Nền kinh tế Việt Nam vừa khép lại năm 2025 với những con số ấn tượng khi tăng trưởng GDP đạt trên 8%, tạo tiền đề quan trọng cho một chu kỳ phát triển mới đầy tham vọng. Tuy nhiên, đằng sau những gam màu sáng của bức tranh vĩ mô, một thực tế không thể phủ nhận là sự phụ thuộc rất lớn vào "bơm" vốn tín dụng.
Khi mục tiêu tăng trưởng GDP cho giai đoạn tới được đặt ra ở mức hai con số, hệ thống ngân hàng, vốn là huyết mạch của nền kinh tế đang phải đối mặt với áp lực phải tự làm mới mình. Tín dụng không thể mãi chạy theo số lượng mà cần phải tìm thấy một điểm cân bằng mới, nơi dòng vốn không chỉ tạo ra tăng trưởng mà còn phải bảo đảm được sự an toàn và hiệu quả bền vững trong một kỷ nguyên kinh tế đang tăng tốc mạnh mẽ.
Áp lực từ mục tiêu tăng trưởng hai con số và giới hạn của đòn bẩy tài chính
Nhìn lại lịch sử kinh tế Việt Nam trong bốn thập kỷ qua, mục tiêu tăng trưởng GDP 10% mỗi năm là một thách thức cực kỳ lớn. Theo nhận định của các chuyên gia kinh tế, việc đặt ra mục tiêu cao là cần thiết để tạo động lực, nhưng con đường để hiện thực hóa nó đòi hỏi những thay đổi mang tính đột phá về cấu trúc. TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương nhấn mạnh, trong 40 năm qua, chúng ta chưa từng duy trì được mức tăng trưởng này trong một thời gian dài, thậm chí xu hướng tăng trưởng bình quân còn có dấu hiệu giảm dần sau mỗi thập kỷ. Theo ông, để đạt được con số 10%, Việt Nam không chỉ cần huy động một nguồn lực đủ lớn mà quan trọng hơn là phải sử dụng nguồn lực đó một cách thực sự hiệu quả.
Điều này đặt ra một dấu hỏi lớn cho ngành ngân hàng: liệu tín dụng có thể tiếp tục là đòn bẩy chính khi năng suất lao động và hiệu quả sử dụng vốn vẫn còn là những nút thắt?
Thực tế năm 2025 cho thấy, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đã tăng trưởng bứt phá, vượt xa các chỉ tiêu điều hành thông thường để chạm mức gần 18% vào cuối năm. Sự bùng nổ này được thúc đẩy bởi sự phục hồi của các đơn hàng xuất khẩu và dòng vốn đầu tư công, tạo ra một nhu cầu vốn thực tế từ phía doanh nghiệp. Tuy nhiên, sự tăng trưởng nhanh chóng này cũng để lại những hệ lụy về mặt thanh khoản và rủi ro nợ xấu tiềm ẩn. PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Giảng viên cao cấp Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh cho rằng, thách thức cốt lõi của năm 2026 nằm ở sự căng thẳng nội tại của chính hệ thống ngân hàng. Khi tỷ lệ cho vay trên tổng tiền gửi đã ở mức cao, các ngân hàng không còn nhiều dư địa để hạ lãi suất, thậm chí còn phải đối mặt với áp lực tăng lãi suất huy động để giữ chân khách hàng.
Từ góc độ của các doanh nghiệp sản xuất, nhiều doanh nghiệp tại các khu công nghiệp trọng điểm chia sẻ nỗi lo về chi phí vốn luôn thường trực. Nhiều chủ doanh nghiệp cho biết, mặc dù nhu cầu mở rộng quy mô để đáp ứng các đơn hàng mới là rất lớn, nhưng nếu lãi suất cho vay tăng theo đà tăng của lãi suất huy động, biên lợi nhuận vốn đã mỏng sẽ tiếp tục bị co hẹp. Điều này tạo ra một vòng xoáy nguy hiểm: doanh nghiệp cần vốn để tăng trưởng, nhưng chi phí vốn cao lại làm giảm khả năng trả nợ, từ đó tạo áp lực ngược lại lên bảng cân đối kế toán của các ngân hàng.
Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, lãi suất tăng làm rõ hơn ranh giới giữa tăng trưởng dựa trên năng suất thực sự và tăng trưởng dựa trên đòn bẩy tài chính. Nếu không kiểm soát tốt, dòng vốn có thể chảy vào các khu vực nhạy cảm với tài sản, dẫn đến rủi ro đảo nợ thay vì tạo ra năng lực sản xuất mới cho nền kinh tế.
Sự kỳ vọng của các nhà đầu tư vào thị trường tài chính Việt Nam trong năm 2026 là rất cao, đặc biệt khi chu kỳ thắt chặt tiền tệ của các ngân hàng trung ương lớn trên thế giới đã bắt đầu đảo chiều. Tuy nhiên, sự ổn định của tỷ giá và kiểm soát lạm phát vẫn là những biến số khó lường. Các ngân hàng thương mại hiện nay đang phải hoạt động trong một môi trường mà biên lãi ròng bị co hẹp đáng kể. Một mặt phải giữ lãi suất cho vay thấp để hỗ trợ doanh nghiệp theo chỉ đạo của Chính phủ, mặt khác phải đối mặt với chi phí dự phòng rủi ro nợ xấu đang có xu hướng tăng lên sau một giai đoạn tăng trưởng tín dụng nóng. Đây chính là lúc tín dụng cần tìm một điểm cân bằng mới, không phải là dừng lại, mà là chuyển hướng dòng vốn một cách tinh tế và thông minh hơn.
Chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng dựa trên hiệu suất và nền tảng thể chế bền vững
Theo các chuyên gia kinh tế, để thoát khỏi cái bẫy của sự tăng trưởng dựa vào số lượng, Việt Nam đang thực hiện một chương trình cải cách toàn diện với trọng tâm là nâng cao chất lượng thể chế. GS.TS Andreas Stoffers, chuyên gia kinh tế từ Đức nhận định rằng mức tăng trưởng GDP trên 8% của Việt Nam trong năm qua không chỉ là con số, mà điều đáng giá hơn nằm ở chất lượng cải cách và sự liên kết chính sách ngày càng vững chắc. Theo ông, Việt Nam đang đứng trước một "phép màu kinh tế" tương tự như nước Đức sau Thế chiến II, nơi mà động lực cải cách hướng tới thị trường và sự cởi mở trong hội nhập đóng vai trò quyết định. Ông đánh giá cao việc Việt Nam ban hành các nghị quyết mang tính đột phá nhằm tháo gỡ các nút thắt cấu trúc, tạo dựng một môi trường pháp lý minh bạch và ổn định hơn cho các nhà đầu tư quốc tế.
Trong kỷ nguyên kinh tế tăng tốc, công nghệ và đổi mới sáng tạo chính là chìa khóa để giải quyết bài toán năng suất lao động, chỉ tiêu vốn vẫn chưa đạt được như kỳ vọng trong nhiều năm qua. TS. Nguyễn Đình Cung cho rằng, để đạt được mục tiêu năng suất lao động tăng 8,5%, chúng ta không còn cách nào khác là phải dùng thị trường làm cơ chế phân bổ nguồn lực và lấy khoa học công nghệ làm động lực nội sinh. Ngành ngân hàng, với vai trò dẫn dắt dòng vốn, cần phải ưu tiên tín dụng cho các lĩnh vực xanh, chuyển đổi số và các dự án có hàm lượng công nghệ cao. Thay vì chỉ nhìn vào tài sản thế chấp là bất động sản, các tổ chức tín dụng cần phát triển năng lực thẩm định dựa trên triển vọng dòng tiền và hiệu quả từ đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp.
Đặc biệt, sự hình thành của các trung tâm tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng được kỳ vọng sẽ tạo ra những hiệu ứng lan tỏa tích cực cho hệ thống tài chính quốc gia. Đây không chỉ là nơi thu hút vốn ngoại mà còn là bệ phóng cho các công cụ tài chính hiện đại như Fintech, tài chính xanh hay ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản trị rủi ro. GS.TS Andreas Stoffers tin rằng, nếu thực hiện hiệu quả, các trung tâm này sẽ khắc phục được những khoảng trống hiện hữu trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, giúp kết nối sâu hơn các start-up với các quỹ đầu tư mạo hiểm và các tổ chức tài chính toàn cầu. Khi đó, tín dụng sẽ không còn là một chiều từ ngân hàng đến doanh nghiệp, mà là sự đa dạng hóa các nguồn lực tài chính, giúp nền kinh tế giảm bớt sự phụ thuộc quá mức vào hệ thống ngân hàng thương mại.
Bên cạnh đó, trao đổi nhanh về vấn đề này, TS.Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội DNNVV TP. Hà Nội cho hay, cộng đồng doanh nghiệp cũng đang kỳ vọng vào một môi trường đầu tư công bằng và thông thoáng hơn. Nếu môi trường kinh doanh tiếp tục được cải thiện, cắt giảm các thủ tục hành chính rườm rà, doanh nghiệp sẽ tự tin hơn trong việc đầu tư dài hạn bằng vốn tự có hoặc vốn huy động qua thị trường chứng khoán, thay vì chỉ dựa vào vốn vay ngắn hạn của ngân hàng. Điều này phù hợp với quan điểm của TS. Nguyễn Đình Cung về việc phải huy động được sức mạnh từ khu vực tư nhân bằng cách khơi thông các điểm nghẽn về thể chế. Sự bứt phá của các địa phương, đặc biệt là những trung tâm kinh tế đầu tàu, sẽ là minh chứng sống động cho việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu.
Kết thúc một chu kỳ và bắt đầu một giai đoạn mới, ngành Ngân hàng đang đứng trước vận hội lớn nhưng cũng đầy cam go. Thành công trong năm 2026 sẽ không được đo đếm bằng việc tăng trưởng tín dụng bao nhiêu phần trăm, mà bằng việc dòng vốn đó đã đóng góp thế nào vào sự thay đổi chất lượng của nền kinh tế. Điểm cân bằng mới mà tín dụng đang tìm kiếm chính là sự giao thoa giữa khát vọng tăng trưởng nhanh và nhu cầu ổn định vĩ mô bền vững. "Sự ổn định hệ thống và khả năng hỗ trợ tăng trưởng phải đi đôi với nhau, bởi nếu mất đi sự an toàn, mọi thành quả tăng trưởng đều có nguy cơ bị xóa bỏ. Với những nền tảng thể chế đang dần hoàn thiện và tinh thần đổi mới sáng tạo đang lan tỏa, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để tin vào một hành trình tăng tốc kinh tế mạnh mẽ và vững chãi hơn bao giờ hết", ông Huân nhấn mạnh./.
Bình luận (0)