UAV thúc đẩy phát triển hệ sinh thái công nghệ bay

Trung Quốc điều chỉnh các biện pháp xuất khẩu UAV

Trung Quốc vừa công bố điều chỉnh các biện pháp kiểm soát xuất khẩu phương tiện bay không người lái (hay UAV), có hiệu lực từ ngày 18/11 tới. Theo quy định mới, một số dòng UAV thương mại được đơn giản hóa thủ tục xuất khẩu, trong khi các phương tiện có tầm bay xa, khả năng tự động điều hướng và những linh kiện công nghệ cao sẽ chịu sự kiểm soát chặt chẽ hơn.

Đáng chú ý, với một số UAV có hệ thống phun rải, ngưỡng dung tích thuộc diện kiểm soát được nâng từ 20 lên 80 lít. Trong khi đó, các loại động cơ hiệu suất cao, bộ điều khiển và công nghệ liên quan thuộc danh mục kiểm soát phải có giấy phép mới được xuất khẩu.

Bắc Kinh cho biết mục tiêu là ngăn công nghệ lưỡng dụng bị sử dụng vào mục đích phi hòa bình, đồng thời tạo thuận lợi cho thương mại dân sự. Tuy nhiên, giới phân tích nhận định những yêu cầu mới có thể làm tăng chi phí tuân thủ và kéo dài thời gian giao hàng đối với một số doanh nghiệp UAV công nghiệp.

Khi bầu trời mở ra thị trường mới

Động thái này diễn ra khi Trung Quốc đang thúc đẩy phát triển nền kinh tế tầm thấp, với những ứng dụng ngày càng rộng trong nông nghiệp, logistics và vận tải. Nền kinh tế tầm thấp là một hệ sinh thái các hoạt động kinh tế diễn ra trong không gian không phận ở độ cao thấp thường dưới 1.000m hoặc mở rộng đến 3.000 – 5.000m tùy nhu cầu.

Mô hình này không chỉ đơn thuần là các chuyến bay riêng lẻ mà là một chuỗi giá trị toàn diện gắn liền với công nghệ tiên tiến. Các công nghệ cốt lõi gồm: Phương tiện bay hoặc thiết bị bay không người lái (UAV/drone), phương tiện bay cất hạ cánh thẳng đứng bằng điện (eVTOL), máy bay cỡ nhỏ, trực thăng kết hợp cùng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và Internet vạn vật (IoT).

Hàng chục nghìn kg bưởi được vận chuyển mỗi ngày từ những vườn cây trên đồi núi tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Thay vì phải gùi từng sọt nông sản xuống núi, những người nông dân giờ đây có thêm sự hỗ trợ của thiết bị bay không người lái. Chỉ với 5 chiếc drone, nhóm của anh Tan Longfei có thể đảm nhận khối lượng vận chuyển lớn, giúp giảm đáng kể sức lao động

Anh Tan Longfei - Nông dân tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc chia sẻ: "Trước đây, chúng tôi làm nông nghiệp theo cách truyền thống, quanh năm cúi mặt xuống đất. Bây giờ, chúng tôi nhìn vào màn hình điều khiển, còn những thiết bị bay thì hoạt động trên bầu trời".

Không chỉ vận chuyển nông sản, drone còn được sử dụng trong cứu trợ thiên tai. Trong đợt lũ lụt tại Quảng Tây hồi tháng 7, các đội vận hành UAV đã chuyển 8 tấn hàng thiết yếu tới những khu vực bị cô lập chỉ trong 4 ngày.

Tại huyện Tỷ Quy, tỉnh Hồ Bắc, hơn 2.700 người đã được cấp chứng nhận điều khiển drone. Từ một địa phương vốn có nhiều lao động phải đi làm ăn xa, nơi đây đang hình thành những đội dịch vụ công nghệ phục vụ nhiều vùng trên cả nước.

Ông Hu Bin - Cán bộ Cục Nhân lực và An sinh xã hội huyện Tỷ Quy, Trung Quốc cho biết: "Tỷ Quy trước đây là địa phương có nhiều lao động đi làm ăn xa. Giờ đây, những người điều khiển trưởng thành từ chính các vườn cam của chúng tôi đang mở ra một hướng phát triển nghề nghiệp mới dựa trên công nghệ, đáp ứng nhu cầu hiện đại hóa nông nghiệp miền núi".

Từ những vườn cây đến các tuyến giao hàng đô thị, thiết bị bay không người lái đang tạo ra những mô hình dịch vụ mới. Tại Thâm Quyến, một doanh nghiệp giao đồ ăn đã triển khai 64 tuyến bay, hoàn thành hơn 600.000 đơn hàng tính đến tháng 6/2025.

Những ứng dụng này cho thấy giá trị của kinh tế tầm thấp không chỉ nằm ở việc bán thiết bị, mà còn ở các dịch vụ vận hành, logistics và nguồn nhân lực đi kèm. Tuy nhiên, hiệu quả tại những địa hình đặc thù hay tuyến vận chuyển cố định chưa đồng nghĩa với khả năng nhân rộng trên mọi thị trường.

Những ứng dụng trên là một phần của nền kinh tế tầm thấp, bao gồm các hoạt động sản xuất, vận tải và dịch vụ sử dụng không phận ở độ cao thấp. Tại Trung Quốc, lĩnh vực này đang mở rộng nhanh chóng, thể hiện qua số lượng phương tiện và quy mô hoạt động thực tế.

Theo Cơ quan Hàng không dân dụng Trung Quốc, đến cuối năm 2025, nước này có gần 3,3 triệu phương tiện bay không người lái UAV được đăng ký, tăng 51% so với một năm trước. Tổng thời gian hoạt động của UAV trong năm 2025 đạt hơn 45 triệu giờ, tăng gần 70%.

Trong khi đó, Trung Quốc đã thiết lập 46 trạm dịch vụ bay tầm thấp, phủ sóng khắp 23 đơn vị hành chính cấp tỉnh.

Những thách thức

Những con số cho thấy quy mô hoạt động đang tăng nhanh. Nhưng càng nhiều phương tiện tham gia không phận, yêu cầu về hạ tầng, an toàn và quản lý càng trở nên phức tạp. Chưa kể, sự phát triển của ngành còn gắn chặt với khả năng tiếp cận các công nghệ cốt lõi.

Ngày 19/10, Trung Quốc công bố quy định xuất khẩu mới, có hiệu lực từ ngày 18/11. Một số sản phẩm thương mại được tạo thuận lợi, nhưng các công nghệ nhạy cảm, trong đó có động cơ hiệu suất cao và hệ thống điều khiển tự động, lại chịu kiểm soát chặt chẽ hơn. Điều đó đặt thêm những bài toán cho một ngành công nghiệp đang tìm đường thương mại hóa trên quy mô lớn.

Một chiếc máy bay chở khách tự hành, với hai chỗ ngồi và không cần người điều khiển trên khoang. Tại triển lãm kinh tế tầm thấp ở Thượng Hải, những phương tiện như thế này đang thu hút nhiều sự chú ý.

Nhưng dù đã đạt được những bước tiến về chứng nhận an toàn, ngay cả các doanh nghiệp tiên phong cũng thừa nhận, việc đưa taxi bay vào sử dụng rộng rãi vẫn cần thêm thời gian.

Ông He Tianxing - Phó Chủ tịch công ty công nghệ hàng không.., Trung Quốc cho biết: "Tôi nghĩ trong ba năm tới, một số thành phố có thể bắt đầu triển khai các mô hình thử nghiệm, chẳng hạn những tuyến bay cố định với 3, 5 hoặc 10 chuyến".

Vấn đề không chỉ là chế tạo được phương tiện bay, mà còn phải xây dựng cả một hệ thống hạ tầng để chúng hoạt động an toàn. Từ điểm cất hạ cánh, quản lý không lưu đến giám sát hành trình và xử lý tình huống khẩn cấp, tất cả đều đòi hỏi đầu tư lớn.

Ông Henry Cai - Giám đốc điều hành Công ty công nghệ hàng không EHawk, Trung Quốc cho biết: "Trước khi ô tô có thể lưu thông, chúng ta phải xây dựng đường sá. Với phương tiện bay cũng vậy. Chính phủ cần có hệ thống quản lý để biết từng phương tiện đang bay ở đâu, ở độ cao nào, có nguy cơ va chạm hay không và phải làm gì khi xảy ra tình huống khẩn cấp".

Bài toán còn phức tạp hơn khi chuỗi cung ứng UAV chịu tác động từ các biện pháp kiểm soát thương mại. Trung Quốc lý giải việc điều chỉnh nhằm quản lý những công nghệ có khả năng sử dụng cho cả mục đích dân sự và quân sự, đồng thời hỗ trợ hoạt động thương mại hợp pháp.

Tuy nhiên, theo phân tích của hãng tư vấn iiMedia được South China Morning Post dẫn lại, với các nhà xuất khẩu UAV công nghiệp, việc xác minh khách hàng và hoàn thiện hồ sơ tuân thủ có thể kéo dài thời gian giao hàng, làm tăng chi phí.

Như vậy, cùng với cơ hội mở rộng thị trường là những rào cản về công nghệ, pháp lý và nguồn vốn. Những dịch vụ chuyên biệt như vận chuyển nông sản, cứu trợ hay kiểm tra công trình có thể tìm thấy nhu cầu thương mại sớm hơn, trong khi vận tải hành khách đại trà vẫn cần thời gian để chứng minh hiệu quả.

Kinh tế tầm thấp đang mở ra một không gian tăng trưởng mới. Để giành lợi thế trong cuộc đua này, các doanh nghiệp sẽ phải giải quyết bài toán vận hành an toàn, tối ưu chi phí và chứng minh khả năng sinh lời trong dài hạn.

Bầu trời tầm thấp hiện không còn là khoảng không chỉ dành cho những chuyến bay thử nghiệm. Đó có thể trở thành một "tầng" kinh tế mới, nơi công nghệ bay kết nối với nông nghiệp, logistics, hạ tầng, đô thị và hàng loạt ngành sản xuất, dịch vụ.

Tại Việt Nam, Bộ Chính trị cũng đã ban hành Kết luận về khai thác, quản trị và bảo vệ không gian tầm thấp phục vụ phát triển đất nước trong tình hình mới, với những mục tiêu hết sức cụ thể như: Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu đưa vào vận hành ít nhất một trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm quốc gia về UAV. Tỷ lệ nội địa hóa các dòng UAV chủ lực đạt 30-40%...

Đặc biệt là sự thay đổi trong cách tiếp cận. Không chỉ được nhìn nhận dưới góc độ quản lý hoạt động bay, kinh tế tầm thấp được xác định là "tài nguyên quốc gia, không gian phát triển mới của đất nước, không gian chủ quyền đặc biệt", gắn với yêu cầu bảo vệ chủ quyền không phận, chủ quyền dữ liệu, an ninh mạng và các mục tiêu trọng yếu.