Đồng thời, đây cũng là thời kì có những đổi thay sâu sắc trong đời sống xã hội do sự hiện diện của khối lượng đông đảo người nước ngoài. Họ đến Đàng Trong để giảng đạo hoặc mua bán, sinh hoạt trên một đất nước còn khá xa lạ đối với họ và không ít người đã tỉ mẩn ghi lại những điều mắt thấy, tai nghe trong những năm tháng sống chung với người bản xứ. Cũng vì vậy, thời kỳ các chúa Nguyễn và vương triều Nguyễn rất phong phú về mặt sử liệu, với nhiều bút ký, du ký, khảo ký do người nước ngoài viết về các mặt đời sống xã hội Việt.
Thời kỳ của các chúa Nguyễn và vương triều Nguyễn cũng là thời kì mà các quan điểm sử học có nhiều dị biệt, thậm chí đối lập nhau trong việc đánh giá những điều làm được và chưa làm được; những mặt tích cực và tiêu cực của nhà Nguyễn.
Trong cuốn sách “Nhà Nguyễn và những vấn đề lịch sử”, tác giả Lê Nguyễn cho thấy, ông là người nghiên cứu sâu và am hiểu về thời kỳ lịch sử này. Ông cũng viết sách bằng một thái độ khách quan, cẩn trọng, đặc biệt khi đánh giá những mặt được và chưa được, tiêu cực và tích cực của nhà Nguyễn.
Ông viết ở phần mở đầu cuốn sách như sau: Có một thời giai đoạn đau thương này (đất nước rơi vào tay thực dân Pháp) được nhìn với một nhãn quan thật nghiêm khắc, chủ yếu dựa trên sự so sánh những thắng lợi của các phong trào giải phóng dân tộc vào giữa thế kỷ 20 - trong điều kiện thế giới đã có những thay đổi sâu sắc, nhất là sau thành công vang dội của cuộc Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917- với sự bất lực, "hàng thần lơ láo" của triều đình nhà Nguyễn vào nửa sau thế kỷ 19.
Ngày nay, cái nhìn của giới sử học đối với vương triều Nguyễn đã có phần cởi mở, khách quan hơn khi đặt nó đúng vào bối cảnh cuộc tìm kiếm và tranh giành thuộc địa gay gắt của các thế lực đế quốc phương Tây ở thế kỷ 18-19, khi mà sự yếu kém quá hiển nhiên về vũ khí và các kỹ thuật quân sự, sự tồn tại trong một thế giới bị cô lập đã khiến không riêng gì Việt Nam, mà nhiều nước Á - Phi khác phải rơi vào thảm họa đất nước.
Thế hệ hôm nay cũng công bằng hơn khi nhìn nhận những mặt tích cực của vương triều Nguyễn ít nhất vào nửa thế kỷ 19 trong việc xây dựng một xã hội ổn định và phát triển, với không ít thành tựu về các mặt kinh tế, văn hoá, xã hội, nhất là tại các tỉnh phía Nam, một vùng đất chỉ mới được khai phá từ cuối thế kỷ 17, còn nhiều bất ổn và thách thức...
Với tinh thần đó, tác giả đem đến cho ta những thông tin hữu ích về cuộc sống xã hội, những nghi thức, nghi lễ dưới thời nhà Nguyễn xưa. Đó là việc Tổ chức chính quyền thời Trịnh Nguyễn phân tranh. Đời sống tại Phủ của các chúa Nguyễn. Ngày Tết ở cung đình. Nghi thức tiếp sứ thần ngày xưa. Lệ tuyển bổ quan lại. Thẻ bài của quan lại thời phong kiến. Thương cảng Sài Gòn xưa. Những kiến trúc Pháp đầu tiên tại Sài Gòn. Lạm bàn đôi điều về quan chế thời Nguyễn Du.
Trong cuốn sách, tác giả cũng đưa ra những phân tích và bình luận xung quanh một số vấn đề và thông tin vốn có những ý kiến nhiều chiều như: Sự thật về chuyện tình Ngọc Hân - Nguyễn Ánh? Mấy điểm cần minh xác về chế độ thi cử xưa. Nên hiểu thế nào về nhân vật Paul Philastre? Có chăng lệ “tam bất khả” dưới triều Nguyễn?
Những thông tin bổ ích và thú vị về một thời kỳ kéo dài gần 400 năm trong lịch sử dân tộc, cùng những chứng cứ lịch sử được trình bày theo từng vấn đề, với cách viết khúc chiết, giản dị và lôi cuốn. Tác giả Lê Nguyễn đã có nhiều cuốn sách viết về triều Nguyễn và lịch sử VN cận đại được xuất bản trước đây như Thành cổ Sài Gòn và các vấn đề về triều Nguyễn, Xã hội VN thời Pháp thuộc, xã hội Đại Việt qua bút kí của người nước ngoài.
Bình luận (0)