ASEAN chịu sức ép chấm dứt xung đột tại Myanmar, hoàn tất thỏa thuận Biển Đông

Cờ ASEAN được chỉnh lại tại thành phố Cebu, Philippines, ngày 28/1/2026 (Ảnh: AP)

Ngoại trưởng các nước ASEAN đã nhóm họp tại thành phố Cebu, Philippines, trong bối cảnh khối này đối mặt sức ép ngày càng lớn nhằm thúc đẩy một kế hoạch hòa bình chưa thể chấm dứt xung đột tại Myanmar, đồng thời chạy đua hoàn tất đàm phán bộ quy tắc ứng xử với Trung Quốc trong năm nay.

ASEAN, khối gồm 11 quốc gia Đông Nam Á, nhiều năm qua gặp khó khăn trong việc thể hiện sự đoàn kết và vai trò trung tâm. Thách thức mới nhất xuất hiện vào năm 2025, khi giao tranh nổ ra giữa Thái Lan và Campuchia liên quan đến tranh chấp biên giới kéo dài. Giao tranh sau đó chấm dứt nhờ một lệnh ngừng bắn do Malaysia làm trung gian, dưới sức ép từ Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Việc duy trì lệnh ngừng bắn này là một trong những nội dung được ưu tiên tại hội nghị thường niên của các ngoại trưởng ASEAN. Philippines hiện giữ vai trò Chủ tịch luân phiên ASEAN, thay cho Myanmar, quốc gia bị đình chỉ quyền chủ trì sau khi quân đội lật đổ chính phủ dân sự vào năm 2021.

ASEAN không công nhận chính quyền quân sự tại Myanmar. Lãnh đạo nước này bị cấm tham dự các cuộc họp cấp cao của khối, dù các nhà ngoại giao cấp thấp vẫn được phép tham gia. Cuộc xung đột kéo dài đã khiến hàng chục nghìn người thiệt mạng và hàng triệu người phải rời bỏ nhà cửa, trở thành thách thức lớn đối với ASEAN.

Tuần trước, Ngoại trưởng Malaysia Mohamad Hasan cho biết các lãnh đạo ASEAN đã quyết định không cử quan sát viên tới cuộc bầu cử gần đây ở Myanmar do điều kiện không bảo đảm tính minh bạch, dù một số nước thành viên vẫn tham dự riêng lẻ.

ASEAN đã đề xuất kế hoạch hòa bình 5 điểm từ năm 2021, kêu gọi chấm dứt bạo lực và thúc đẩy đối thoại, song đến nay vẫn chưa đạt kết quả rõ rệt. Nội dung này tiếp tục là ưu tiên hàng đầu tại các cuộc họp ở Cebu.

Bên cạnh vấn đề Myanmar, các ngoại trưởng ASEAN cũng chịu sức ép hoàn tất đàm phán với Trung Quốc về bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông. Đàm phán đã kéo dài hơn 20 năm mà chưa đạt đột phá, đặc biệt về việc liệu văn kiện có mang tính ràng buộc pháp lý hay không. Các nhà phân tích nhận định việc hoàn tất thỏa thuận này vẫn đối mặt nhiều trở ngại.