24 năm giữ hồn tranh cát

Bên cạnh những tác phẩm gắn liền với tên tuổi của bà qua các thời kỳ, nữ nghệ nhân còn giới thiệu đến người xem hơn 30 bức tranh vừa được hoàn thiện sau hơn một năm dồn nhiều tâm huyết. Nếu như trước kia bà còn tham khảo một số hình ảnh tư liệu, thì ở chặng đường này, toàn bộ hình ảnh, cảm xúc và đường nét đều được sáng tạo từ vốn sống và trải nghiệm của riêng bà.

Bộ môn nghệ thuật độc đáo

Qua bàn tay tài hoa của nghệ nhân, từng hạt cát li ti được xếp đặt ngay ngắn trong khung kính để tái hiện chân dung con người, cảnh sắc thiên nhiên và những dấu mốc lịch sử. Toàn bộ bảng màu trong tranh đều dùng cát tự nhiên được bà dày công sưu tầm từ sông, biển, đồi núi trên khắp mọi miền đất nước, chỉ riêng màu xanh dương và tím phải áp dụng kỹ thuật nhuộm. Quá trình tìm kiếm nguyên liệu kỳ công suốt nhiều năm đã giúp nữ nghệ nhân liên tiếp xác lập các kỷ lục tại Việt Nam, châu Á và thế giới. Tác phẩm của Ý Lan cũng khẳng định được giá trị nghệ thuật trên thị trường, có bức tranh đạt mức đấu giá lên tới 700 triệu đồng.

Đỉnh cao tay nghề của nghệ nhân Ý Lan bộc lộ rõ nhất ở mảng chân dung với hơn 63 vị nguyên thủ quốc gia trên thế giới từng được bà tái hiện chân thực. Tranh cát Ý Lan từng trở thành tặng phẩm ngoại giao cấp cao tại Hội nghị thượng đỉnh APEC 2006

Theo dõi hành trình sáng tạo của nghệ nhân Ý Lan suốt hai thập kỷ qua, Giáo sư Hà Tôn Vinh nhận định giá trị của dòng tranh này nằm ở sự kết hợp hoàn hảo giữa tính chân thực giàu cảm xúc, nguồn nguyên liệu tự nhiên quý hiếm cùng công phu chế tác tỉ mỉ. Chỉ với một chiếc thìa nhỏ, nghệ sĩ kiên nhẫn thả từng hạt cát vào khung kính ròng rã hàng tháng trời, chỉ một sơ suất nhỏ làm xô lệch cũng có thể khiến bao công sức tan biến. Giáo sư Hà Tôn Vinh cho biết ông luôn trưng bày các tác phẩm của Ý Lan ở phòng khách như một nhịp cầu văn hóa giới thiệu nét đẹp Việt Nam tới bạn bè quốc tế, thậm chí từng chọn 2 bức chân dung tranh cát làm quà tặng trang trọng gửi đến Nhà Trắng.

Sức hút từ những tác phẩm ấy còn chạm đến cảm xúc của thế hệ trẻ. Dù đã biết đến tranh cát của nghệ nhân Ý Lan trên truyền thông và mạng xã hội nhưng khi được nhìn tận mắt, Tâm An (nhà sáng tạo nội dung số Gen Z) không giấu được sự bất ngờ. "Thật là kỳ diệu khi chiêm ngưỡng từng hạt cát li ti hóa thành hình hài sống động, vượt xa những gì em từng biết qua màn hình". Tâm An cho rằng, triển lãm giúp cho công chúng thấy được sự tinh tế của chất liệu tự nhiên, đồng thời truyền đi nguồn cảm hứng sâu sắc về tinh thần lao động bền bỉ và sự kiên định với nghề của nữ nghệ nhân gạo cội.

Nỗi trăn trở trao truyền

Ở chặng đường sáng tạo mới, nghệ nhân Ý Lan không dừng lại ở kỹ thuật truyền thống mà tiếp tục mở rộng sang việc kết hợp các chất liệu mộc mạc từ thiên nhiên như vỏ sò nhặt về để ghép thành những cành hoa thanh thoát. Không gian triển lãm mang đến cho người xem cảm giác bình an qua hình tượng đầm sen, phong cảnh thôn dã và những nét chữ thư pháp sâu lắng. Dẫu vậy, đằng sau hào quang của nghệ thuật độc bản là những nỗi lo toan trĩu nặng của người nghệ sĩ gạo cội. Nguồn cát màu tự nhiên đang ngày càng khan hiếm trước tốc độ đô thị hóa nhanh chóng, buộc bà phải không ngừng tìm tòi nghiền giã, phối trộn độ mịn của các chất liệu để duy trì dòng chảy sáng tạo. 

Nỗi trăn trở lớn hơn cả vẫn là tìm kiếm người kế thừa thực sự đủ tâm huyết và bản lĩnh. Từng đào tạo hơn 60 học trò có hoàn cảnh khó khăn và khuyết tật, Ý Lan vẫn khát khao tiếp tục mở lớp tuyển chọn những hạt mầm tài năng để trao truyền trọn vẹn ngọn lửa nghề. Triển lãm lần này mang nhiều cảm xúc đặc biệt, bởi nghệ sĩ tài hoa hiểu rằng sức khỏe và thị lực của bà đang dần chịu quy luật thời gian. "Thông qua triển lãm tôi muốn truyền cảm hứng cho các bạn trẻ. Hy vọng sẽ tìm được những người yêu thích bộ môn này bằng trái tim thuần khiết nhất".

Giáo sư Hà Tôn Vinh cũng trăn trở về việc lan tỏa môn nghệ thuật này. Theo ông, tranh cát Ý Lan có giá thành rất hợp lý so với công sức lao động nghệ thuật bỏ ra, giúp nhiều người có thể tiếp cận và sưu tầm. Tuy nhiên, mức độ nhận diện của dòng tranh này với công chúng trong nước lẫn quốc tế vẫn còn khiêm tốn. Đây là một điều rất đáng tiếc.

Để một bộ môn nghệ thuật đặc thù do người Việt tạo dựng không bị mai một theo năm tháng, mong mỏi lớn nhất của nghệ nhân Ý Lan lúc này là có được một không gian trưng bày cố định do Nhà nước hỗ trợ. Đó sẽ là điểm hẹn văn hóa để du khách trong và ngoài nước chiêm ngưỡng những tác phẩm độc đáo. Ở đó, người xem không chỉ thưởng lãm nghệ thuật mà còn cảm nhận trọn vẹn tâm huyết của người nghệ nhân đã lặng lẽ dành cả đời mình thổi hồn vào từng hạt cát quê hương.

Triển lãm Nghệ thuật tranh cát Ý Lan sẽ kéo dài đến hết ngày 18/8 tại 261K phường Phú Nhuận TP Hồ Chí Minh, vào cửa tự do.