Tình hình Iran dần ổn định bất chấp sức ép gia tăng từ Mỹ

Một con phố tại Tehran vào ngày 14/1/2026 (Ảnh: AP)

Trong thông cáo, Bộ Tài chính Mỹ cho biết đã áp đặt trừng phạt đối với 5 quan chức cấp cao Iran, trong đó có Tổng Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, cùng một số chỉ huy của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo và lực lượng thực thi pháp luật. Washington cáo buộc các cá nhân này là "kiến trúc sư" của chiến dịch đàn áp bạo lực nhằm vào người biểu tình. Động thái này được xem là bước đi mới nhất trong chiến lược gia tăng sức ép tối đa của Tổng thống Donald Trump đối với Tehran.

Ngoài ra, Mỹ cũng đưa nhà tù Fardis vào danh sách trừng phạt, sau khi Bộ Ngoại giao Mỹ cáo buộc nhiều phụ nữ bị giam giữ tại đây đã phải chịu "đối xử tàn nhẫn, vô nhân đạo và hạ thấp nhân phẩm". Ngoài ra, 18 cá nhân khác bị trừng phạt vì bị cho là tham gia vào các mạng lưới ngân hàng ngầm, rửa tiền từ nguồn thu bán dầu mỏ và hóa dầu của Iran ra thị trường nước ngoài nhằm né tránh các lệnh cấm vận quốc tế.

Phát biểu trong một đoạn video công bố cùng ngày, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent khẳng định Washington đang theo dõi sát các dòng tiền mà giới lãnh đạo Iran bị cáo buộc chuyển ra nước ngoài. Ông nhấn mạnh "Mỹ đứng về phía người dân Iran dũng cảm và sẽ sử dụng mọi công cụ cần thiết" để nhắm vào những cá nhân chịu trách nhiệm cho việc đàn áp quyền con người.

Làn sóng bất ổn tại Iran bùng phát từ cuối tháng 12/2025, ban đầu xuất phát từ các cuộc biểu tình phản đối giá cả leo thang và đồng nội tệ mất giá mạnh, trước khi nhanh chóng lan rộng và trở thành thách thức nghiêm trọng nhất đối với chính quyền Tehran kể từ Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Theo Tổ chức Nhân quyền HRANA có trụ sở tại Mỹ, đến nay đã ghi nhận ít nhất 2.435 người biểu tình và 153 cá nhân liên quan đến chính quyền thiệt mạng trong các vụ bạo lực.

Trước các cáo buộc từ Washington, phái đoàn Iran tại Liên hợp quốc chưa đưa ra phản hồi chính thức. Giới lãnh đạo Iran nhiều lần cáo buộc Mỹ và Israel đứng sau kích động bất ổn trong nước. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố chính phủ Tehran đang nỗ lực giải quyết những khó khăn kinh tế cốt lõi, bao gồm nạn tham nhũng và tình trạng rối loạn tỷ giá, nhằm cải thiện sức mua cho các tầng lớp thu nhập thấp.

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, Tổng thống Trump liên tục để ngỏ khả năng can thiệp mạnh mẽ hơn nếu tình trạng bạo lực tiếp diễn. Nhà Trắng cho biết mọi lựa chọn, bao gồm cả biện pháp quân sự, vẫn được đặt trên bàn. Tuy nhiên, theo các nguồn tin từ Washington, chính quyền Mỹ đồng thời tiến hành các nỗ lực ngoại giao hậu trường với sự tham gia của nhiều đồng minh, trong đó có Israel và các quốc gia vùng Vịnh, nhằm ngăn chặn nguy cơ xung đột quân sự trực tiếp.

Các quan chức Mỹ cho hay, quyết định của Iran tạm hoãn việc hành quyết một số người biểu tình nổi bật gần đây được xem là tín hiệu tích cực, góp phần làm giảm nguy cơ hành động quân sự ngay lập tức. Dù vậy, Washington khẳng định sẽ tiếp tục giám sát chặt chẽ tình hình, đồng thời duy trì sức ép kinh tế và chính trị đối với Tehran.

Biểu tình tại Iran có dấu hiệu chững lại

Theo báo Guardian, phong trào biểu tình trên toàn quốc tại Iran trong ngày 15 - 16/1 có dấu hiệu chững lại, sau nhiều tuần bùng phát dữ dội và bị chính quyền trấn áp quyết liệt.

Tại thủ đô Tehran, người dân ghi nhận tình hình đường phố tương đối yên ắng. Tiếng súng thưa dần, các đám cháy đã được dập tắt, trái ngược rõ rệt với những tuần trước đó khi các cuộc đối đầu quy mô lớn giữa người biểu tình và lực lượng an ninh diễn ra liên tục. Tuy nhiên, việc chính quyền tiếp tục duy trì tình trạng gián đoạn internet trên diện rộng khiến việc xác minh thông tin độc lập gặp nhiều khó khăn.

Về phía cộng đồng quốc tế, Nga đã lên tiếng bảo vệ lập trường của Tehran, còn Pháp và Anh kêu gọi trả tự do cho những người bị giam giữ tùy tiện và chấm dứt án tử hình. Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị ngày 15/1 cũng có cuộc cuộc điện đàm với người đồng cấp Iran Abbas Araghchi. Trong cuộc điện đàm, ông Vương Nghị cũng kêu gọi tất cả các bên kiềm chế và giải quyết khác biệt thông qua đối thoại, cho biết Trung Quốc sẵn sàng đóng vai trò xây dựng trong vấn đề này, đồng thời phản đối việc đe dọa hoặc sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế.