Anh - Pháp chấm dứt thỏa thuận "một đi, một đến" về người di cư

Ngày 30/9, Bộ Nội vụ Anh xác nhận chương trình "một đi, một đến" không còn tiếp nhận các trường hợp mới. Các chuyến bay đưa những người đã bị tạm giữ theo cơ chế này trở lại Pháp vẫn được tiến hành trong những tuần tới, trước khi hoạt động liên quan đến chương trình kết thúc. Theo thỏa thuận này trước đó, những người đến Anh bằng thuyền nhỏ sau khi vượt eo biển Manche có thể bị tạm giữ và đưa trở lại Pháp. Đổi lại, Anh tiếp nhận một số lượng tương đương người xin tị nạn từ Pháp thông qua con đường an toàn và hợp pháp.

Chương trình được cựu Thủ tướng Anh Keir Starmer và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron công bố vào tháng 7/2025. Những chuyến bay đầu tiên được thực hiện vào tháng 9 cùng năm. Khi công bố thỏa thuận, ông Starmer đánh giá đây là một cơ chế mới có thể góp phần ngăn người di cư thực hiện những chuyến vượt biển trái phép.

Theo báo Guardian, hơn 1.400 người đến Anh bằng thuyền nhỏ đã được đưa trở lại Pháp trong thời gian thực hiện thỏa thuận. Tính đến cuối tháng 6/2026, 1.117 người có mối liên hệ với Anh đã được chuyển từ Pháp sang Anh. Trong khi đó, kênh Sky News dẫn số liệu cho biết khoảng 1.500 người đã được đưa trở lại Pháp và số lượng tương tự được chuyển sang Anh trong toàn bộ thời gian chương trình hoạt động. Thỏa thuận từng dự kiến hết hạn vào tháng 4/2026 nhưng sau đó được gia hạn đến ngày 1/10/2026, nhằm hỗ trợ kiểm soát số vụ vượt biển được dự báo có thể gia tăng trong mùa Hè.

Tuy nhiên, các cuộc đàm phán về việc tiếp tục chương trình đã không đạt kết quả. Theo truyền thông Anh, một trong những vấn đề chính là Pháp muốn có một cơ chế ở quy mô toàn châu Âu thay vì tiếp tục xử lý vấn đề thông qua thỏa thuận song phương với Anh. Hai bên cũng chưa đạt đồng thuận về việc mở rộng số người được trao đổi theo chương trình.

Bộ Nội vụ Pháp ngày 30/9 cho biết Paris và London vẫn đang thảo luận về các điều kiện để kết thúc thỏa thuận. Các quan chức Bộ Nội vụ Anh và phía Pháp tiếp tục trao đổi tại Paris về cách thức hoàn tất chương trình. Một nguồn tin Chính phủ Anh cho biết London muốn thỏa thuận được tiếp tục, song thừa nhận chương trình chưa bao giờ đạt quy mô đủ lớn để trở thành biện pháp răn đe thực sự đối với những người có ý định vượt eo biển Manche bằng thuyền nhỏ. Đây cũng là một trong những hạn chế đáng chú ý của cơ chế "một đi, một đến". Mục tiêu ban đầu là tạo ra nguy cơ bị đưa trở lại Pháp đối với những người vượt biển trái phép, qua đó làm giảm sức hấp dẫn của tuyến đường này và hạn chế hoạt động của các đường dây đưa người trái phép.

Bộ trưởng Nội vụ Pháp Laurent Nuñez hồi tháng 6 từng đánh giá chương trình có khả năng tạo hiệu ứng răn đe. Dẫn thông tin từ Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn, ông Nuñez cho biết thông tin về cơ chế này đã bắt đầu lan truyền và khiến một số người di cư từ bỏ kế hoạch vượt biển. Tuy nhiên, ông Nuñez đồng thời khẳng định Pháp không muốn một mình cùng Anh duy trì cơ chế này. Quan điểm của Paris là vấn đề cần được giải quyết trong khuôn khổ rộng hơn ở châu Âu.

Ngoài vấn đề quy mô, tình trạng của những người bị đưa trở lại Pháp cũng đặt ra những khó khăn trong quá trình thực hiện. Nhiều người sau khi được đưa từ Anh trở lại Pháp đã rơi vào tình trạng không có nơi ở tại Paris. Một số người quay trở lại các khu trại quanh Calais và Dunkirk, trong khi có trường hợp tiếp tục vượt eo biển Manche để sang Anh. Điều này cho thấy việc hồi hương theo cơ chế song phương không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc chấm dứt ý định tìm đường sang Anh của người di cư.

Thỏa thuận "một đi, một đến" ban đầu được xây dựng với thời hạn ba năm nhưng có điều khoản cho phép hai bên kết thúc sớm. Việc chương trình ngừng tiếp nhận trường hợp mới diễn ra trong bối cảnh số người vượt eo biển Manche bằng thuyền nhỏ trong năm 2026 giảm mạnh xuống mức thấp nhất trong 5 năm. Sự sụt giảm này được cho là liên quan đến nhiều yếu tố, trong đó có việc tăng cường tuần tra của lực lượng chức năng và mở rộng hoạt động giám sát tại miền Bắc nước Pháp. Vì vậy, khó có thể quy toàn bộ diễn biến số người vượt biển cho riêng cơ chế "một đi, một đến".

Bộ Nội vụ Anh khẳng định dù chương trình kết thúc, London vẫn tiếp tục phối hợp với Paris để đối phó các chuyến vượt biển bằng thuyền nhỏ, đồng thời cho rằng hai bên đã đạt được những tiến triển trong lĩnh vực này. Việc kết thúc chương trình không đồng nghĩa hợp tác Anh - Pháp về kiểm soát di cư qua eo biển Manche chấm dứt. Hai nước vẫn phải xử lý một tuyến di cư kéo dài nhiều năm, trong đó người di cư thường sử dụng những chiếc thuyền nhỏ để thực hiện hành trình nguy hiểm từ bờ biển miền Bắc nước Pháp sang Anh.

Diễn biến mới cho thấy những giới hạn của một cơ chế trao đổi người di cư được thiết kế trên cơ sở song phương. Trong hơn một năm thực hiện, chương trình đã tạo ra một con đường để Anh đưa một bộ phận người vượt biển trở lại Pháp, đồng thời tiếp nhận người xin tị nạn qua tuyến hợp pháp. Tuy nhiên, số lượng thực tế vẫn tương đối hạn chế so với quy mô dòng người di cư qua eo biển Manche. Việc Pháp muốn chuyển sang một khuôn khổ rộng hơn ở cấp độ châu Âu cũng đặt ra câu hỏi về mô hình hợp tác tiếp theo giữa London, Paris và các đối tác châu Âu trong xử lý dòng người di cư.

Trước mắt, các trường hợp đã bị tạm giữ theo thỏa thuận vẫn sẽ được xử lý và những chuyến bay đưa người trở lại Pháp tiếp tục trong vài tuần. Sau đó, cơ chế "một đi, một đến" sẽ khép lại, trong khi Anh và Pháp tiếp tục tìm kiếm các biện pháp khác nhằm hạn chế những chuyến vượt eo biển Manche bằng thuyền nhỏ và kiểm soát hoạt động đưa người trái phép.