Một trang web phát lậu World Cup bị chặn, có hàng chục website khác tương tự được tạo ra với mục đích chính là hướng người xem vào những hoạt động phi pháp như cờ bạc, cá độ. Do đó, câu chuyện trong mùa bóng lăn không phải là "đã xử lý" hay "chưa xử lý" mà là sự đồng hành phối hợp của các đơn vị, cơ quan có liên quan để tác nghiệp theo thời gian thực nhằm đẩy lùi vấn nạn này. Bóng chỉ lăn 90 phút mà thôi!
Khoảng cách giữa quy định pháp luật và yêu cầu xử lý theo thời gian thực
Nếu ở các giải đấu thông thường, việc một nội dung vi phạm được gỡ bỏ sau vài giờ vẫn có thể góp phần hạn chế thiệt hại cho chủ sở hữu bản quyền, thì với FIFA World Cup 2026™, yếu tố thời gian lại mang một ý nghĩa hoàn toàn khác.
Một trận đấu chỉ diễn ra trong khoảng 90 phút - đây cũng là giai đoạn giá trị thương mại của quyền phát sóng trực tiếp được khai thác ở mức cao nhất. Chính vì vậy, với các nội dung phát trực tiếp, hiệu quả của công tác bảo vệ bản quyền không chỉ được đo bằng số lượng website bị xử lý, mà còn bằng thời điểm những website đó được ngăn chặn.
Trong thời gian diễn ra World Cup, quy trình bảo vệ bản quyền được VTV và đối tác triển khai bắt đầu từ việc phát hiện website vi phạm, thu thập chứng cứ, hoàn thiện hồ sơ rồi chuyển tới các đầu mối tiếp nhận để xử lý theo quy định của pháp luật. Quy trình này cho thấy việc xử lý vi phạm phải trải qua nhiều bước phối hợp giữa các chủ thể khác nhau, trong khi với nội dung phát trực tiếp, mỗi khâu phát sinh thêm thời gian đều có thể ảnh hưởng đến hiệu quả bảo vệ bản quyền.
Từ thực tiễn này cũng đặt ra một câu hỏi lớn hơn: Liệu cơ chế phối hợp hiện nay đã theo kịp đặc thù của các nội dung phát trực tiếp?
World Cup 2026™: Phép thử đối với cơ chế bảo vệ bản quyền trên môi trường số
Thống kê về số lượng vi phạm bản quyền tính riêng trong 8 trận đấu Vòng 16 đội FIFA World Cup 2026™ vẫn lên tới cả ngàn trường hợp.
Theo Điều 198b Luật Sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian có trách nhiệm triển khai các biện pháp kỹ thuật, phối hợp với cơ quan nhà nước có thẩm quyền và chủ thể quyền trong việc thực thi các biện pháp bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan trên không gian mạng. Đồng thời, doanh nghiệp cũng được hưởng cơ chế miễn trừ trách nhiệm đối với hành vi xâm phạm do người sử dụng thực hiện nếu đáp ứng các điều kiện luật định.
Hai quy định này được thiết kế song song. Một mặt, pháp luật không đặt doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian vào vị trí phải chủ động giám sát toàn bộ lưu lượng trên mạng hay tự xác định đâu là hành vi xâm phạm. Mặt khác, doanh nghiệp vẫn có nghĩa vụ phối hợp trong quá trình thực thi quyền sở hữu trí tuệ khi có căn cứ và yêu cầu hợp pháp. Nói cách khác, cơ chế miễn trừ trách nhiệm không đồng nghĩa với việc đứng ngoài cơ chế bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan.
Khi bước từ quy định của pháp luật sang thực tiễn triển khai - mà phép thử lớn nhất trong suốt một tháng qua là FIFA World Cup 2026™ - vấn đề lại phát sinh ở một khía cạnh khác.
Trên cơ sở các quy định này, theo nghiên cứu của Văn phòng Luật sư Phan Law Vietnam, pháp luật hiện hành không chỉ xác lập nghĩa vụ phối hợp của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian mà còn quy định cơ chế xử lý đối với một số loại nội dung, trong đó có nội dung phát trực tiếp theo thời gian thực.
Đối với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ "lưu trữ nội dung thông tin số theo yêu cầu" và các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ có chức năng tương tự, pháp luật yêu cầu thực hiện việc gỡ bỏ hoặc ngăn chặn ngay việc truy cập tới nội dung vi phạm quyền tác giả đối với nội dung phát trực tiếp theo thời gian thực khi tiếp nhận yêu cầu từ chủ thể quyền.
Tuy nhiên, do liên quan đến đặc thù kỹ thuật của mạng viễn thông, việc xác định thế nào là doanh nghiệp cung cấp dịch vụ lưu trữ nội dung thông tin số và các dịch vụ tương tự vẫn chưa được quy định một cách chi tiết. Đồng thời, các biện pháp ngăn chặn và chặn truy cập cũng chưa được làm rõ.
Chính việc chưa có hướng dẫn cụ thể về phạm vi áp dụng và biện pháp kỹ thuật đã khiến cách hiểu và cách triển khai giữa các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian chưa hoàn toàn thống nhất.
Mặt khác, các quy định của Luật An ninh mạng cùng các nghị định hướng dẫn hiện hành xác định Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an) là cơ quan có thẩm quyền yêu cầu doanh nghiệp viễn thông và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ Internet thực hiện ngăn chặn, gỡ bỏ nội dung vi phạm. Đây vẫn là cơ sở pháp lý chủ yếu để yêu cầu các doanh nghiệp này triển khai các biện pháp xử lý.
Đặt hai cách tiếp cận này cạnh nhau có thể thấy, vấn đề không nằm ở sự chồng chéo hay mâu thuẫn giữa các quy định pháp luật. Luật Sở hữu trí tuệ xác lập nghĩa vụ phối hợp của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian, trong khi pháp luật về an ninh mạng và viễn thông quy định thẩm quyền yêu cầu ngăn chặn, gỡ bỏ nội dung vi phạm thuộc về cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Điều còn thiếu là một quy trình phối hợp đủ rõ ràng và hiệu quả để kết nối các chủ thể trong những tình huống cần xử lý theo thời gian thực.
Hệ thống giám sát trực tiếp vi phạm bản quyền của VTV vẫn liên tục hoạt động 24/7 kể từ đầu FIFA World Cup 2026™ đến nay, ghi nhận hơn chục nghìn trường hợp vi phạm. Thực tế cho thấy, để một yêu cầu ngăn chặn được triển khai, các chủ thể vẫn phải phối hợp qua nhiều đầu mối khác nhau. Trong bối cảnh đó, chỉ cần mỗi khâu xử lý phát sinh thêm thời gian cũng có thể làm giảm đáng kể hiệu quả bảo vệ quyền phát sóng trực tiếp.
Từ thực tiễn của FIFA World Cup 2026™, có thể thấy yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa chủ thể quyền, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian và cơ quan nhà nước nhằm bảo đảm việc bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan có thể đáp ứng đặc thù của các nội dung phát trực tiếp trong môi trường số.
Bình luận (0)