Tại Thổ Nhĩ Kỳ, Hội nghị khí hậu Liên Hợp Quốc (COP31) đang bàn cách đưa các cam kết vào thực tế, từ cắt giảm khí thải, thúc đẩy năng lượng sạch đến huy động nguồn tài chính giúp các nước ứng phó với biến đổi khí hậu. Những thay đổi được thảo luận tại hội nghị đang hiện hữu trong đời sống của hàng triệu người và trong những câu chuyện hằng ngày của mỗi gia đình.

Ở Greenland, một người cha giờ đây không còn có thể đưa con ra mặt băng câu cá như ông từng làm thời thơ ấu. Trải nghiệm từng quen thuộc với thế hệ cha mẹ nay đã trở nên xa lạ với con trẻ.

Từ trường học ở Ilulissat, ông Cuno Jensen từng nhìn thấy những tảng băng vươn cao phía sau các ngọn núi. Giờ đây, ông vẫn sống ở thị trấn ấy và đã là cha của 3 đứa trẻ. Nhìn ra vịnh băng, ông vẫn nhận ra những ngọn đồi từng đi qua cùng gia đình, nhưng cảnh vật đã đổi khác.

“Hồi nhỏ, khi đi cùng gia đình hoặc đi săn chim ở đây, chúng tôi nhìn thấy những tảng băng khổng lồ. Bây giờ, những tảng băng không còn cao lớn như trước”, ông Jensen kể.

Ở Ilulissat, sự thay đổi còn diễn ra ngay dưới chân người dân. Nền đất đóng băng lâu năm đang tan, khiến mặt đất mất ổn định. Tại bảo tàng lịch sử của thị trấn, cầu thang gỗ đã bị xô lệch khi nền đất bên dưới dịch chuyển.

Với gia đình ông Jensen, sự khác biệt hiện rõ ở những nơi trẻ em từng chơi. “Các con tôi không thể trải nghiệm những điều chúng tôi từng trải qua. Hồi nhỏ, tuyết nhiều hơn, mặt nước đóng băng và chúng tôi có thể ra đó câu cá. Giờ thì không thể làm như vậy nữa”, ông nói.

Chỉ qua một thế hệ, những nơi gắn với tuổi thơ ông Jensen đã đổi khác ngay trên quê hương ông.

Khi cảnh quan thay đổi, những dấu vết của quá khứ cũng dần phai nhạt. Để trẻ em có thể hình dung cha mẹ từng sống thế nào ở chính nơi mình đang lớn lên, người dân Ilulissat kể lại những câu chuyện gắn với từng địa điểm và đánh dấu chúng trên bản đồ.

Một điểm trên bản đồ mang tên Eqi, nơi ông Jensen từng đến cùng cha vào mùa hè. Ông nhớ sông băng ở đó lớn hơn khi ông còn nhỏ. Nay, phía trước sông băng đã lộ ra một đảo nhỏ.

Mỗi điểm đánh dấu gắn với một câu chuyện. Có nơi một gia đình từng đi săn, có tuyến đường người dân từng qua lại, cũng có ngôi nhà đang chịu ảnh hưởng do nền đất đóng băng tan. Dự án Lập bản đồ ký ức do Viện Nghiên cứu Nordregio và các đối tác thực hiện đã phỏng vấn 10 cư dân, ghi lại gần 60 câu chuyện gắn với những địa điểm cụ thể.

“Nếu không ghi lại những câu chuyện của chính người dân, chúng sẽ biến mất khi họ qua đời. Chúng tôi đã chứng kiến nhiều tên gọi địa danh bị thất truyền vì không làm gì để lưu giữ”, ông Karl Sandgreen, Giám đốc Trung tâm Vịnh băng Ilulissat, cho biết.

Học sinh là một trong những nhóm đầu tiên đến xem triển lãm. Qua lời kể của người dân, các em có thể hình dung những nơi mình vẫn thấy hằng ngày từng trông ra sao và người lớn đã làm gì ở đó khi còn nhỏ.

“Chúng tôi muốn truyền cảm hứng để các em làm được nhiều hơn thế hệ chúng tôi. Chúng tôi vẫn chưa làm đủ”, ông Sandgreen nói.

Với ông Jensen, vịnh băng là nơi ông từng bước ra câu cá. Với những đứa trẻ lớn lên ở Ilulissat hôm nay, câu chuyện ấy giờ đã có một chỗ trên bản đồ.

Những điểm đánh dấu lưu lại ký ức về các mùa săn bắt, những chuyến đi trên băng và những vùng đất từng phủ trắng tuyết. Qua đó, trẻ em hiểu vùng đất mình đang sống đã thay đổi như thế nào và con người có thể góp phần gìn giữ thiên nhiên để các em vẫn được tự mình trải nghiệm, rồi trao lại cho thế hệ tiếp theo.