Bảo vệ không gian nghệ thuật công cộng từ chính cộng đồng

Đưa không gian công cộng trở thành không gian sáng tạo nghệ thuật là một mô hình thú vị, đưa nghệ thuật đến gần hơn với công chúng, đồng thời góp phần làm đẹp cảnh quan đô thị. Tuy nhiên, việc bảo vệ, gìn giữ không gian để đảm bảo khai thác lâu dài lại là một thách thức. Bởi thực tế cho thấy, sau một thời gian hoạt động, nhiều không gian nghệ thuật công cộng lâm vào cảnh xuống cấp trầm trọng hoặc bị chiếm dụng.

Những tác phẩm nghệ thuật được trưng bày tại không gian ngoài trời bị xuống cấp là câu chuyện mới mà cũ ở Hà Nội. Thành phố từng có những vườn tượng trong Công viên Bách Thảo hay bên bờ hồ Hoàn Kiếm. Nhưng sau một thời gian, nhiều bức tượng bị sứt, vẽ bậy, thậm chí có tác phẩm còn biến mất. Bức tường gốm sứ ven sông Hồng từng được công nhận là Kỷ lục Giuness cũng bị bong tróc, nứt vỡ, bôi bần. Một phần nguyên nhân do tác động tự nhiên nhưng phần lớn là do con người…

Các tác phẩm nghệ thuật này không phải những tác phẩm được đóng khung trong bảo tàng, phòng trưng bày mà hòa chung với hơi thở của cộng đồng nên việc xuống cấp là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa để mặc cho tác phẩm muốn ra sao thì ra. Thay vào đó, cần hơn nữa sự quan tâm của chính quyền địa phương, sự gìn giữ của người dân để chỉnh trang, tu bổ khi cần thiết. Vì vậy, theo ý kiến của chính những người đã tham gia làm các dự án cộng đồng, mỗi dự án muốn bền vững cần xuất phát từ chính cộng đồng.

Các tác phẩm hay dự án nghệ thuật công cộng muốn thành công, có hiệu quả không đơn giản chỉ là hoạt động sáng tạo của các nghệ sĩ, giám tuyển, cùng với các kiến trúc sư cảnh quan mà cần có sự tổng hòa của nhiều yếu tố, từ tầm nhìn chiến lược của ngành văn hóa, chính quyền địa phương, đặc biệt là vai trò của người đứng đầu, đến sự ủng hộ của các đơn vị tài trợ, sự thấu hiểu và đồng hành của cộng đồng địa phương.

Những dự án nghệ thuật công động chất lượng khi được đặt đúng chỗ sẽ giải quyết được nhiều bài toán về việc đánh thức tiềm năng giá trị nơi chốn, điểm đến cho du khách, nâng cao khả năng gắn kết cộng đồng, mang lại lợi ích giá trị tinh thần, khơi gợi lòng tự hào, bảo vệ giá trị chung cho cộng đồng người dân địa phương. Nghệ thuật công cộng tại Việt Nam mới chỉ ở những bước đi đầu tiên trong nhận thức của cả phía cộng đồng người dân và quản lý Nhà nước.