Từ “đếm câu đúng” đến đo năng lực: Đổi mới cách chấm thi mùa này

Từ "đếm câu đúng" đến đo năng lực thực

Tháng 3 – thời điểm cao điểm của mùa thi, hàng nghìn thí sinh trên cả nước đang bước vào các kỳ thi riêng nhằm tìm kiếm cơ hội vào đại học. Bên cạnh áp lực quen thuộc, một thay đổi đáng chú ý mang lại tín hiệu tích cực là cách chấm điểm đang dần được đổi mới, hướng tới đánh giá năng lực thực chất của người học.

Trước đây, phần lớn các bài thi trắc nghiệm được chấm theo nguyên tắc đơn giản: trả lời đúng được điểm, trả lời sai không có điểm. Tuy nhiên, ở nhiều kỳ thi đánh giá năng lực, tư duy hiện nay, cách tiếp cận này đã thay đổi. Điểm số không còn là phép cộng cơ học, mà phản ánh mức độ vận dụng kiến thức và tư duy logic của thí sinh.

Mỗi câu hỏi có "trọng lượng" khác nhau

Điểm mới dễ nhận thấy là mỗi câu hỏi không còn ngang bằng về giá trị. Thay vào đó, câu hỏi được phân loại theo mức độ khó và khả năng phân hóa. Những câu hỏi có ít thí sinh trả lời đúng sẽ mang "trọng số" cao hơn, trong khi các câu dễ – được nhiều người làm đúng – sẽ có số điểm thấp hơn.

Nguyễn Gia Bảo, học sinh Trường THPT Quang Trung (Hà Nội), chia sẻ: "Các kỳ thi giờ không chấm mỗi câu một điểm nữa mà áp dụng mô hình IRT. Câu dễ thì điểm ít, câu khó cần tư duy nhiều thì điểm cao hơn, nên điểm thi có nhiều số lẻ".

Đằng sau những "điểm phẩy lẻ" đó là các mô hình đo lường hiện đại, cho phép đánh giá chính xác hơn năng lực thí sinh. Hai người có cùng số câu đúng nhưng vẫn có thể nhận điểm khác nhau, tùy thuộc vào mức độ khó của các câu đã giải quyết.

Dữ liệu thực tế quyết định độ khó

Theo PGS.TS Vũ Duy Hải, Trưởng Ban Tuyển sinh – Hướng nghiệp, Đại học Bách khoa Hà Nội, việc xác định độ khó của câu hỏi không chỉ dựa vào nhận định của chuyên gia mà còn dựa trên kết quả làm bài thực tế của thí sinh.

"Ví dụ, nếu chỉ 5% thí sinh trả lời đúng thì đó là câu hỏi có mức độ tư duy cao. Ngược lại, nếu 80–90% làm đúng thì đó là câu hỏi ở mức cơ bản hơn", ông Hải cho biết.

Cách tiếp cận này tiệm cận với các kỳ thi chuẩn hóa quốc tế như SAT hay ACT, nơi trọng tâm không còn là kiểm tra ghi nhớ mà là đánh giá khả năng vận dụng và tư duy.

Để áp dụng hiệu quả phương thức chấm điểm mới, yêu cầu quan trọng là phải xây dựng được ngân hàng câu hỏi đủ lớn và được chuẩn hóa. Các câu hỏi phải trải qua quá trình thử nghiệm, sàng lọc và đánh giá nghiêm ngặt trước khi đưa vào đề thi chính thức.

Bà Dương Thị Thu Hương, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, cho biết các câu hỏi được thu thập từ nhiều nguồn, sau đó thử nghiệm và loại bỏ những câu không đạt yêu cầu. Quy trình này tương tự như cách làm của nhiều quốc gia trên thế giới.

Xu hướng tất yếu của khảo thí hiện đại

Thực tế, xu hướng đổi mới này đã bắt đầu xuất hiện trong kỳ thi tốt nghiệp THPT từ năm trước, với việc bổ sung các dạng câu hỏi đúng – sai, trả lời ngắn nhằm giảm yếu tố may rủi. Đây cũng là bước chuẩn bị cho lộ trình tổ chức thi trên máy tính dự kiến từ năm 2027.

Theo ông Sái Công Hồng, Viện trưởng Viện Khảo thí và Đánh giá chất lượng giáo dục, việc phân bổ điểm theo độ khó là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, để đảm bảo công bằng, hệ thống ngân hàng câu hỏi cần được chuẩn hóa và vận hành chặt chẽ.

Đổi mới để công bằng hơn

Đổi mới khảo thí không chỉ dừng lại ở thay đổi cấu trúc đề thi, mà là sự chuyển dịch trong tư duy đánh giá. Khi cách chấm điểm trở nên chính xác và khoa học hơn, mỗi điểm số sẽ phản ánh đúng năng lực của thí sinh, từ đó tạo ra sự cạnh tranh công bằng trong các kỳ thi quan trọng.

Trong bối cảnh giáo dục đang hướng tới phát triển năng lực, việc chuyển từ "đếm câu đúng" sang đánh giá theo mức độ khó không chỉ là bước tiến kỹ thuật, mà còn là nền tảng cho một hệ thống tuyển sinh minh bạch và hiệu quả hơn.