Vì sao dịp nghỉ lễ 30/4-1/5 ghi nhận lượng khách kỷ lục nhưng khách bay nội địa lại giảm?

Ngành du lịch Việt Nam vừa khép lại kỳ nghỉ lễ Giỗ Tổ Hùng Vương và 30/4, 1/5 với những con số tăng trưởng đầy ấn tượng trên phạm vi toàn quốc. Tuy nhiên, đằng sau sự tấp nập tại các danh lam thắng cảnh lại hiện hữu một mảng màu trầm lắng của ngành vận tải hàng không khi lượng khách bay nội địa sụt giảm một cách bất ngờ. Cú sốc chi phí từ giá vé máy bay đắt đỏ không chỉ vẽ lại bức tranh giao thông mà còn đang đóng vai trò như một chất xúc tác làm thay đổi căn bản hành vi tiêu dùng và cách thức tổ chức chuyến đi của du khách.

Số liệu từ cơ quan quản lý cho thấy trong các kỳ nghỉ lễ vừa qua, ngành du lịch cả nước ước tính phục vụ khoảng 12 triệu lượt khách, đánh dấu mức tăng 14,2% so với cùng kỳ năm trước. Hàng loạt địa phương trọng điểm ghi nhận mức doanh thu khổng lồ, điển hình như Ninh Bình đón hơn 2,37 triệu lượt khách với tổng thu đạt hơn 3.569 tỷ đồng, hay Thành phố Hồ Chí Minh thu hút 1,69 triệu lượt khách và dẫn đầu cả nước với mức doanh thu đạt khoảng 8.700 tỷ đồng. 

Thế nhưng, trái ngược với sự bùng nổ của ngành không khói, thị trường hàng không nội địa lại có dấu hiệu hụt hơi. Tổng sản lượng hành khách qua đường hàng không đạt 1,68 triệu khách, tăng 2,2%, nhưng sự tăng trưởng này hoàn toàn được gánh vác bởi các đường bay quốc tế. Đáng chú ý, sản lượng hành khách vận chuyển nội địa thực tế đã giảm 7,5%, chỉ đạt 675.140 khách. 

Nguyên nhân cốt lõi được giới chuyên gia xác định là do giá vé máy bay neo ở mức cao trong bối cảnh giá vé toàn cầu leo thang vì những tác động từ xung đột tại khu vực Trung Đông. Chi phí hàng không đắt đỏ đã trở thành một rào cản tài chính lớn, buộc một bộ phận du khách phải tính toán lại bài toán di chuyển.

Phản ứng trước áp lực tài chính, hành vi đầu tiên của người tiêu dùng là lập tức chuyển hướng sang các phương tiện mặt đất có tính kinh tế cao hơn như ô tô cá nhân, xe khách chất lượng cao và tàu hỏa. Sự phát triển đồng bộ của các tuyến cao tốc mới cùng chính sách tăng chuyến, điều chỉnh giá linh hoạt của ngành đường sắt đã tạo điều kiện vô cùng thuận lợi cho sự chuyển dịch này. 

Thế nhưng, sự thay đổi không chỉ giới hạn ở phương tiện đi lại. Thói quen tiêu dùng du lịch của người Việt đang bước sang một ngã rẽ mới, trở nên thực tế và có chiều sâu hơn. 

Đánh giá về sự chuyển mình mang tính tích cực này, ông Trần Tường Huy, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Du lịch Xã hội, đưa ra góc nhìn chuyên sâu: "Trong bối cảnh du lịch Việt Nam đang chuyển từ tư duy 'đi cho biết' sang 'trải nghiệm', đây là cơ hội để từng bước xóa bỏ tính mùa vụ bằng các sản phẩm có chiều sâu, đổi mới cách xúc tiến, đầu tư bền vững, phân bổ lại dòng khách và tận dụng xu hướng mới. Đây không còn là lựa chọn mà là con đường tất yếu để phát triển bền vững".

Sự đắt đỏ của vận tải hàng không cũng vô hình trung đẩy nhanh quá trình cá nhân hóa trong việc lựa chọn dịch vụ của người Việt. Khách hàng ngày càng khắt khe hơn trong việc đánh giá sự tương xứng giữa chi phí bỏ ra và chất lượng nhận lại. Thay vì mua các tour trọn gói rập khuôn, du khách ưu tiên các hành trình ngắn ngày, tự túc và đòi hỏi sự tinh chỉnh theo đúng sở thích cá nhân. 

Phân tích về bài toán cung ứng dịch vụ nhằm đáp ứng những hành vi tiêu dùng ngày càng cẩn trọng, ông Nguyễn Trần Hoàng Phương, Giám đốc Công ty Golden Smile Travel, nhận định: "Xu hướng cá nhân hóa sản phẩm theo từng nhóm khách là tất yếu, buộc các doanh nghiệp lữ hành phải xây dựng tour khác biệt; đồng thời mỗi điểm đến cần chuẩn hóa chất lượng dịch vụ để tăng tỉ lệ khách quay lại. Nếu xây dựng được trung tâm điều phối điểm đến nhằm kết nối lưu trú, vận chuyển và tham quan để kiểm soát sức chứa, phân luồng khách, điều tiết giá linh hoạt và nâng cao tính minh bạch thị trường thì sẽ góp phần thúc đẩy du lịch phát triển bền vững hơn".

Ngoài ra, bối cảnh giá vé máy bay neo cao đã hình thành nên một thói quen tiêu dùng mới: lập kế hoạch và săn ưu đãi trực tuyến như một quyết định mua sắm thương mại điện tử chuyên nghiệp. 

Theo báo cáo từ nền tảng Traveloka, hành vi đặt dịch vụ du lịch đang có sự chuyển dịch rõ rệt, du khách không còn đặt theo cảm hứng, mà ngày càng chủ động lựa chọn thời điểm nhằm kiểm soát tài chính. Làn sóng săn mã giảm giá đặc biệt tăng vọt vào các sự kiện siêu sale "Ngày Đôi" hàng tháng, kết hợp cùng xu hướng đặt dịch vụ sớm (early booking) nhằm khóa mức giá tốt nhất, đồng thời giúp các doanh nghiệp dễ dàng dự báo và tối ưu vận hành.

 Đứng trước áp lực đánh mất thị phần khách nội địa, các hãng hàng không cũng không thể ngồi yên. Một số hãng hàng không tung ra các vé máy bay có mức giảm lớn trong các ngày đầu tháng 5 nhằm kích thích lại nhu cầu xê dịch bằng đường bay trong giai đoạn hè.

Có thể thấy, giá vé máy bay nội địa tăng cao tuy để lại những khó khăn nhất định cho ngành hàng không trong dịp lễ vừa qua, nhưng ở một góc độ khác, nó lại là cú hích cần thiết để nâng cấp thị trường. 

Du khách Việt Nam đang ngày càng trưởng thành, tính toán thông minh hơn và đòi hỏi chất lượng dịch vụ tốt hơn. Để thích ứng với sự thay đổi hành vi này, các địa phương và doanh nghiệp không còn con đường nào khác ngoài việc đa dạng hóa sản phẩm, tối ưu chi phí và tăng cường tính minh bạch để có thể phát triển bền vững trong kỷ nguyên xê dịch mới.