Thị trường xe điện Việt Nam trước giờ G chuyển đổi xanh

Không còn nhiều thời gian cho tới cột mốc ngày 1/7/2026, thời điểm các quy định liên quan đến vùng phát thải thấp dự kiến chính thức có hiệu lực tại thủ đô Hà Nội, thị trường xe motor hai bánh tại Việt Nam đang bước vào một cuộc chuyển trạng thái lịch sử từ kỳ vọng sang thực thi. Đây không chỉ là một giải pháp nhằm kéo giảm ô nhiễm không khí đô thị thuần túy mà còn đóng vai trò như một "cú hích" mang tính bước ngoặt, tạo đà cho cuộc cách mạng điện hóa giao thông.

Sức ép từ sự biến động không ngừng của giá nhiên liệu hóa thạch cùng với nhận thức về môi trường của người dân đã khiến hành vi tiêu dùng thay đổi mạnh mẽ. Việc chuyển đổi sang phương tiện điện hóa giờ đây gắn liền với bài toán kinh tế sát sườn, khi người mua bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến tổng chi phí vận hành thay vì chỉ chú ý đến giá mua ban đầu. Minh chứng rõ nét nhất cho xu hướng này là ngay trong quý I/2026, thị trường xe máy Việt Nam đã xác lập kỷ lục mới với khoảng 1 triệu xe được bán ra, tăng 29,4% so với cùng kỳ năm trước. Đặc biệt, phân khúc xe máy điện ghi nhận tốc độ tăng trưởng bùng nổ lên tới 177%, đưa Việt Nam vươn lên thành thị trường xe máy điện lớn thứ ba thế giới, chỉ xếp sau Trung Quốc và Ấn Độ.

Sự bứt tốc của xu hướng xanh hóa đang định hình lại toàn bộ bức tranh thị phần, nơi những "ông lớn" xe xăng truyền thống đang phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt chưa từng có từ các thương hiệu nội địa. VinFast đang vươn lên dẫn đầu với thị phần áp đảo lên tới 56%, tiêu thụ khoảng 400.000 xe máy điện trong năm ngoái, và chỉ riêng tháng 3/2026 đã bán ra hơn 90.000 chiếc. 

Trong khi đó, ở phân khúc hiệu năng cao, thương hiệu Dat Bike lại thể hiện tầm nhìn táo bạo khi chọn hướng đi tự chủ công nghệ lõi thay vì phụ thuộc vào việc mở rộng hạ tầng sạc. Các mẫu xe của hãng này ghi nhận tầm hoạt động thực tế vượt ngưỡng 300 km mỗi lần sạc, kết hợp cùng tiêu chuẩn kiểm định an toàn quốc tế, giúp phá vỡ rào cản tâm lý của người tiêu dùng về độ bền của xe điện. Cuộc đua này dự kiến sẽ còn nóng hơn khi một doanh nghiệp khác là TMT Motors cũng đã chuẩn bị sẵn sàng dây chuyền sản xuất để chính thức tung ra các mẫu xe máy điện vào quý III/2026.

Ở chiều ngược lại, Honda Motor - gã khổng lồ đang nắm giữ 65% thị phần xe máy toàn quốc - đã phải thừa nhận sự "chậm chân" của mình khi chỉ chiếm được 1,4% thị phần xe máy điện tại Việt Nam. Sự chậm trễ được giới lãnh đạo hãng nhìn nhận là do quá tự tin vào lợi thế của động cơ đốt trong truyền thống. Nhận thấy áp lực sống còn khi các đô thị siết chặt xe xăng, hãng xe Nhật Bản buộc phải gấp rút thay đổi chiến lược, cam kết đầu tư hàng tỷ USD và lên kế hoạch tung ra hàng loạt mẫu xe máy điện phổ thông, giá rẻ vào năm 2027 nhằm mục tiêu lấy lại vị thế.

Dù dư địa tăng trưởng là khổng lồ, công cuộc chuyển đổi xanh không đơn thuần chỉ nằm ở việc các nhà máy sản xuất ra bao nhiêu chiếc xe. Nút thắt cốt lõi đang kìm hãm sự lan tỏa của phương tiện điện hóa hiện nay chính là hạ tầng trạm sạc thiếu đồng bộ và một hệ sinh thái vận hành chưa hoàn thiện. Các chuyên gia từ Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Việt Nam nhận định, rào cản lớn nhất không phải là công nghệ chế tạo xe điện, mà là xây dựng môi trường để hàng triệu phương tiện có thể cùng vận hành trơn tru. Đặc thù đô thị nén với mật độ dân số cao tại Hà Nội hay Thành phố Hồ Chí Minh đòi hỏi mô hình sạc phải được phân tán sâu vào tận các khu dân cư. Tuy nhiên, nhiều khu chung cư hiện nay vẫn đang giới hạn thời gian sạc hoặc thậm chí cấm sạc xe điện dưới tầng hầm do lo ngại về an toàn cháy nổ, gây ra sự bất tiện không nhỏ cho người sử dụng. Để khắc phục tạm thời, nhiều người dùng đành phải ưu tiên chọn các dòng xe có khả năng tháo rời pin để mang lên nhà sạc.

Năm 2026 rõ ràng được định vị là năm bản lề của cuộc đua xe điện tại Việt Nam. Lợi thế trong vòng loại đang nghiêng về những doanh nghiệp có sự chuẩn bị bài bản, làm chủ công nghệ và nắm bắt đúng tâm lý người tiêu dùng. Tuy nhiên, để thị trường thực sự cất cánh và hiện thực hóa tầm nhìn về một nền giao thông bền vững, nỗ lực của khối doanh nghiệp tư nhân là chưa đủ. Nhà nước cần phải đóng vai trò kiến tạo thông qua việc sớm ban hành các bộ tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất về an toàn trạm sạc, đồng thời triển khai những chính sách hỗ trợ thiết thực như ưu đãi lệ phí trước bạ, tín dụng xanh hoặc các đặc quyền đỗ xe cho phương tiện không phát thải. Chỉ khi bài toán hạ tầng và chính sách được giải quyết đồng bộ, hành trình điện hóa giao thông tại Việt Nam mới có thể tiến bước một cách vững chắc.