Những cơn bão, lũ kéo dài đang tàn phá miền Trung và Tây Nguyên, khiến hàng nghìn người mất nhà cửa và sinh kế.
Những cơn bão, lũ kéo dài đang tàn phá miền Trung và Tây Nguyên, khiến hàng nghìn người mất nhà cửa và sinh kế. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng các mô hình hỗ trợ người dân vùng lũ bằng giải pháp lâu dài và bền vững trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Cần nhân rộng mô hình bảo hiểm nông nghiệp
Mùa mưa bão tại miền Trung và Tây Nguyên lại đến, và những thiệt hại do thiên tai ngày càng nghiêm trọng hơn. Theo báo cáo của Cục Đê điều và Phòng chống thiên tai, tính đến ngày 1/11, mưa lũ đã cướp đi sinh mạng của 36 người và gây thiệt hại nặng nề về tài sản. Hàng nghìn ngôi nhà bị ngập chìm trong biển nước, và nhiều gia đình rơi vào cảnh mất hết tài sản, không còn nơi cư trú, cuộc sống bị đảo lộn. Trong khi đó, sự hỗ trợ từ nhiều cơ quan, cá nhân, tập thể dù kịp thời, cũng chỉ dừng lại ở các biện pháp cứu trợ tức thời như tiền mặt, lương thực và vật dụng thiết yếu. Những giải pháp này giúp người dân vượt qua cơn hoạn nạn trước mắt, nhưng không giải quyết được gốc rễ vấn đề, đặc biệt là khi thiên tai có xu hướng gia tăng theo biến đổi khí hậu.
Theo Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, đến nay, bảo hiểm nông nghiệp chỉ chiếm chưa đến 0,1% tổng doanh thu của ngành bảo hiểm.
Nhiều chuyên gia cho rằng, một giải pháp khả thi để bảo vệ người dân vùng lũ là xây dựng mô hình quỹ rủi ro cộng đồng kết hợp với bảo hiểm thiên tai ưu đãi cho người dân nghèo, cụ thể là các sản phẩm bảo hiểm nông sản, nông nghiệp, nông dân khi xảy ra thiên tai.
Mặc dù bảo hiểm nông nghiệp đã được triển khai ở Việt Nam từ hơn 30 năm trước, nhưng tỷ lệ nông dân tham gia bảo hiểm vẫn còn rất thấp. Theo Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, đến nay, bảo hiểm nông nghiệp chỉ chiếm chưa đến 0,1% tổng doanh thu của ngành bảo hiểm. Mặc dù Nghị định số 58/2018/NĐ-CP về bảo hiểm nông nghiệp đã được ban hành, kết quả triển khai vẫn rất khiêm tốn. Chỉ khoảng 17.000 hộ nông dân tham gia bảo hiểm, chủ yếu ở một vài tỉnh miền Bắc và miền Trung, với doanh thu phí bảo hiểm chỉ đạt 6,9 tỷ đồng.
Theo ông Bùi Gia Anh, Tổng Thư ký Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, bảo hiểm nông nghiệp, mặc dù đã được thử nghiệm từ những năm 1980, nhưng cho đến nay vẫn chỉ dừng lại ở phạm vi hẹp. Nguyên nhân một phần đến từ chi phí bảo hiểm không hợp lý đối với thu nhập thấp của nông dân, và phần lớn vẫn thiếu niềm tin vào hiệu quả của bảo hiểm. Sự thiếu dữ liệu chính xác về thiên tai và mức độ thiệt hại, cùng với tỷ lệ bồi thường quá cao, làm cho các công ty bảo hiểm gặp khó khăn trong việc duy trì mô hình này.
Để giải quyết vấn đề này, nhiều chuyên gia cho rằng, một giải pháp khả thi là các công ty nên thiết kế sản phẩm bảo hiểm thiên tai ưu đãi cho người nghèo, cụ thể là người dân ở vùng sâu vùng xa, hay hứng chịu thiên tai. Một trong những mô hình nổi bật mà nhiều quốc gia đã áp dụng thành công là "bảo hiểm chỉ số" (Parametric Micro Insurance). Mức phí rất thấp, thường dưới 1-2% thu nhập hộ, và được Nhà nước hoặc địa phương hỗ trợ phần lớn, giúp giảm gánh nặng chi trả.
Đây là loại bảo hiểm mà khi các yếu tố thiên tai như mưa lớn hay mực nước vượt ngưỡng nguy hiểm, bảo hiểm sẽ tự động chi trả cho các hộ tham gia mà không cần thủ tục phức tạp. Mô hình này đã được triển khai thành công ở các quốc gia như Bangladesh và Ấn Độ, nơi có nhiều hộ nghèo sinh sống tại các khu vực dễ bị thiên tai.
Mô hình quỹ rủi ro cộng đồng
Ngoài bảo hiểm, một mô hình khả thi khác là quỹ rủi ro cộng đồng. Mô hình này đã được triển khai thành công ở một số quốc gia như Bangladesh và Ấn Độ, nơi thiên tai xảy ra thường xuyên và tác động lớn đến đời sống người dân. Quỹ rủi ro cộng đồng sẽ được hình thành ở cấp xã, huyện, với sự đóng góp từ ngân sách địa phương, các doanh nghiệp, cộng đồng và nhà nước. Quỹ này sẽ không chỉ ứng phó khẩn cấp khi thiên tai xảy ra mà còn giúp phục hồi sinh kế cho các hộ nghèo và cận nghèo.
Quỹ rủi ro cộng đồng sẽ được hình thành ở cấp xã với sự đóng góp từ ngân sách địa phương, các doanh nghiệp, cộng đồng và nhà nước.
Theo Ông Đỗ Minh Hoàng, thành viên Hội đồng quản trị Bảo hiểm Agribank, Ở các vùng nông nghiệp, người dân thường có thu nhập bấp bênh, hiểu biết về bảo hiểm còn hạn chế, trong khi rủi ro thiên tai luôn rình rập. Nếu thiếu chính sách hỗ trợ và truyền thông hiệu quả, bảo hiểm dù tốt và hiệu quả, cũng khó phát huy tác dụng. Nhà nước cần nhận thức rõ: bảo hiểm không chỉ là sản phẩm thị trường, mà là thiết chế an sinh, góp phần giảm gánh nặng ngân sách khi tai ương xảy ra.
Bảo hiểm cho người nông dân cần một cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa ngân hàng, bảo hiểm, chính quyền và các tổ chức xã hội để xây dựng quỹ rủi ro cộng đồng hiệu quả, giúp người dân không chỉ sống sót sau thiên tai mà còn phục hồi nhanh chóng. Mô hình này không chỉ giúp người dân nhanh chóng nhận được hỗ trợ khi thiên tai xảy ra mà còn giúp giảm bớt gánh nặng ngân sách nhà nước khi các thiên tai lớn xảy ra.
Biến đổi khí hậu đang ngày càng rõ nét và có thể làm gia tăng tần suất và mức độ nghiêm trọng của các thiên tai. Các báo cáo của Liên Hợp Quốc cho thấy, nếu không có biện pháp ngừng được sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu, số lượng các cơn bão mạnh và mưa lũ sẽ tiếp tục gia tăng, đặc biệt ở khu vực Đông Nam Á. Chính vì vậy, các chính sách bảo vệ cộng đồng nghèo và dễ bị tổn thương cần được coi là một chiến lược dài hạn và cần có sự phối hợp đồng bộ giữa chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng.
Việc xây dựng các cơ chế hỗ trợ tài chính, quỹ cứu trợ minh bạch và đảm bảo sẽ tạo ra nền tảng bền vững cho các cộng đồng nghèo. Chính phủ cần tăng cường vai trò quản lý và giám sát, đồng thời đẩy mạnh công tác truyền thông để nâng cao nhận thức của người dân về bảo hiểm và các giải pháp tài chính an toàn.
Các chuyên gia cũng cho rằng, cần nhìn nhận rằng việc chuẩn bị cho thiên tai không chỉ là ứng phó tình thế mà là một chiến lược dài hạn. Để giảm thiểu thiệt hại và giúp cộng đồng sống chung với thiên tai một cách bền vững, các mô hình bảo hiểm và quỹ rủi ro cộng đồng phải được triển khai đồng bộ và hiệu quả. Khi đó, người dân vùng lũ mới có thể giảm thiểu thiệt hại và phục hồi nhanh chóng sau thiên tai.
Bình luận (0)