Khi điện ảnh, truyền hình và video ngắn cùng tham gia kể chuyện văn hóa, ẩm thực Việt Nam đứng trước cơ hội mở rộng sức hút du lịch, đưa bản sắc địa phương đến gần hơn với công chúng quốc tế.

Tại hội thảo "Điện ảnh, truyền hình, short video với ẩm thực trong việc thúc đẩy du lịch" diễn ra tại tỉnh Gia Lai, các nhà quản lý, chuyên gia và người làm nghề cùng đặt ra một vấn đề: làm thế nào để chuyển hóa di sản ẩm thực thành nội dung sáng tạo, sản phẩm du lịch và sức mạnh mềm quốc gia?

Món ăn kể chuyện con người và vùng đất

Ẩm thực không chỉ được nhận diện bằng nguyên liệu, công thức hay cách trình bày. Trong từng món ăn còn có dấu ấn lịch sử, nếp sống, ký ức gia đình và cách con người gắn bó với quê hương. Theo ông Đặng Trần Cường - Cục trưởng Cục Điện ảnh - sức mạnh của một bộ phim không dừng ở việc kể chuyện trên màn ảnh mà còn có thể tạo sức hút cho một điểm đến ngoài đời thực. Khi bối cảnh, con người, phong tục và ẩm thực được chuyển tải thuyết phục, khán giả sẽ hình thành sự yêu mến, tò mò và mong muốn đến tận nơi khám phá.

Dẫn trường hợp của tỉnh Hà Giang ghi nhận sự tăng trưởng du khách sau khi xuất hiện trong một dự án phim phát sóng toàn cầu trên Netflix, ông cho thấy khả năng kết nối giữa trải nghiệm xem phim và quyết định du lịch. Với ẩm thực, sự kết nối ấy càng trở nên gần gũi bởi món ăn có thể đánh thức đồng thời cảm giác về hương vị, ký ức và tình thân.

Tuy nhiên, không phải cứ dành nhiều thời lượng quay món ăn là có thể tạo hiệu quả quảng bá. Ông Đặng Trần Cường nhấn mạnh, ẩm thực cần được lồng ghép tự nhiên vào số phận nhân vật, đời sống gia đình và mạch cảm xúc của tác phẩm. Sự lan tỏa của bánh xèo sau thành công của bộ phim Nhà gia tiên được ông dẫn như một ví dụ về sức hấp dẫn đến từ cách kể chân thực.

Dưới góc độ của người sáng tác, biên kịch Trần Khánh Hoàng cũng chỉ ra một rào cản thường gặp: quá chú tâm phô diễn món ăn khiến câu chuyện bị ngắt quãng. Khi nhân vật đang đối diện với một vấn đề của đời sống, một cảnh giới thiệu ẩm thực thiếu kết nối có thể làm đứt mạch cảm xúc. Muốn lay động người xem, món ăn phải hiện diện như một phần trong cuộc sống của nhân vật, có lý do để xuất hiện và góp phần làm rõ câu chuyện.

Nhìn rộng hơn, ông Đỗ Lệnh Hùng Tú - Chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam - khẳng định, ẩm thực là một dạng quyền lực mềm, mang theo lịch sử, ký ức văn hóa và tình cảm con người. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, sức hấp dẫn của món ăn trên màn ảnh thường được bồi đắp bằng những giá trị ấy.

Trong Muôn vị nhân gian của đạo diễn Trần Anh Hùng, nghệ thuật nấu nướng và thưởng thức gắn với tình yêu, sự thấu hiểu giữa hai người đầu bếp. Với Hàn Quốc, những tác phẩm như Nàng Dae Jang Geum góp phần đưa văn hóa ẩm thực đến gần công chúng quốc tế, đồng thời tạo sức hút cho các không gian trải nghiệm liên quan đến điện ảnh. Những câu chuyện ấy cho thấy khán giả tìm đến một món ăn còn để chạm vào đời sống và nền văn hóa mà họ đã yêu mến qua màn ảnh.

Việt Nam sở hữu kho tàng ẩm thực phong phú trên khắp ba miền. Để nguồn chất liệu ấy có sức sống trong tác phẩm, người làm nghề cần đi sâu vào con người và vùng đất đã nuôi dưỡng từng hương vị. Theo ông Đỗ Lệnh Hùng Tú, dù công nghệ phát triển đến đâu, cảm xúc chân thật và tình yêu thương vẫn giữ vai trò quyết định trong việc đưa những ý tưởng quảng bá trở thành câu chuyện có khả năng chinh phục công chúng.

Nối dài sức hút màn ảnh với hành trình trải nghiệm

Nếu điện ảnh tạo chiều sâu cảm xúc, truyền hình và video ngắn có khả năng nối dài sự hiện diện của ẩm thực trong đời sống hằng ngày. Một câu chuyện có thể được kể trọn vẹn trong phim, tiếp tục được khám phá qua chương trình truyền hình rồi lan tỏa bằng những video ngắn trên nền tảng số. Mỗi hình thức có cách tiếp cận riêng, cùng góp phần duy trì sự quan tâm của khán giả đối với món ăn và điểm đến.

Giám đốc VTV8 - Nguyễn Lâm Thanh - nhấn mạnh giá trị bảo chứng của thương hiệu truyền hình quốc gia. Theo ông, với định vị nội dung về văn hóa, di sản, lịch sử và du lịch, VTV8 có thể đồng hành cùng địa phương và nhà sáng tạo trong việc kiểm chứng thông tin, giới thiệu nguồn gốc, quy trình chế biến và những giá trị đặc trưng của ẩm thực. Sự tin cậy của nội dung là nền tảng để sức hút truyền thông chuyển thành lựa chọn trải nghiệm. Một hình ảnh món ăn hấp dẫn có thể khiến người xem dừng lại, nhưng thông tin chính xác và câu chuyện thuyết phục mới giúp họ hiểu vì sao nên tìm đến.

Từ yêu cầu đó, tư duy hợp tác giữa truyền thông và địa phương cũng cần thay đổi. Ông Nguyễn Lâm Thanh cho rằng, trong bối cảnh các đài truyền hình tự chủ tài chính, hợp tác cần hướng đến việc cùng tạo ra giá trị kinh tế, thay vì chỉ dừng ở mua thời lượng phát sóng. Nội dung sáng tạo phải có khả năng kết nối với hoạt động du lịch, dịch vụ và thị trường.

Để hình thành sự kết nối này, ông Đặng Trần Cường đề xuất xây dựng chuỗi liên kết giữa cơ quan quản lý, địa phương, nhà sản xuất, đơn vị phát hành và doanh nghiệp du lịch. Phim đóng máy hay rời rạp cần mở ra một giai đoạn khai thác tiếp theo: tổ chức tour tham quan bối cảnh, xây dựng bản đồ trải nghiệm ẩm thực, phát triển quà lưu niệm và các hoạt động giao lưu. "Cục Điện ảnh đang xúc tiến hai giải pháp trọng tâm: thứ nhất là hoàn thiện cổng cơ sở dữ liệu số tổng hợp bối cảnh quay, hình ảnh và ẩm thực của 34 tỉnh, thành nhằm kết nối với các nhà sản xuất phim quốc tế lẫn trong nước; thứ hai là tham mưu sửa đổi Luật Điện ảnh và Nghị định 131 theo hướng phân cấp thẩm quyền cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh được quyết định mức hỗ trợ tài chính cụ thể cho các đoàn làm phim", ông Đặng Trần Cường thông tin. 

Những định hướng ấy đặt địa phương vào vai trò chủ động hơn: chuẩn bị dữ liệu, nhận diện chất liệu văn hóa có giá trị, xây dựng cơ chế phối hợp và sẵn sàng đón dòng khách được khơi nguồn từ màn ảnh. Một bộ phim tạo được tiếng vang chỉ thực sự mang lại lợi ích lâu dài khi du khách có thể tìm thấy những trải nghiệm tương xứng ngoài đời.

Hành trình đưa ẩm thực Việt Nam ra thế giới vì thế cần cả tài năng kể chuyện lẫn khả năng tổ chức sản phẩm du lịch. Khi câu chuyện đủ sâu để người xem nhớ, thông tin đủ tin cậy để họ lựa chọn và trải nghiệm đủ hấp dẫn để họ muốn quay lại, hương vị Việt sẽ có cơ hội đi xa bằng chính sức sống văn hóa của mình.