Việt Nam từng bước xây dựng hạ tầng tin cậy số có khả năng kết nối quốc tế

Hoàn thiện hành lang pháp lý

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long cho biết, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong hoạt động quản lý, sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội. Trong bối cảnh đó, các dịch vụ tin cậy như chứng thực, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu không chỉ là những giải pháp công nghệ mà còn là bộ phận quan trọng của hạ tầng kinh tế số, giúp xác minh chủ thể, bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn và khả năng kiểm chứng các giao dịch điện tử.

Để thúc đẩy phát triển dịch vụ tin cậy tại Việt Nam, Thứ trưởng Phạm Đức Long đề nghị tập trung vào 4 định hướng trọng tâm: Tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, làm rõ điều kiện công nhận dịch vụ tin cậy nước ngoài; thúc đẩy liên thông kỹ thuật, nâng cao khả năng kiểm chứng chữ ký số, chứng thư số và bằng chứng điện tử; phát triển hệ sinh thái dịch vụ tin cậy gắn với nhu cầu thực tế của người dân, doanh nghiệp; đồng thời chủ động tăng cường hợp tác quốc tế, lựa chọn những lĩnh vực có nhu cầu rõ ràng để thử nghiệm các mô hình hợp tác trước khi từng bước mở rộng.

Đề cập đến vai trò của dịch vụ tin cậy trong xây dựng hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo (AI), Thứ trưởng Phạm Đức Long nhấn mạnh yêu cầu chủ động xác thực nguồn gốc, kiểm chứng tính toàn vẹn của nội dung số, thay vì chỉ phát hiện và xử lý thông tin giả mạo sau khi xuất hiện. Đồng thời, cần xác định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của các chủ thể khi AI ngày càng tham gia vào các giao dịch tự động, hướng tới xây dựng hệ sinh thái AI an toàn, minh bạch và đáng tin cậy.

Tại hội thảo, ông Phạm Quốc Hoàn, Phó Giám đốc Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC), Bộ Khoa học và Công nghệ đã giới thiệu những kết quả nổi bật và định hướng phát triển hạ tầng tin cậy số của Việt Nam. Theo đó, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý và hạ tầng chứng thực điện tử quốc gia, với nền tảng là Luật Giao dịch điện tử năm 2023 và các quy định pháp luật về dịch vụ tin cậy.

Hiện nay, hệ sinh thái dịch vụ tin cậy được mở rộng với ba loại hình gồm chứng thực chữ ký số, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu. Trong đó, dịch vụ dấu thời gian giúp xác định thời điểm tồn tại của dữ liệu, còn dịch vụ chứng thực thông điệp dữ liệu hỗ trợ xác nhận việc gửi, nhận và lưu trữ thông điệp, tạo bằng chứng phục vụ xác minh giao dịch điện tử. Bên cạnh đó, NEAC đã xây dựng hệ thống eSign làm đầu mối kết nối các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số, tạo thuận lợi cho việc triển khai và sử dụng dịch vụ.

Chia sẻ về nội dung công nhận dịch vụ tin cậy xuyên biên giới, ông Phạm Quốc Hoàn cho hay, một trong những khó khăn hiện nay là quá trình xác minh chữ ký số nước ngoài vẫn còn nhiều thao tác thủ công, trong khi các quốc gia có sự khác biệt về chính sách chứng thực, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế quản lý. Để thúc đẩy liên thông, cần từng bước xây dựng cơ chế kết nối, trao đổi danh sách tin cậy (Trust List), xác định mức độ bảo đảm tương đương giữa các hệ thống và làm rõ trách nhiệm của các bên tham gia.

Về định hướng phát triển, Việt Nam hướng tới chuyển từ các dịch vụ chữ ký số riêng lẻ sang hệ sinh thái chứng thực thông điệp dữ liệu toàn diện, trong đó các giao dịch điện tử có thể được kiểm chứng về nguồn gốc, tính toàn vẹn và thời điểm tạo lập.

Mở rộng ứng dụng dịch vụ tin cậy

Tại hội thảo, ông Vijayakumar Manjunatha, Tổng Thư ký Hiệp hội Hạ tầng khóa công khai châu Á (APKIC) chia sẻ kinh nghiệm hợp tác khu vực và đề xuất lộ trình từng bước thúc đẩy công nhận lẫn nhau. Theo kết quả khảo sát sơ bộ của APKIC năm 2026 tại 36 quốc gia và vùng lãnh thổ, phần lớn các quốc gia, vùng lãnh thổ đã có khung pháp lý về chữ ký số hoặc dịch vụ tin cậy, nhưng số lượng quốc gia có thỏa thuận công nhận lẫn nhau vẫn còn hạn chế.

Từ thực tiễn này, APKIC đề xuất cách tiếp cận theo từng giai đoạn: Trước hết xác minh hệ thống tin cậy của đối tác, tiếp đến đối chiếu tiêu chuẩn kỹ thuật và mức độ bảo đảm, sau đó tiến tới công nhận lẫn nhau trên cơ sở pháp lý phù hợp. Đáng chú ý, thay vì triển khai trên phạm vi rộng ngay từ đầu, các quốc gia có thể lựa chọn những lĩnh vực có nhu cầu giao dịch lớn để thử nghiệm khả năng liên thông, đánh giá hiệu quả trước khi mở rộng hợp tác.

Ông Fábio Rego, Giám đốc Giải pháp Kinh doanh và Tuân thủ của Ascertia Limited trao đổi về kinh nghiệm xây dựng hạ tầng dịch vụ tin cậy có khả năng liên thông, đồng thời nhấn mạnh vai trò của danh sách tin cậy, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế công nhận tương đương.

Theo diễn giả, kết nối kỹ thuật mới là một phần của bài toán. Để chữ ký số có thể được công nhận và sử dụng trong giao dịch xuyên biên giới, cần đồng thời giải quyết những khác biệt về pháp luật, cơ chế giám sát và mức độ bảo đảm tin cậy.

Ông Nazril Bin Mohd Ghani, Giám đốc Khối cung cấp dịch vụ và quản trị của Pos Digicert thông tin định hướng kết nối các hạ tầng tin cậy quốc gia trong ASEAN. Theo đó, các quốc gia có thể duy trì hệ thống chứng thực riêng nhưng vẫn thúc đẩy liên thông thông qua những yêu cầu chung về pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế xác thực.

Ông Ram Kishore, Giám đốc sản phẩm eSigner kiêm Trưởng bộ phận kiến trúc giải pháp toàn cầu của SSL.com giới thiệu các giải pháp xác thực nội dung số trong bối cảnh AI tạo sinh phát triển mạnh mẽ, làm gia tăng nguy cơ giả mạo hình ảnh, video, âm thanh và phát tán thông tin sai lệch.

Thông qua việc ứng dụng chữ ký số, chứng thư số, dấu thời gian và các tiêu chuẩn xác thực nguồn gốc như C2PA, người sử dụng có thể kiểm tra thông tin về chủ thể phát hành, lịch sử chỉnh sửa và tính toàn vẹn của nội dung số.

Từ góc độ ứng dụng tại Việt Nam, ông Lê Việt Cường, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Chứng thực chữ ký số FPT IS, Tập đoàn FPT trình bày tham luận "Dịch vụ tin cậy trong thực tiễn: Xây dựng hệ sinh thái số tin cậy của Việt Nam". Tham luận bổ sung góc nhìn của doanh nghiệp trong nước về triển khai dịch vụ tin cậy, gắn các giải pháp xác thực điện tử và chữ ký số với nhu cầu ứng dụng thực tế, góp phần phát triển hệ sinh thái số an toàn, tin cậy.

Tại phiên thảo luận bàn tròn "Từ dịch vụ tin cậy đến hệ sinh thái AI tin cậy", đại diện NEAC, APKIC cùng các chuyên gia đến từ Liên bang Nga, Vương quốc Anh và Malaysia trao đổi về khả năng liên thông, công nhận lẫn nhau các dịch vụ tin cậy và những yêu cầu xây dựng hệ sinh thái AI đáng tin cậy.