Trục Quốc lộ 1A của Thủ đô: Đối thoại để tạo sự đồng thuận trong nhân dân

Ngôi nhà của ông Đặng Văn Mỳ, 73 tuổi, ở số 47 phố Đại Từ, có thể kể cả câu chuyện của một khu phố. Năm tầng trên nền đất khoảng 40 m², 11 người ba thế hệ cùng sống, trong đó có năm đứa cháu từ tuổi mẫu giáo đến lớp 9. Khi đất không thể rộng ra, ngôi nhà lớn lên bằng chiều cao. 

Ông sống ở đây từ đầu những năm 1980, nhớ thời khu vực còn trũng thấp, mưa là úng ngập. Đường Giải Phóng từ 2 làn nay đã mở lên 4 đến 6 làn, nhưng mỗi lần tàu qua ga Giáp Bát, barie hạ xuống, dòng xe lại nối đuôi nhau. 

"Vào những ngày lễ, Tết hoặc các khung giờ cao điểm, tuyến đường này thường xuyên xảy ra ùn tắc giao thông nghiêm trọng, việc đi lại vô cùng khó khăn, vất vả", chị Nguyễn Mai Phương, con dâu ông Mỳ, gần 20 năm sống ở đây, kể. Chị nhắc thêm tiếng ồn và khói dầu đầu máy tàu với những đứa trẻ đang tuổi đi học.

Đó là lý do khi biết đoạn Quốc lộ 1A này sẽ được mở rộng thành trục đô thị dài khoảng 36,3 km, mặt cắt 90 m, nối trung tâm Hà Nội với các tỉnh phía Nam, gia đình ông Mỳ không đứng bên ngoài. Riêng ở Định Công, dự án thu hồi 92.243,2 m² đất trên chiều dài 1,49 km, liên quan khoảng 120 hộ dân và 5 tổ chức. Con số ấy, khi về đến phố Đại Từ, được đọc bằng ngôn ngữ của từng nhà.

Những mái nhà lớn lên bên đường ray

Bà Triệu Thị Nhan (81 tuổi, ở số 29 ngõ 2) đã sống khoảng 50 năm trong căn nhà đường sắt phân cho chồng, người nay đã khuất. Ngày nghe tin thu hồi đất, bà không ngồi nhà mà sang tận nhà Bí thư Chi bộ và Tổ trưởng Tổ dân phố để hỏi: sau này ở đâu, con cái đi làm, các cháu đi học thế nào. 

Được giải thích cặn kẽ, dự họp dân, nhận văn bản chính thức, bà thấy lòng nhẹ đi. "Mở đường là để phát triển kinh tế cho đất nước, giao thông có phát triển thì kinh tế mới đi lên", bà nói, giọng giản dị của người đã sống qua nhiều đổi thay của khu phố. Điều bà mong cũng giản dị: bà con "tối lửa tắt đèn có nhau" mấy chục năm được ở gần nhau khi tái định cư và nơi ở mới phải bằng hoặc tốt hơn nơi cũ.

40 năm gắn bó với con ngõ số 2, ông Chu Đình Chính nhớ như in về những thay đổi mà chính con đường đã gây ra. Từ thời bố ông làm gạch lát, đến nay ông cùng anh em làm mái tôn, sắt thép ngay mặt ngõ; vợ ông làm việc gần nhà, hai con còn nhỏ đang đi học. 

Theo ông, nhiều hộ ở đây trước kia mang địa chỉ đường Giải Phóng, đến khi thành lập phường mới đổi thành ngõ 2; bức tường ngăn chỉ được dựng lên sau khi khu vực đường sắt xảy ra nhiều tai nạn. Vì sự phát triển chung và vì các thế hệ sau, ông sẵn sàng ủng hộ, và ghi nhận cán bộ giải phóng mặt bằng nhiệt tình, đo đạc nhanh gọn. Song ông có một thắc mắc về giá khi nhà ông nhìn thẳng ra đường Giải Phóng.

Với chị Nguyễn Kim Phượng, chủ nhà hàng Gà tươi Hà Bắc ở số 7, mặt bằng là thành quả của một quyết định liều lĩnh. Vợ chồng chị từng vay mượn để mua bằng được nơi này vì đã có tệp khách quen, và kinh doanh ở đó 16 năm. Đo đạc cho thấy trong 113,7 m² đất của gia đình, 109,5 m² bị thu hồi, coi như mất trọn mặt bằng. Khoản vay ngân hàng chưa trả hết, nhà hàng là nguồn sống của gia đình bốn người. 

Nghe nói khu tái định cư ở Tam Hưng, Bình Minh cách đây khoảng 20 km, chị lo mình có mở lại được quán hay không, và nêu 4 câu hỏi: giá đất tái định cư và số tiền phải bù trừ là bao nhiêu; bồi thường có tương xứng với phần diện tích đã mất hay không; hạ tầng, điện nước nơi mới có đáp ứng kinh doanh; chính sách hỗ trợ để làm lại từ đầu ra sao. Tuy nhiên chị vẫn ủng hộ và đồng tình với dự án, bởi sống ở đây nhiều năm, chị hiểu cảnh tắc đường mỗi dịp lễ, Tết.

Còn anh Nguyễn Văn Cường, 30 tuổi, kinh doanh sửa chữa, buôn bán tủ lạnh ở ngõ 1, là thế hệ thứ hai giữ mặt bằng sát đường Giải Phóng: trước đây mẹ anh bán quần áo ở đó, nay anh tiếp quản để nuôi các con nhỏ. Điều anh lo nhất là việc học của con, cháu vừa vào lớp 1, đang quen trường, quen lớp, quen bạn.

Lòng tin được xây từ những cuộc trao đổi

Không phải câu hỏi nào cũng có lời đáp ngay, nhưng đã có những lời đáp đang thành hình. Với thắc mắc của ông Chính, Ban Quản lý dự án Đầu tư - Hạ tầng phường cho biết giấy tờ của một số hộ ghi ngõ 2, phố Đại Từ, nhưng dãy nhà nằm ngay mặt đường, nhìn ra phố Đuôi Cá và đường Giải Phóng; giá ngõ khoảng 40-45 triệu đồng/m², trong khi vị trí mặt đường khoảng 70-75 triệu đồng/m², và các hộ Ngõ 1 có vị trí tương đồng đã được áp giá mặt đường. Phường đã có văn bản kiến nghị UBND thành phố cho các hộ ngõ 2 áp mức giá tương đương, nhằm bảo đảm công bằng, tránh phát sinh khiếu kiện. 

Với 3 khu tập thể của Ga Giáp Bát, Công ty Quản lý đường sắt Hà Hải và Công ty Xây dựng và Phát triển đường sắt, nơi nhiều hộ thất lạc giấy tờ và tự sử dụng thêm phần đất khuôn viên, phường đang tổng hợp, báo cáo Thành phố để có cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Về tái định cư, ông Đinh Trọng Bằng, thành viên tổ công tác của phường, cho biết dự án bố trí đất tại các xã Bình Minh, Tam Hưng; phường phối hợp chủ đầu tư đẩy nhanh san lấp, hoàn thiện hạ tầng để sớm bốc thăm, phân lô. 

Ông kể có những gia đình công nhân đường sắt được thanh lý diện tích rất nhỏ, có nhà chỉ hơn 10 m², nên lo tiền đền bù không đủ mua nổi suất tái định cư. Ông đến tận nơi giải thích: nếu tiền bồi thường đất không đủ thì Nhà nước hỗ trợ để bảo đảm mua được suất tái định cư tối thiểu. 

Ông cũng nói thẳng những giới hạn của chính sách: theo Quyết định 40/QĐ-UBND ngày 2/4/2026 của UBND thành phố, công trình xây dựng trước ngày 1/7/2014 chỉ được hỗ trợ 50% giá trị, diện tích hỗ trợ không vượt hạn mức đất ở tối đa 90 m² tại Định Công. 

"Đo đạc chỉ là ghi nhận hiện trạng", ông nhấn mạnh, hộ nào thấy số liệu chưa đúng, chưa đủ thì tổ công tác phúc tra, điều chỉnh trước khi ký biên bản.

Lòng tin đang được xây từ những cuộc trao đổi như thế. Anh Cường cho biết, sau nhiều lần đối thoại trực tiếp với cán bộ phường và đại diện chủ đầu tư, tâm lý gia đình đã thoải mái hơn, những khúc mắc cơ bản đã được giải tỏa. 

Con đường 90 m sẽ được đo bằng km thông xe. Tuy nhiên ở phố Đại Từ, nó còn được đo bằng một thước đo khác. Thành công của một công trình tầm vóc Thủ đô, suy cho cùng còn nằm ở chỗ những câu hỏi của người dân được trả lời thấu đáo.