với AI là tuyệt đối không xâm phạm bản quyền; việc dùng nguồn dữ liệu sạch, hợp pháp là điều kiện bắt buộc để tác phẩm được tôn trọng.

Phản ứng của khán giả Thái Lan đối với dòng phim ngắn ứng dụng AI có sự phân hóa rất rõ rệt giữa việc tò mò đón nhận công nghệ và sự dò xét về mặt nội dung. Khảo sát xã hội học Digital Lives Decoded do Tập đoàn Telenor thực hiện cho thấy Thái Lan nằm trong nhóm quốc gia có mức độ tin tưởng và đón nhận AI cao hàng đầu châu Á. Khoảng 77% người dùng Internet tại đây đã chủ động tiếp cận các công cụ thông minh, trong đó giải trí và truyền thông số là lĩnh vực đứng đầu. Hơn một nửa số người được hỏi thường xuyên theo dõi các sản phẩm nghe nhìn mới. Điều này hình thành một bộ phận khán giả trẻ, sinh viên tại các đô thị lớn như Bangkok rất cởi mở. Họ hào hứng đến các buổi chiếu thử nghiệm công nghệ tại TCDC để thưởng thức những bối cảnh vũ trụ, thế giới siêu thực hay phong cách thị giác kỳ ảo vốn trước đây phim ngắn kinh phí thấp không tài nào thực hiện nổi.

Tuy nhiên, khán giả đại chúng và những người yêu điện ảnh truyền thống lại nhìn nhận trào lưu này bằng con mắt thận trọng hơn nhiều. Báo cáo nghiên cứu thAI Consumer AI Adoption của SCBX ghi nhận sự sụt giảm lòng tin rất nhanh nếu người xem cảm thấy nội dung mang tính chất giả tạo hoặc mập mờ về nguồn gốc thực hiện. Khán giả Thái Lan vốn rất coi trọng yếu tố cảm xúc, sự tinh tế trong tâm lý nhân vật và hơi thở văn hóa gần gũi trong đời sống thường ngày. Khi một bộ phim ngắn quá lạm dụng các hình ảnh đồ họa sinh ra từ máy móc mà bỏ quên mạch cảm xúc tự nhiên, người xem lập tức cảm thấy xa lạ và đánh giá tác phẩm thiếu tính nhân văn.

Những nguy cơ về công nghệ Deepfake, sao chép giọng nói và việc sử dụng hình ảnh nhân vật chưa được sự đồng thuận đã biến khán giả thành những người giám sát đạo đức khắt khe. Nếu phát hiện đoàn phim sử dụng tư liệu không minh bạch hoặc lạm dụng AI để qua mặt người xem, cộng đồng mạng và khán giả đại chúng sẽ lập tức lên tiếng phản đối và quay lưng.