Thực tế cho thấy, nhiều đề tài của học sinh dừng lại ngay sau khi cuộc thi khép lại. Khoảng trống không nằm ở ý tưởng, mà ở môi trường để những ý tưởng ấy tiếp tục được nuôi dưỡng.
Những năm gần đây, Cuộc thi Nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia đã trở thành sân chơi quan trọng với học sinh phổ thông, góp phần khơi dậy tư duy nghiên cứu và khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, thách thức lớn nhất không nằm ở khâu tổ chức cuộc thi hay chất lượng đề tài, mà ở giai đoạn hậu cuộc thi.
Nhiều học sinh, sau khi hoàn thành dự án, không có điều kiện tiếp tục nghiên cứu do thiếu phòng thí nghiệm, thiếu người hướng dẫn chuyên sâu và thiếu kết nối với môi trường ứng dụng thực tế.
Một học sinh từng tham gia cuộc thi chia sẻ: "Sau khi thi xong, em không biết phải làm gì tiếp theo. Ý tưởng vẫn còn, nhưng không có điều kiện để phát triển".
Những "đứt gãy" này khiến không ít ý tưởng tiềm năng chỉ dừng lại ở mức thử nghiệm ban đầu.
Trong khoa học hiện đại, một ý tưởng khó có thể phát triển nếu thiếu hệ sinh thái hỗ trợ. Các chuyên gia chỉ ra ba yếu tố then chốt.
Thứ nhất là phòng thí nghiệm – nơi các giả thuyết được kiểm chứng bằng thực nghiệm, giúp người học hiểu bản chất của khoa học thay vì chỉ dừng ở lý thuyết.
Thứ hai là người hướng dẫn. Những giảng viên, nhà khoa học không chỉ hỗ trợ chuyên môn mà còn giúp người học định hình hướng đi, tránh các "ngõ cụt" trong nghiên cứu.
Thứ ba là kết nối với thực tiễn. Khi một đề tài được đặt trong bối cảnh ứng dụng cụ thể, người nghiên cứu mới có thể đánh giá giá trị và khả năng phát triển của nó.
Thiếu một trong ba yếu tố này, hành trình nghiên cứu dễ bị gián đoạn. Khi cả ba được kết nối, ý tưởng mới có cơ hội đi xa.
Đại học và vai trò "bệ đỡ"
Theo nhiều chuyên gia, đại học có thể đóng vai trò là "bệ đỡ" cho các ý tưởng khoa học trẻ. Không chỉ đào tạo, các trường đại học còn sở hữu hệ thống phòng thí nghiệm, đội ngũ giảng viên và các chương trình nghiên cứu – những điều học sinh phổ thông khó tiếp cận.
PGS.TS Chu Cẩm Thơ – Phó Tổng Giám đốc Đại học Phenikaa nhận định, giai đoạn phổ thông là thời điểm quan trọng để hình thành tư duy khoa học. Khi học sinh dám đặt câu hỏi, dám thử nghiệm và chấp nhận sai, đó là những bước khởi đầu của một nhà nghiên cứu. Vấn đề là các em có được tiếp tục trong môi trường phù hợp hay không.
Trong bối cảnh đó, việc kết nối giữa nhà trường phổ thông và đại học được xem là hướng đi cần thiết để tạo ra một chuỗi phát triển liên tục cho các ý tưởng khoa học.
Tại Đại học Phenikaa, các ý tưởng khoa học được phát triển trong một hệ sinh thái liên thông – từ phòng thí nghiệm, bệnh viện đến doanh nghiệp – nơi nghiên cứu không dừng lại ở khám phá, mà hướng tới ứng dụng và tạo ra giá trị thực tiễn.
Từ dự án sinh viên đến sản phẩm thị trường
Một minh chứng cho vai trò của hệ sinh thái hỗ trợ là dự án Crystella – bộ kit thí nghiệm khoa học do nhóm sinh viên Đại học Phenikaa phát triển.
Ý tưởng bắt đầu từ chính trải nghiệm học tập của nhóm. "Chúng em từng là những học sinh yêu thích Hóa học nhưng thiếu cơ hội thực hành, khiến việc tiếp thu trở nên khó khăn", Bùi Ngọc Huê (sinh viên Khoa Công nghệ sinh học, Hóa học và Kỹ thuật môi trường), trưởng nhóm chia sẻ.
Từ đó, Crystella được phát triển thành bộ kit cho phép học sinh tự thực hiện thí nghiệm tại nhà. Sản phẩm gồm hai dòng: bộ kit bám sát chương trình học và bộ kit STEAM mang tính trải nghiệm sáng tạo.
Không chỉ là một bộ dụng cụ học tập, Crystella góp phần đưa Hóa học từ kiến thức lý thuyết trên sách vở trở thành trải nghiệm quan sát và thực hành cụ thể. Thông qua các thí nghiệm đơn giản, an toàn và có thể thực hiện tại nhà, học sinh có cơ hội hiểu bài sâu hơn, tăng hứng thú với môn học, đồng thời hình thành tư duy khám phá, khả năng tự học và tiếp cận khoa học theo hướng gần gũi hơn với đời sống. Đây cũng là cách để giáo dục STEM được triển khai thiết thực hơn, khi việc học không chỉ dừng lại trong lớp học mà còn mở rộng thành trải nghiệm thực tế.
Trong giai đoạn đầu, nhóm gặp nhiều khó khăn về tài chính và định hướng. Bước ngoặt đến khi tham gia cuộc thi "Sáng tạo - Khởi nghiệp Phenikaa năm 2024, nơi nhóm nhận được sự cố vấn của TS Đặng Viết Quang – Trưởng Khoa Công nghệ sinh học, Hóa học và Kỹ thuật môi trường, trưởng nhóm chia sẻ.
"Tôi định hướng các bạn phát triển sản phẩm phục vụ giáo dục STEM – một lĩnh vực còn thiếu công cụ thực hành chất lượng", TS. Quang cho biết.
Nhờ sự hỗ trợ này, nhóm từng bước hoàn thiện sản phẩm, xây dựng chiến lược và thử nghiệm trên thị trường. Khảo sát hơn 300 học sinh giúp nhóm xác định rõ nhu cầu: khó hiểu bài và thiếu hứng thú với môn Hóa.
Từ một nhóm khởi nghiệp được ươm tạo trong cuộc thi khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo của Đại học Phenikaa, Crystella đã từng bước vượt qua giai đoạn khởi đầu nhiều khó khăn để phát triển thành doanh nghiệp và được thị trường đón nhận tích cực. Năm 2025, dự án đạt cột mốc doanh thu 1 tỷ đồng. Tính đến quý I/2026, Crystella đã bán ra hơn 15.000 bộ kit, đạt mức đánh giá trung bình 4,9/5 sao và tăng trưởng gấp ba lần so với cùng kỳ. Dự án cũng xây dựng được hệ sinh thái truyền thông với tổng hơn 100 nghìn lượt theo dõi trên các nền tảng số, cùng cộng đồng hơn 24.000 người yêu khoa học và nhiều dấu ấn tại các cuộc thi về STEM và khởi nghiệp.
Theo các chuyên gia, nếu không có sự đồng hành của giảng viên, môi trường nghiên cứu và các chương trình ươm tạo, một ý tưởng như Crystella khó có thể phát triển thành sản phẩm thực tế.
Cần một "đường băng" sau cuộc thi
Một cuộc thi khoa học có thể khơi dậy đam mê, nhưng không thể thay thế một hệ sinh thái nghiên cứu. Nếu cuộc thi là điểm khởi đầu, thì môi trường tiếp nối chính là "đường băng" để các ý tưởng cất cánh.
Khi những "đường băng" như vậy được hình thành trong các trường đại học – nơi có đủ con người, hạ tầng và kết nối thực tiễn – hành trình của một ý tưởng khoa học sẽ không còn mang tính ngắn hạn. Và khi đó, những mô hình như tại Đại học Phenikaa không chỉ hỗ trợ người học, mà còn góp phần tạo nên một chuỗi phát triển bền vững cho khoa học và công nghệ Việt Nam.
Bình luận (0)