Về Đông Cuông, khám phá nét đẹp văn hóa từ Lễ hội Cơm mới

Trong đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc vùng thượng nguồn sông Hồng, những lễ hội gắn với mùa màng không chỉ đánh dấu thành quả của một năm lao động mà còn thể hiện mối quan hệ bền chặt giữa con người với thiên nhiên, tín ngưỡng và cộng đồng. Tại xã Đông Cuông, tỉnh Lào Cai, truyền thống ấy được lưu giữ qua Lễ hội Cơm mới, một sinh hoạt văn hóa đặc sắc gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu và phong tục lâu đời của người Tày Khao.

Diễn ra trong hai ngày 19 và 20/10/2026, Lễ hội Cơm mới Đền Đông Cuông tiếp tục tái hiện những nghi thức truyền thống, trong đó nổi bật là hoạt động rước sản vật nông nghiệp của các thôn, lễ dâng hương, cúng chính tiệc cùng nhiều trò chơi dân gian. Không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của người dân, lễ hội còn là dịp giới thiệu những giá trị văn hóa được cộng đồng gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ.

Nét đẹp văn hóa được gìn giữ qua những mùa lúa

Nằm bên dòng sông Hồng, tại thôn Bến Đền, xã Đông Cuông, Đền Mẫu Đông Cuông từ lâu là địa điểm sinh hoạt tín ngưỡng quen thuộc của người dân địa phương và du khách thập phương. Ngôi đền thờ Mẫu Đệ nhị Thượng ngàn cùng các vị anh hùng dân tộc thiểu số thời Trần, mang trong mình những giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh đặc sắc.

Trong không gian văn hóa ấy, Lễ hội Cơm mới giữ một vị trí quan trọng đối với đời sống tinh thần của cộng đồng, đặc biệt là đồng bào Tày Khao. Theo phong tục, lễ hội được tổ chức vào ngày Mão đầu tiên của tháng Chín âm lịch hằng năm, gắn với thời điểm người dân nhìn lại thành quả lao động, sản xuất và bày tỏ lòng biết ơn đối với trời đất, thần linh, tổ tiên.

Nếu trong đời sống thường ngày, hạt lúa là thành quả của quá trình gieo trồng, chăm sóc thì khi bước vào không gian lễ hội, những sản vật từ đồng ruộng, nương rẫy còn mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc. Đó là tấm lòng thành kính của người dân khi dâng lên Thánh Mẫu Thượng ngàn và các bậc tiền nhân những gì tinh túy nhất do chính bàn tay mình làm ra.

Ông Lê Thành Hùng, Chủ tịch UBND xã Đông Cuông, cho biết, lễ hội tổ chức vào ngày Mão đầu tiên của tháng Chín âm lịch mang ý nghĩa tổng kết một năm lao động, sản xuất, tạ ơn đất trời, thần linh, Thánh Mẫu Thượng ngàn và tổ tiên đã ban phước lành cho một năm mưa thuận gió hòa.

Theo ông Hùng, đây đồng thời là dịp để người dân gặp gỡ, giao lưu, học hỏi kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp và giáo dục con cháu về trách nhiệm duy trì, bảo tồn, phát huy những nét đẹp văn hóa truyền thống của người Tày Khao.

Một trong những biểu hiện sinh động nhất của truyền thống ấy là phong tục chuẩn bị sản vật dâng Mẫu. Trước ngày hội, người dân các thôn lựa chọn những nông sản đặc trưng của địa phương, chuẩn bị lễ vật với sự trân trọng và thành kính. Mỗi sản vật không chỉ đại diện cho thành quả lao động mà còn gửi gắm mong ước về một năm mới mùa màng tốt tươi, cuộc sống no đủ, bản làng bình yên.

Đáng chú ý, mâm lễ trong Lễ hội Cơm mới không chỉ có những sản vật thông thường mà còn hiện diện nhiều món ăn truyền thống gắn với văn hóa ẩm thực của đồng bào Tày Khao. Xôi ngũ sắc, bánh dày, bánh tẻ, bánh nẳng, bánh chưng, cốm nếp giã tay và những cụm lúa được chuẩn bị để tham gia nghi thức rước lễ.

Cùng với đó là các loại nông sản quen thuộc như ngô nếp, khoai sọ, khoai lang, sắn, bí, gừng, ớt, chuối, bưởi, mía và măng rừng. Những sản vật này phản ánh khá rõ đặc điểm sản xuất nông nghiệp, điều kiện tự nhiên và tập quán sinh hoạt của người dân vùng đất Đông Cuông.

Theo kế hoạch tổ chức lễ hội, các thôn Khe Ván, Quang Minh, An Bình, Khe Rồng, Đức An, Đập Dóm, An Khang và Đông An tham gia chuẩn bị, giới thiệu những sản vật đặc trưng. Sự góp mặt của các thôn không chỉ tạo nên nét phong phú cho lễ vật dâng Mẫu mà còn thể hiện vai trò trực tiếp của cộng đồng trong duy trì các phong tục truyền thống.

Ở góc độ văn hóa, nét đáng quý của Lễ hội Cơm mới chính là sự gắn bó giữa thực hành tín ngưỡng với đời sống sản xuất. Những hạt gạo, bông lúa hay món ăn dân dã vốn hiện diện trong sinh hoạt hằng ngày được nâng lên thành lễ vật mang ý nghĩa thiêng liêng. Qua đó, người dân thể hiện sự trân trọng đối với thành quả lao động, đồng thời nhắc nhở các thế hệ về mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên và cội nguồn.

Việc duy trì những phong tục ấy còn tạo điều kiện để thế hệ trẻ hiểu thêm về văn hóa của cộng đồng mình. Bởi giá trị của một lễ hội truyền thống không chỉ nằm ở nghi thức được thực hiện, mà còn ở những tri thức dân gian, phong tục và cách ứng xử được trao truyền thông qua quá trình chuẩn bị, tham gia các hoạt động chung.

Từ một lễ hội gắn với chu kỳ sản xuất nông nghiệp, Lễ hội Cơm mới Đền Đông Cuông vì thế trở thành không gian kết nối cộng đồng, nơi những giá trị tín ngưỡng, văn hóa và đời sống tinh thần cùng được gìn giữ.

Gắn bảo tồn di sản với phát huy giá trị văn hóa địa phương

Tiếp nối truyền thống, Lễ hội Cơm mới Đền Đông Cuông năm 2026 được UBND xã Đông Cuông tổ chức trong hai ngày 19 và 20/10, tức ngày 10 và 11 tháng Chín năm Bính Ngọ, tại khu vực di tích Đền Đông Cuông, thôn Bến Đền.

Theo kế hoạch, lễ hội gồm phần lễ và phần hội, kết hợp các nghi thức tín ngưỡng với hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và trò chơi dân gian, tạo điều kiện để người dân, du khách tìm hiểu những nét đặc trưng trong đời sống văn hóa địa phương.

Chiều 19/10, nghi lễ dâng hương tại Đền Đông Cuông được tổ chức từ 14 giờ đến 15 giờ. Đây là hoạt động mở đầu, thể hiện sự thành kính đối với Thánh Mẫu, các bậc tiền nhân và tiếp nối truyền thống sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng.

Tối cùng ngày, lễ khai mạc diễn ra từ 20h đến 21h30 tại khu vực sân khấu chính, với chương trình nghệ thuật phục vụ đại biểu, người dân và du khách tham dự.

Bên cạnh nghi lễ dâng hương, Lễ hội Cơm mới năm nay tiếp tục duy trì những nghi thức truyền thống gắn với Đền Đông Cuông. Trong đó, nghi lễ mổ trâu đen được thực hiện trong đêm 19, rạng sáng 20/10 tại khu vực cây mít cổ thụ trước cửa đền. Lễ cúng chính tiệc diễn ra từ 9h đến 10 giờ 30 phút ngày 20/10 tại khu đền chính.

Đây là những nghi thức nằm trong phần lễ, góp phần duy trì những thực hành tín ngưỡng đã gắn bó với đời sống văn hóa của người dân địa phương qua nhiều thế hệ.

Một hoạt động đáng chú ý khác là lễ rước sản vật nông nghiệp của các thôn vào sáng 20/10. Theo kế hoạch, đoàn rước xuất phát từ khu vực nhà văn hóa thôn Bến Đền, với trống, chiêng, cờ thần, bát bửu đi đầu, tiếp đến là các kiệu sản vật cùng đại biểu và những người tham gia.

Các thôn chuẩn bị lễ vật mang đặc trưng địa phương, sắp xếp trang trọng, phù hợp với phong tục truyền thống. Người tham gia đoàn rước sử dụng trang phục dân tộc phù hợp với đặc điểm văn hóa của từng thôn, góp phần thể hiện sự phong phú về bản sắc của cộng đồng các dân tộc trên địa bàn.

Trong tổng thể các hoạt động, nghi thức rước sản vật là điểm nhấn đáng chú ý bởi tính cộng đồng và sự gắn kết trực tiếp với đời sống nông nghiệp. Thông qua những mâm lễ, người dân không chỉ bày tỏ lòng biết ơn đối với thần linh, tổ tiên mà còn giới thiệu những sản phẩm, tập quán canh tác và nét văn hóa ẩm thực đặc trưng của quê hương.

Nếu phần lễ hướng về những giá trị tâm linh, truyền thống thì phần hội tạo không gian giao lưu, sinh hoạt văn hóa chung. Từ 8 giờ ngày 20/10, nhiều hoạt động thể thao và trò chơi dân gian dự kiến diễn ra tại bãi cát trước cửa đền và khu vực tổ chức hoạt động hội của di tích.

Các môn thi đấu gồm kéo co, bịt mắt đánh chiêng, bịt mắt bắt vịt và bóng chuyền da nam, nữ, với sự tham gia của vận động viên đến từ các thôn, cơ quan, đơn vị trên địa bàn xã.

Những hoạt động này góp phần tạo không khí vui tươi, tăng cường giao lưu giữa người dân các thôn, đồng thời làm phong phú thêm trải nghiệm của du khách khi đến với Đền Đông Cuông trong dịp lễ hội.

Theo UBND xã Đông Cuông, việc tổ chức Lễ hội Cơm mới năm 2026 không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của Nhân dân mà còn hướng tới nâng cao ý thức bảo vệ di tích, gìn giữ bản sắc dân tộc và quảng bá những giá trị văn hóa, lịch sử của địa phương.

Thông qua lễ hội, địa phương cũng kỳ vọng tạo thêm điều kiện phát huy tiềm năng du lịch, từng bước gắn việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống với phát triển kinh tế - xã hội.

Chủ tịch UBND xã Đông Cuông Lê Thành Hùng cho biết thêm, địa phương đang đẩy mạnh công tác tuyên truyền, chỉnh trang cảnh quan, hoàn thiện các điều kiện phục vụ lễ hội. Việc trang trí cờ hội, cờ Tổ quốc, băng rôn tại trung tâm xã, các tuyến đường dẫn vào đền và khu vực tổ chức hoạt động được triển khai theo kế hoạch.

Giữa những đổi thay của đời sống, Lễ hội Cơm mới Đền Đông Cuông tiếp tục nhắc nhớ về những giá trị bền vững được vun đắp từ lao động, tín ngưỡng và tình cảm gắn bó với quê hương. Từ hạt lúa mới đến những mâm lễ dâng Mẫu, từ nghi thức truyền thống đến các hoạt động cộng đồng, tất cả cùng góp phần gìn giữ một nét đẹp văn hóa của người Tày Khao bên dòng sông Hồng.