Trường THPT chuyên dự kiến tuyển sinh theo 3 khối, học sinh được chọn môn chuyên sâu

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) đang lấy ý kiến góp ý đối với dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên, thay thế Thông tư số 05/2023/TT-BGDĐT ngày 28/2/2023.

Dự thảo được xây dựng nhằm thể chế hóa định hướng đột phá phát triển giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị. Điểm đáng chú ý là định vị lại mục tiêu của trường chuyên, chuyển từ chú trọng đào tạo chuyên sâu theo từng môn học sang phát hiện, bồi dưỡng và phát triển tài năng trên nền tảng giáo dục toàn diện, kiến thức liên ngành và định hướng nghề nghiệp sớm.

Theo định hướng mới, trường chuyên không chỉ là nơi bồi dưỡng học sinh có năng khiếu nổi trội ở một môn học mà còn phải tạo môi trường giáo dục chất lượng cao, giúp học sinh phát triển tư duy độc lập, năng lực nghiên cứu, sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề, khắc phục tình trạng học lệch, chạy theo thành tích giải thưởng.

Tổ chức trường chuyên theo 3 khối

Theo dự thảo, trường chuyên thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông và các chương trình giáo dục nâng cao do Bộ trưởng Bộ GDĐT ban hành, nhằm phát hiện sớm, phát triển năng lực, năng khiếu nổi trội của học sinh; định hướng lĩnh vực, ngành nghề, nhất là trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học và khoa học xã hội, nhân văn.

Hoạt động giáo dục được tổ chức theo ba tầng: giáo dục toàn diện theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018; giáo dục nâng cao theo khối chuyên; giáo dục chuyên sâu theo môn học, kết hợp với các dự án học tập liên môn, liên ngành.

Dự thảo nhấn mạnh, việc tổ chức giáo dục nâng cao, chuyên sâu không làm phát sinh môn học bắt buộc ngoài Chương trình giáo dục phổ thông và không làm tăng thời lượng học tập vượt quy định.

Đáng chú ý, thay vì tổ chức lớp chuyên theo từng môn học như hiện nay, dự thảo đề xuất tổ chức thành 3 khối chuyên gồm: Khoa học tự nhiên (Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Tin học); Khoa học xã hội (Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí) và Ngoại ngữ.

Việc tổ chức theo khối chuyên nhằm tạo nền tảng kiến thức rộng hơn, tăng cường kết nối giữa các môn học, hạn chế định hướng chuyên sâu vào một môn học quá sớm. Qua đó, học sinh có thêm cơ hội trải nghiệm, khám phá năng lực và sở trường trước khi lựa chọn môn học chuyên sâu.

Học sinh vẫn học đầy đủ các môn học, hoạt động giáo dục theo Chương trình giáo dục phổ thông. Danh mục môn học lựa chọn được xác định thống nhất theo từng khối.

Cụ thể, học sinh khối Khoa học tự nhiên học các môn Vật lí, Hóa học, Sinh học, Tin học. Học sinh khối Khoa học xã hội và khối Ngoại ngữ học các môn Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học và một môn trong các môn Vật lí, Hóa học, Sinh học, Công nghệ.

Tất cả học sinh đều tham gia giáo dục nghệ thuật, giáo dục thể chất và được lựa chọn loại hình, nội dung phù hợp với sở thích, năng khiếu.

Học sinh được chọn môn chuyên sâu sau trải nghiệm

Một điểm mới đáng chú ý khác là học sinh không phải xác định ngay môn học chuyên sâu từ khi trúng tuyển mà được trải nghiệm, tư vấn trước khi lựa chọn.

Trong học kì I lớp 10, học sinh được học tập, trải nghiệm, tham gia các dự án học tập nhập môn và được tư vấn để định hình lĩnh vực, ngành nghề quan tâm.

Cuối học kì I lớp 10, ngoài môn chuyên bắt buộc của khối (Toán đối với khối Khoa học tự nhiên, Ngữ văn đối với khối Khoa học xã hội và ngoại ngữ trúng tuyển đối với khối Ngoại ngữ), mỗi học sinh đăng kí thêm 2 môn thuộc khối để học chuyên sâu, phù hợp với định hướng và tổ hợp xét tuyển đại học.

Các tổ hợp được định hướng có thể gồm Toán - Vật lí - Hóa học, Toán - Hóa học - Sinh học, Toán - Vật lí - Tin học hoặc Ngữ văn - Lịch sử - Địa lí.

Từ học kì II lớp 10, học sinh bắt đầu học các chuyên đề định hướng. Từ lớp 11, các em học ổn định nội dung giáo dục nâng cao dành cho môn chuyên tại lớp chuyên theo môn học.

Học sinh có nguyện vọng được xem xét thay đổi môn học chuyên sâu vào cuối năm học lớp 10 hoặc lớp 11 trên cơ sở tư vấn, đánh giá năng lực và có sự đồng ý của cha mẹ học sinh.

Cách tiếp cận này đặt học sinh vào vị trí trung tâm, giúp việc lựa chọn môn chuyên sâu không chỉ căn cứ vào kết quả tuyển sinh ban đầu mà còn dựa trên quá trình học tập, trải nghiệm, năng lực thực tế và nguyện vọng của từng em.

Bên cạnh đó, từ học kì II lớp 10, mỗi học sinh phải tham gia ít nhất một dự án học tập liên môn, liên ngành theo nhóm, hướng tới giải quyết vấn đề thực tiễn. Các dự án có sự hướng dẫn của giáo viên, phối hợp với giảng viên, nhà khoa học tại cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu hoặc doanh nghiệp.

Tuyển sinh theo khối chuyên, không chia chỉ tiêu theo môn

Về tuyển sinh, dự thảo quy định tuyển sinh vào trường chuyên theo khối chuyên, áp dụng một phương thức và một điểm chuẩn cho mỗi khối, không xác định chỉ tiêu tuyển sinh theo từng môn chuyên.

Việc trúng tuyển vào một khối không đồng nghĩa với việc học sinh phải học chuyên sâu tất cả các môn thuộc khối đó.

Cụ thể, thí sinh dự tuyển khối Khoa học tự nhiên thi Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên. Thí sinh dự tuyển khối Khoa học xã hội thi Ngữ văn nâng cao, Toán và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học xã hội. Với khối Ngoại ngữ, thí sinh thi Toán, Ngữ văn và bài thi ngoại ngữ.

Bài đánh giá năng lực đọc hiểu là bài thi tổng hợp, tập trung đánh giá năng lực đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề trên nền tảng Chương trình giáo dục phổ thông cấp THCS, không yêu cầu kiến thức chuyên sâu của từng môn học.

Theo dự thảo, bài thi Toán và Ngữ văn (không phải bài thi nâng cao) sử dụng đề thi chung của sở GDĐT trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10. Điểm bài thi nâng cao và bài thi ngoại ngữ được tính hệ số tối thiểu là 2.

Định hướng tuyển sinh này nhằm lựa chọn học sinh có nền tảng kiến thức, tư duy và tiềm năng phát triển phù hợp với lĩnh vực của khối chuyên, đồng thời hạn chế tình trạng luyện thi, học trước kiến thức chuyên sâu và giảm áp lực cho thí sinh.

Gắn kết đại học, đánh giá trường chuyên bằng sự phát triển của học sinh

Dự thảo khuyến khích mỗi trường chuyên thiết lập quan hệ hợp tác thường xuyên với ít nhất một cơ sở giáo dục đại học để tổ chức chuyên đề, dự án học tập, hướng dẫn nghiên cứu khoa học, tư vấn hướng nghiệp và sử dụng chung phòng thí nghiệm, thiết bị.

Việc đầu tư cơ sở vật chất được thực hiện trên cơ sở khai thác tối đa điều kiện hiện có, tránh đầu tư đồng loạt, trùng lặp.

Đối với học sinh có năng khiếu đặc biệt nổi trội, nhà trường tổ chức tuyển chọn, bồi dưỡng tham gia đội tuyển thi chọn học sinh giỏi quốc gia, quốc tế. Tuy nhiên, các em vẫn phải học đầy đủ những môn học khác, không được miễn, giảm hoặc cắt bỏ chương trình học tập.

Đáng chú ý, việc đánh giá chất lượng trường chuyên sẽ không chỉ căn cứ vào kết quả thi, giải thưởng mà còn xem xét sự tiến bộ, phẩm chất, năng lực của học sinh và tỷ lệ học sinh theo học các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học cũng như các chương trình đào tạo tài năng ở trình độ đại học.

Các trường chuyên có trách nhiệm thống kê, theo dõi quá trình học tập và nghề nghiệp của cựu học sinh. Qua đó, hiệu quả hoạt động của nhà trường được nhìn nhận theo quá trình phát triển lâu dài của người học, từ kết quả học tập phổ thông đến năng lực nghiên cứu, sáng tạo và lựa chọn nghề nghiệp.

Dự kiến áp dụng từ năm học 2027-2028

Theo dự thảo, mô hình mới dự kiến được áp dụng từ năm học 2027-2028. Những trường chuyên chưa bảo đảm điều kiện sẽ được áp dụng từ năm học 2028-2029.

Sở GDĐT đối với trường chuyên thuộc tỉnh và cơ sở giáo dục đại học đối với trường chuyên trực thuộc có trách nhiệm quyết định thời điểm áp dụng trên cơ sở đánh giá mức độ đáp ứng các điều kiện về đội ngũ, chương trình, kế hoạch giáo dục, cơ sở vật chất và phương án tuyển sinh.

Thời điểm áp dụng phải được công bố công khai cùng với kế hoạch tuyển sinh vào lớp 10 và báo cáo Bộ GDĐT.

Đối với học sinh đã trúng tuyển, đang học tại trường chuyên trước thời điểm Thông tư có hiệu lực, các em được tiếp tục học theo lớp chuyên và chương trình đã tuyển sinh cho đến khi hoàn thành cấp học.

Các sở GDĐT, cơ sở giáo dục đại học có trường chuyên và các trường chuyên có trách nhiệm chuẩn bị đội ngũ, hướng dẫn tuyển sinh, xây dựng kế hoạch giáo dục, chuẩn bị cơ sở vật chất và triển khai công tác thông tin, truyền thông trước năm học 2027-2028.

Trong thời gian tới, Bộ GDĐT tiếp tục tổ chức các hội thảo chuyên đề để lắng nghe ý kiến của địa phương, nhà trường và cơ sở giáo dục đại học, qua đó hoàn thiện dự thảo Thông tư trước khi ban hành.