TP Hồ Chí Minh cần Luật Đô thị đặc biệt

Tại Hội thảo lấy ý kiến góp ý dự thảo Luật Đô thị đặc biệt do UBND TP Hồ Chí Minh phối hợp ĐHQG TP Hồ Chí Minh tổ chức sáng 4/4, các chuyên gia và học giả trong nước đã đóng góp những cơ sở lý luận và định hướng xây dựng một thể chế "vượt trội" giúp TP Hồ Chí Minh có tiền đề để bứt phá.

Phát biểu mở đầu hội thảo, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường cho biết thành phố là đầu tàu kinh tế của cả nước, đóng góp khoảng 23% GDP và gần 30% tổng thu ngân sách quốc gia. Tuy nhiên, với vai trò và vị trí ngày càng lớn, thành phố cũng đang đối mặt với nhiều khó khăn và điểm nghẽn về cơ chế quản lý.

Theo ông Cường, cơ chế quản lý hiện hành vẫn được thiết kế theo mô hình quản lý hành chính tập trung, áp dụng chung cho nhiều địa phương, nên chưa phản ánh đúng đặc thù, tầm vóc và tính chất của một siêu đô thị đặc biệt, nhất là sau khi thực hiện sáp nhập hành chính.

Từ thực tiễn quản lý, thành phố xác định cần tiếp tục nghiên cứu và đề xuất xây dựng Luật Đô thị đặc biệt theo hướng trao quyền tự chủ thực chất cho chính quyền đô thị, với phương châm "địa phương quyết, làm và chịu trách nhiệm". Đồng thời, luật cần luật hóa các vấn đề thực tiễn đã đặt ra nhưng chưa có hành lang pháp lý, qua đó phát huy tối đa các cơ chế đặc thù để thành phố phát triển tương xứng với vai trò đầu tàu.

Cần cơ chế tháo gỡ điểm nghẽn thể chế

PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình, Đại học Kinh tế - Luật TP Hồ Chí Minh, cho rằng việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cần dựa trên định vị lại vai trò phát triển của TP trong bối cảnh mới. Ông đề xuất 7 định vị phát triển và 3 trụ cột nền tảng làm cơ sở thiết kế thể chế luật này.

Theo đó, TP Hồ Chí Minh cần được định vị là trung tâm điều phối nguồn lực chiến lược của vùng và quốc gia; trung tâm tài chính, khoa học và đổi mới sáng tạo; cửa ngõ hội nhập quốc tế; trung tâm phát triển kinh tế tư nhân; đô thị chống chịu và phát triển bền vững; đô thị thông minh nâng cao chất lượng sống; đồng thời là không gian thử nghiệm thể chế và mô hình quản trị mới.

Để hiện thực hóa các định vị này, luật cần được xây dựng dựa trên ba trụ cột gồm trao quyền tự chủ thực chất cho chính quyền đô thị; thiết lập cơ chế thử nghiệm thể chế (sandbox) nhằm cho phép thành phố đi trước trong các mô hình quản trị mới; và xây dựng khung pháp lý mang tính quốc tế, tạo nền tảng cho việc hình thành trung tâm tài chính quốc tế tại TP Hồ Chí Minh.

PGS.TS Trần Hoàng Ngân, Chủ tịch Hội đồng tư vấn phát triển Đại học Sài Gòn, chỉ ra trong nhiều năm qua, Bộ Chính trị đã ban hành nhiều nghị quyết dành cho TP Hồ Chí Minh nhằm tháo gỡ khó khăn về thể chế. Những kết quả tăng trưởng đạt được đến nay như đóng góp 2,42% trong 7,83% GDP cả nước quý I phần nào phản ánh hiệu quả của các cơ chế này.

Tuy nhiên, theo ông Trần Hoàng Ngân, việc phải liên tục ban hành nhiều nghị quyết để xử lý từng vấn đề cụ thể cho thấy những hạn chế của cách tiếp cận hiện nay.

"Quá nhiều nghị quyết để tháo gỡ nhưng mang tính sự vụ. Thành phố cần một thể chế ổn định lâu dài. Đó là lý do chúng ta cần thiết phải có một luật riêng cho thành phố", ông nhấn mạnh.

Tiến sĩ Huỳnh Thế Du, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, cho rằng TP Hồ Chí Minh không chỉ là một đô thị lớn về quy mô mà đã và đang giữ vai trò trung tâm kinh tế, tài chính quốc gia, đồng thời là cực tăng trưởng có ý nghĩa quyết định đối với khu vực Nam bộ và nền kinh tế Việt Nam.

Ông Du dẫn lý thuyết cực tăng trưởng về phát triển vùng và đô thị, chỉ ra trong một quốc gia tăng trưởng không thể trải đều mà chỉ tập trung vào một số vùng. Thực tế cho thấy vùng TP Hồ Chí Minh và vùng Hà Nội là hai vùng tăng trưởng quan trọng nhất của Việt Nam. Tuy nhiên, những năm gần đây, tốc độ tăng trưởng của vùng TP Hồ Chí Minh chưa đạt tiềm năng và kỳ vọng. Từ chiếm 36% GDP cả nước những năm 2000, hiện đóng góp GDP của vùng giảm xuống còn 31%. Trong khí đó, khu vực Đồng bằng sông Hồng từ mức đóng góp 1/5 đã vượt lên.

Trong 10 năm qua, TP Hồ Chí Minh có các cơ chế như Nghị quyết 54, Nghị quyết 98, Nghị quyết 260 nhưng chưa tạo ra động lực tăng trưởng rõ rệt. Tỷ trọng GDP của vùng TP Hồ Chí Minh từ khoảng 27% đã giảm xuống còn 24,5% và tiếp tục xuống 23,1%. Theo ông Du, những thách thức hiện nay của thành phố không làm suy giảm vai trò nền tảng đó, mà chủ yếu phản ánh giới hạn của khung thể chế hiện hành, vốn chưa theo kịp quy mô và chức năng của một đô thị trung tâm quốc gia.

Ông nhấn mạnh việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt không phải là sự ưu ái dành riêng cho TP Hồ Chí Minh, mà là một khoản đầu tư thể chế chiến lược nhằm phát huy tối đa động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế.

Một khung pháp lý đặc thù sẽ giúp thành phố "thử nghiệm" các chính sách tài chính và thị trường, phát triển trung tâm tài chính quốc tế, nâng cấp chuỗi giá trị và hệ sinh thái doanh nghiệp, đồng thời tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ cho toàn vùng và quốc gia.

Nguyên tắc xây dựng luật cần rõ ràng, nhất quán

Các chuyên gia cho rằng việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cần tuân thủ những nguyên tắc cơ bản nhằm đảm bảo tính ổn định và khả thi của chính sách.

Theo các ý kiến tại hội thảo, luật cần bảo đảm tính đồng bộ giữa tổ chức bộ máy quản trị và phân quyền; xác định rõ phạm vi thẩm quyền của chính quyền đô thị; đồng thời tạo điều kiện để thành phố chủ động trong đầu tư, tài chính và phát triển hạ tầng chiến lược.

Ngoài ra, dự thảo luật cũng cần có các quy định linh hoạt, đủ rộng để thích ứng với tốc độ thay đổi nhanh của nền kinh tế và yêu cầu hội nhập quốc tế.

Việc duy trì cơ chế quản lý chung giữa các địa phương như hiện nay sẽ làm suy giảm khả năng khai thác hiệu quả tiềm năng của TP Hồ Chí Minh. Ngược lại, nếu có khung pháp lý đủ rộng và linh hoạt, thành phố có thể phát huy vai trò trung tâm thị trường, trung tâm phân bổ nguồn lực và động lực tăng trưởng của cả nước.