Tương lai chuỗi cung ứng sau xung đột Trung Đông

Căng thẳng Trung Đông hạ nhiệt giúp cải thiện nguồn cung dầu

Tuần qua, kinh tế toàn cầu đã đón nhận những tín hiệu tích cực, sau khi các nhà lãnh đạo Mỹ và Iran ký kết trực tuyến bản ghi nhớ nhằm chấm dứt xung đột tại Trung Đông. Đi kèm với đó là việc hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz đã dần được nối lại sau hơn ba tháng gián đoạn. Đây là tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu giao dịch toàn cầu. Do vậy, những diễn biến mới ngay lập tức đã giảm bớt áp lực lên nguồn cung năng lượng thế giới.

Công ty dữ liệu hàng hải Lloyd's List Intelligence cho biết, các tàu vận tải cỡ lớn thuộc sở hữu của nhiều tập đoàn đã bắt đầu di chuyển qua eo biển Hormuz ngay sau khi Iran và Mỹ gỡ bỏ phong tỏa. Các ước tính khác nhau cho thấy, khoảng 10 - 12 triệu thùng dầu đã được vận chuyển qua eo biển trong ngày đầu tiên khi thỏa thuận khung có hiệu lực. Dự kiến sẽ còn hàng chục triệu thùng dầu khác tiếp tục được giải phóng ra thị trường.

Một nhà sản xuất dầu lớn trong khu vực là Kuwait cũng đã bắt đầu đẩy mạnh sản xuất dầu và có kế hoạch nâng sản lượng từ nửa triệu thùng/ngày lên 2 triệu thùng trong vòng một tuần.

Áp lực chuỗi cung ứng và lạm phát vẫn dai dẳng

Khi nguồn cung tăng, giá dầu sẽ hạ nhiệt. Dầu Brent và WTI lần lượt giảm khoảng 7-8% trong cả tuần qua. Nhiều ngân hàng lớn tại Phố Wall như Goldman Sachs, Morgan Stanley và Citi... đồng loạt hạ dự báo giá dầu trong trung hạn. Trong đó, Citi dự báo giá dầu Brent trung bình chỉ còn 65 USD/thùng vào năm 2027.

Tuy nhiên, trong khi thị trường có thể phản ứng rất nhanh chóng, song những điều chỉnh trong hoạt động vận hành của chuỗi cung ứng lại diễn ra chậm hơn nhiều.

Theo giới phân tích, việc khơi thông tuyến vận tải chiến lược qua eo biển Hormuz mới chỉ là bước khởi đầu. Vẫn còn rất nhiều việc phải làm để phục hồi nguồn cung năng lượng sau nhiều tháng gián đoạn, từ rà phá thủy lôi, cho tới sửa chữa các cơ sở hạ tầng bị hư hại.

Ông Paul Gooden - Trưởng bộ phận Tài nguyên Thiên nhiên, Quỹ Ninety One cho biết: "Điều chúng ta thực sự cần lưu ý là tốc độ các tàu chở dầu quay trở lại vùng Vịnh nhanh đến mức nào. Theo dự tính khả quan nhất của tôi, thị trường có thể khôi phục khoảng 80% sản lượng, nhưng để khôi phục 10% đến 20% sản lượng cuối cùng sẽ phải mất từ ba, bốn, thậm chí là năm tháng".

Nhiều ý kiến cho rằng, thị trường hiện đang lạc quan quá mức trước những tín hiệu hạ nhiệt của cuộc khủng hoảng, trong khi những mất cân đối về cung - cầu chưa hoàn toàn biến mất. Áp lực giá cả được dự báo có thể tăng trở lại, khi các nước tìm cách lấp đầy các kho dự trữ, vốn đã vơi đi đáng kể trong thời gian xảy ra xung đột.

Ông Bob Mcnally - Chủ tịch Rapidan Energy Group chia sẻ: "Rủi ro thiếu hụt vẫn hiện hữu trong bối cảnh lượng nhiên liệu tồn kho tiếp tục giảm sâu. Lượng dự trữ xăng của Mỹ đang ở mức thấp nhất trong vòng 11 năm qua; lượng dự trữ dầu chưng cất đang ở mức thấp nhất trong 29 năm; và Kho dự trữ dầu mỏ chiến lược của Mỹ đang ở mức thấp nhất trong 43 năm".

Không chỉ năng lượng, cú sốc kéo dài trong nhiều tháng qua còn lan rộng sang các nhóm hàng hóa công nghiệp, hóa chất và nguyên liệu đầu vào cho sản xuất. Đây là lý do khiến áp lực lạm phát được dự báo sẽ tiếp tục hiện hữu trong thời gian tới. Trong bối cảnh đó, nhiều ngân hàng Trung ương được cho là vẫn sẽ duy trì lập trường thận trọng.

Ông Heng Koon How - Trưởng bộ phận Chiến lược Thị trường, Tập đoàn UOB nêu ý kiến: "Sẽ cần ít nhất ba đến sáu tháng để giá của tất cả các loại hàng hóa bình ổn trở lại, từ đó giảm bớt rủi ro lạm phát. Các ngân hàng Trung ương như ở châu Âu, Australia, và mới đây là Cục Dự trữ Liên bang tại Mỹ đã ám chỉ rằng họ có thể cần phải tăng lãi suất hơn nữa. Với khu vực châu Á - Thái Bình Dương, tôi nghĩ ít nhất là trong ba tháng tới, các ngân hàng Trung ương khu vực vẫn sẽ phải thận trọng với lạm phát".

Việc eo biển Hormuz mở cửa trở lại sẽ giúp giảm bớt áp lực lên chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, để khôi phục hoàn toàn nguồn cung, tái lập dự trữ năng lượng và kiềm chế rủi ro lạm phát, nền kinh tế toàn cầu có thể vẫn sẽ cần thêm nhiều thời gian.

Sự dịch chuyển cấu trúc chuỗi cung ứng sau xung đột

Không lâu sau khi bản ghi nhớ được ký kết, Iran đã thông báo đình chỉ toàn bộ khuôn khổ đàm phán kéo dài 60 ngày với Mỹ, với lý do Israel vẫn tiến hành các cuộc tấn công vào miền Nam Li Băng. Có thể thấy là thoả thuận vẫn rất mong manh.

Việc Iran cho biết sau giai đoạn mở cửa tự do sau 60 ngày được nêu trong bản ghi nhớ với Mỹ, nước này sẽ thu phí đối với các tàu đi qua eo biển Hormuz. Đây là một vấn đề còn nhiều khác biệt giữa Tehran và Washington, đồng thời làm dấy lên lo ngại về chi phí vận tải gia tăng trong tương lai.

Những diễn biến này cho thấy căng thẳng tại Trung Đông hiện nay chưa hoàn toàn được giải quyết. Và nguy cơ gián đoạn nguồn cung vẫn hiện hữu, doanh nghiệp và các quốc gia đang phải chuẩn bị cho một thực tế mới: thay vì chỉ tối ưu chi phí, chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ phải ưu tiên khả năng chống chịu trước các cú sốc địa chính trị.

Sau hơn ba tháng gián đoạn, các doanh nghiệp và Chính phủ trên thế giới đang phải xem xét lại chiến lược chuỗi cung ứng năng lượng. Thay vì chỉ tập trung tối ưu hóa chi phí, nhiều đơn vị đang ưu tiên xây dựng các phương án dự phòng, mở rộng hệ thống lưu trữ, đa dạng hóa nguồn cung và chi tiêu mạnh tay hơn cho bảo hiểm rủi ro.

Ông Paul Gooden - Trưởng bộ phận Tài nguyên Thiên nhiên, Quỹ Ninety One cho biết: "Chúng ta cần thẳng thắn thừa nhận rằng thị trường dầu mỏ sẽ phải sống chung với những hệ lụy kéo dài từ cuộc xung đột này trong vài năm tới. Rủi ro với eo biển Hormuz có thể tái diễn và giá dầu chắc chắn sẽ phải cộng thêm một khoản phí bảo hiểm rủi ro địa chính trị sau những gì chúng ta đã chứng kiến. Hầu hết mọi người sẽ phải tự định hình lại rằng: dù chu kỳ giá trung hạn trước xung đột của họ là bao nhiêu, nay sẽ phải cộng thêm từ 5 đến 10 USD".

Cuộc khủng hoảng cũng buộc các quốc gia xuất khẩu dầu lớn tại Trung Đông phải đẩy nhanh các kế hoạch xây dựng những tuyến đường thay thế cho eo biển Hormuz.

Ông Heng Koon How - Trưởng bộ phận Chiến lược Thị trường, Tập đoàn UOB chia sẻ: "Khối OPEC và các nhà sản xuất dầu Trung Đông cần phải củng cố các phương thức thay thế để xuất khẩu dầu thô. Ví dụ, Saudi Arabia có đường ống dẫn dầu Đông - Tây và đang xuất khẩu dầu qua cảng Yanbu trên Biển Đỏ. UAE cũng đang vận chuyển dầu thông qua tuyến thay thế tại cảng Fujairah. Những phương thức thay thế này sẽ tiếp tục được duy trì".

Các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng cũng đang tăng tốc đa dạng hóa nguồn cung nhằm giảm thiểu rủi ro từ các điểm nghẽn chiến lược. Xu hướng tìm kiếm các nhà cung cấp mới hoặc nguồn năng lượng mới dự kiến sẽ tiếp tục được đẩy mạnh.

Ông Heng Koon How - Trưởng bộ phận Chiến lược Thị trường, Tập đoàn UOB cho biết thêm: "Các nước châu Á - Thái Bình Dương không thể phụ thuộc hoàn toàn vào Trung Đông như trước nữa. Các nước có thể nhập khẩu nhiều dầu hơn từ các quốc gia Mỹ Latinh, hoặc như Singapore đang mua nhiều khí tự nhiên hóa lỏng từ Australia. Mọi quốc gia lúc này cần phải hợp tác để hướng tới các nguồn năng lượng khác như điện mặt trời, thủy điện".

Hormuz có thể đã mở cửa trở lại, nhưng cuộc khủng hoảng vừa qua đã để lại một bài học lớn đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Trong một thế giới nhiều biến động hơn, khả năng chống chịu, đa dạng hóa nguồn cung và giảm phụ thuộc vào các điểm nghẽn chiến lược đang trở thành những ưu tiên quan trọng không kém hơn so với mục tiêu tối ưu chi phí và hiệu quả vận hành.

Eo biển Hormuz đã mở cửa trở lại, nhưng nhịp vận hành thông suốt của kinh tế thế giới vẫn chưa thể đạt được ngay lập tức. Từ triết lý tối ưu chi phí, chuỗi cung ứng toàn cầu giờ đây phải ưu tiên năng lực chống chịu. Chấp nhận một khoản "phí rủi ro" thường trực để đổi lấy sự an toàn - đó không còn là phương án dự phòng, mà đã là luật chơi mới của dòng chảy năng lượng thế giới hiện nay.