Thị trường chứng khoán sau nâng hạng: cần chuẩn bị gì cho cuộc chơi lớn?

Cơ hội mở rộng

Khi thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức được nâng hạng, về bản chất, không phải phần thưởng mang tính biểu tượng. Đó là giấy thông hành để thị trường Việt Nam bước gần hơn vào dòng chảy vốn toàn cầu, nơi nhà đầu tư quốc tế không mua câu chuyện bằng kỳ vọng, mà mua bằng chuẩn mực, bằng khả năng hấp thụ vốn, bằng tính minh bạch và bằng độ sâu thực sự của thị trường.

Trong bối cảnh nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng cao, vai trò của thị trường vốn trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Ông Nguyễn Duy Linh, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), nhấn mạnh nền kinh tế đang có nhu cầu vốn đầu tư rất lớn, từ đó đặt ra vai trò ngày càng quan trọng của thị trường vốn trong việc hỗ trợ tăng trưởng. Đây là nhận định có cơ sở rất rõ nếu nhìn vào áp lực huy động vốn cho giai đoạn 2026–2030. Khi tăng trưởng GDP được định hướng ở mức cao, tín dụng ngân hàng không thể mãi là chiếc "bình thông nhau" duy nhất cho nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế. Tỷ lệ tín dụng/GDP đã ở mức cao, vì vậy sau nâng hạng, thị trường chứng khoán phải thực sự trở thành nơi dẫn vốn chủ lực cho khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân.

Tại buổi tòa đàm "Triển vọng kinh tế vĩ mô và thị trường chứng khoán Việt Nam trước ngưỡng cửa nâng hạng" vừa được tổ chức tại TP Hồ Chí Minh, ông Rob Langrick, CFA, CIPM, Giám đốc Phát triển Sản phẩm Toàn cầu của CFA Institute, cũng cho rằng Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mới nhờ cải cách thể chế và đầu tư hạ tầng quy mô lớn. Theo ông, việc nâng hạng thị trường được kỳ vọng sẽ thu hút dòng vốn toàn cầu, thúc đẩy làn sóng IPO và đồng thời đặt ra nhu cầu cấp thiết về nguồn nhân lực tài chính chất lượng cao. Nhận định này chạm đúng bản chất của vấn đề. Thị trường được nâng hạng không chỉ thay đổi cơ cấu dòng tiền mà còn thay đổi luôn thước đo đánh giá thị trường. Khi đó, nhà đầu tư quốc tế sẽ không chỉ nhìn vào chỉ số tăng bao nhiêu phần trăm, mà còn nhìn vào số lượng doanh nghiệp đủ chuẩn vào rổ chỉ số, tỷ lệ tự do chuyển nhượng, giới hạn sở hữu nước ngoài, chất lượng công bố thông tin, thanh khoản thực và tính ổn định của hệ thống giao dịch.

Theo luồng thông tin được cung cấp, việc FTSE Russell công bố nâng hạng Việt Nam từ nhóm cận biên lên nhóm mới nổi thứ cấp, nếu hoàn tất theo lộ trình, có thể mở ra khả năng thu hút khoảng 1,4 tỷ USD dòng vốn thụ động cho thị trường từ các quỹ đầu tư theo chỉ số thị trường mới nổi, theo ước tính của Goldman Sachs. Dòng vốn thụ động có thể đến theo chỉ số, nhưng dòng vốn chủ động chỉ ở lại khi nhà đầu tư nhìn thấy một thị trường có chất lượng hàng hóa đủ lớn, cơ chế vận hành đủ an toàn và khả năng thoái vốn đủ tốt.

Điều tích cực là nền tảng của thị trường Việt Nam hiện nay đã khác trước rất nhiều. Quy mô vốn hóa đã vượt mốc 10 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 84–86% GDP cuối năm 2025. Tuy nhiên, bên dưới bức tranh đó, cấu trúc thị trường vẫn còn điểm yếu cố hữu: nhà đầu tư cá nhân trong nước vẫn đóng góp trên 80% giá trị giao dịch trong nhiều năm. Một thị trường muốn bước lên nấc thang mới không thể mãi dựa chủ yếu vào dòng tiền ngắn hạn và tâm lý đám đông.

Những ưu tiên cần thay đổi

Sau nâng hạng, việc đầu tiên cần chuẩn bị không nằm ở khẩu hiệu, mà nằm ở chất lượng hàng hóa. Dòng vốn ngoại, theo các chuyên gia, sẽ ưu tiên những nhóm ngành và doanh nghiệp đáp ứng chuẩn quốc tế về quy mô, thanh khoản, mức độ tự do chuyển nhượng và minh bạch. Nhóm ngân hàng sẽ tiếp tục là tâm điểm nhờ vốn hóa lớn, thanh khoản cao và tỷ trọng đáng kể trong các bộ chỉ số. Nhóm chứng khoán có thể hưởng lợi trực tiếp từ sự gia tăng thanh khoản và số lượng nhà đầu tư. Bất động sản khu công nghiệp và hạ tầng đón đầu dòng vốn FDI và chu kỳ công nghiệp mới. Bên cạnh đó là các doanh nghiệp tiêu dùng và công nghệ, vốn phù hợp với khẩu vị của các quỹ đầu tư dài hạn.

Nhưng cơ hội chỉ thực sự thành hiện thực nếu doanh nghiệp Việt Nam chuẩn bị đúng. Sau nâng hạng, thị trường sẽ không thiếu tiền, nhưng sẽ rất thiếu doanh nghiệp đủ chuẩn để hấp thụ lượng tiền đó. Đây là điểm nghẽn lớn nhất. Muốn đón được dòng vốn mới, doanh nghiệp phải cải thiện quản trị công ty, chuẩn hóa báo cáo tài chính, nâng chất lượng quan hệ nhà đầu tư, bảo đảm tỷ lệ free-float phù hợp và duy trì tính minh bạch một cách nhất quán.

Cùng với đó là yêu cầu cải thiện nguồn cung hàng hóa mới. Làn sóng IPO được kỳ vọng sẽ là một trong những kết quả quan trọng nhất của quá trình nâng hạng. Nhiều tên tuổi lớn đã và đang được thị trường chờ đợi, và nếu thị trường có thêm những doanh nghiệp quy mô lớn trong các lĩnh vực bán lẻ, tiêu dùng, hạ tầng, công nghệ, dịch vụ tài chính, bức tranh thị trường sẽ thay đổi không chỉ về lượng mà còn về chất. Một chu kỳ tăng trưởng bền vững không thể chỉ dựa vào giao dịch sôi động trên các mã cũ. Thị trường về lâu dài phải được nuôi dưỡng bằng lớp hàng hóa mới, đủ sức đại diện cho cấu trúc vận động mới của nền kinh tế.

Một vấn đề quan trọng khác là nhân lực. Bởi khi một làn sóng IPO và tái cấu trúc thị trường diễn ra, hệ thống tài chính sẽ cần một lực lượng lớn chuyên gia ngân hàng đầu tư, phân tích, quản trị rủi ro, quan hệ nhà đầu tư, kiểm toán, tư vấn phát hành và quản trị danh mục. Ông Rob Langrick cảnh báo rằng việc nâng hạng sẽ kéo theo nhu cầu cấp thiết về nguồn nhân lực tài chính chất lượng cao. 

Ông Võ Minh Dương, Giám Đốc, Khối sản phẩm Tài Chính & Giải pháp Online của Smart Train Academy cũng nhìn nhận nâng hạng không chỉ là câu chuyện của thị trường mà còn là phép thử về chất lượng nguồn nhân lực; ai chuẩn bị tốt sẽ đón được con sóng mới, còn ai thiếu năng lực sẽ bị bỏ lại phía sau. Đây là nhận định rất đáng suy ngẫm, bởi một thị trường mới nổi không thể vận hành bằng tư duy cận biên.

Ở tầm vĩ mô, theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Xuân Thành, trong giai đoạn tới đầu tư công sẽ là động lực tăng trưởng mạnh mẽ, du lịch tiếp tục là động lực quan trọng, xuất khẩu có thể chậm lại nhưng vẫn có khả năng tăng 8% nếu xuất khẩu sang Hoa Kỳ đi ngang. Điều này có nghĩa là sau nâng hạng, thị trường không đi lên đồng đều cho tất cả. Sự phân hóa sẽ ngày càng gắt, và dòng tiền thông minh sẽ chảy vào những ngành vừa có câu chuyện vĩ mô thuận lợi, vừa có doanh nghiệp đáp ứng chuẩn quốc tế.

Khi một thị trường bước vào chu kỳ nâng chuẩn, giá trị bền vững thường đến từ việc nắm giữ doanh nghiệp tốt qua các chu kỳ, chứ không phải từ nỗ lực đoán đúng từng nhịp lên xuống ngắn hạn. Nhà đầu tư muốn tồn tại sau nâng hạng phải trả lời được bốn câu hỏi: mua tài sản nào, mua lúc nào, phân bổ vốn ra sao và quản trị rủi ro thế nào. Không có kỷ luật, dòng tiền lớn của thị trường mới nổi có thể trở thành cơ hội cho số ít, nhưng là "cái bẫy" cho rất nhiều người.