Chính thức xử phạt vi phạm hải quan qua không gian mạng
Sự phát triển mạnh mẽ của dòng chảy thương mại quốc tế cùng tiến trình hội nhập kinh tế sâu rộng đặt ra những thách thức hoàn toàn mới cho công tác quản lý nhà nước về hải quan. Chuyển đổi số không còn là một lựa chọn xu hướng mà đã trở thành mệnh lệnh hành động cốt lõi nhằm tối ưu hóa hiệu suất quản trị, giảm thiểu chi phí logistics cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, một hệ thống vận hành trên nền tảng công nghệ số không thể phát huy tối đa sức mạnh nếu thiếu đi một bệ đỡ pháp lý đồng bộ, đặc biệt là trong công tác chế tài, xử lý các hành vi lệch chuẩn.
Nhận diện rõ khoảng trống này, Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 169/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan. Sự ra đời của nghị định là bước hoàn thiện thể chế mang tính chiến lược, không chỉ giải quyết triệt để các vướng mắc phát sinh trong thực tiễn thực thi pháp luật thời gian qua mà còn tạo ra công cụ quản lý sắc bén, đáp ứng toàn diện yêu cầu cải cách, hiện đại hóa ngành hải quan trong giai đoạn mới.
Có thể thấy, việc xây dựng và ban hành nghị định nhằm kịp thời thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước về tiếp tục sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị. Đồng thời, văn bản này bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với các luật nền tảng là Luật Xử lý vi phạm hành chính và Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 mới được ban hành.
Nghị định số 169/2026/NĐ-CP sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Kể từ thời điểm này, các quy định cũ tại Nghị định số 128/2020/NĐ-CP ngày 19/10/2020 và Điều 2 Nghị định số 102/2021/NĐ-CP ngày 16/11/2021 sẽ hết hiệu lực thi hành. Việc thay thế này đánh dấu một chu kỳ quản lý mới, chặt chẽ hơn, minh bạch hơn và mang đậm dấu ấn công nghệ.
Xử phạt trên không gian số
Với cấu trúc mạch lạc gồm 4 chương và 40 điều, Nghị định số 169/2026/NĐ-CP bao quát toàn diện các khía cạnh từ việc định danh hành vi vi phạm, hình thức xử phạt, mức phạt cho đến biện pháp khắc phục hậu quả, thẩm quyền xử phạt và tổ chức thi hành. Chia sẻ nhanh với phóng viên, đại diện một doanh nghiệp chia sẻ: Điểm nhấn thu hút sự quan tâm lớn của cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu là việc bổ sung quy định tại Điều 37 về xử phạt vi phạm hành chính trên môi trường điện tử.
Đây là lần đầu tiên trong lịch sử quản lý ngành, lĩnh vực hải quan có một quy định riêng biệt, chính thức cho phép và định hình quy trình xử lý vi phạm trên không gian mạng. Bước đi này nhằm hiện thực hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Khi toàn bộ hồ sơ, chứng từ hải quan đã được số hóa, việc chuyển dịch quy trình lập biên bản, ra quyết định xử phạt và thực thi quyết định lên môi trường điện tử là một hệ quả tất yếu. Quy định mới sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc xử lý vi phạm theo phương thức điện tử, loại bỏ hoàn toàn các rào cản địa lý, rút ngắn thời gian xử lý và giảm thiểu tối đa sự tiếp xúc trực tiếp giữa công chức hải quan với người nộp thuế, từ đó đẩy lùi các nguy cơ phát sinh tiêu cực.
Nghị định cũng thực hiện một cuộc rà soát toàn diện trên thực địa để điều chỉnh các quy định cho phù hợp với hơi thở của dòng chảy thương mại hiện đại. Cơ quan hải quan đã tổng hợp nhiều vụ việc phát sinh trong thực tế quản lý để đánh giá, điều chỉnh các quy định chưa phù hợp, bổ sung nội dung còn thiếu và kiên quyết loại bỏ những hành vi vi phạm không còn phát sinh trên thực tế nhằm tinh gọn hệ thống văn bản.
Đáng chú ý, nghị định đã bổ sung nhiều hành vi vi phạm mới tại các Điều 8, 10, 12, 13 và 16 nhằm tương thích hóa với các quy định mới tại Nghị định số 167/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định số 08/2015/NĐ-CP về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan. Sự đồng bộ này giúp loại bỏ tình trạng vênh nhau giữa quy định về mặt thủ tục và quy định về mặt chế tài.
Minh bạch hóa định nghĩa và tối ưu hóa thẩm quyền phối hợp
Một trong những điểm nghẽn thường gây ra tranh chấp, khiếu nại giữa doanh nghiệp và cơ quan hải quan trong quá khứ là cách hiểu chưa thống nhất về các khái niệm pháp lý. Để khắc phục điều này, Nghị định số 169/2026/NĐ-CP đã bổ sung quy định làm rõ bản chất khái niệm "tang vật vi phạm hành chính".
Theo hướng dẫn mới, tang vật vi phạm được xác định cụ thể là vật, tiền, hàng hóa có liên quan trực tiếp đến vi phạm hành chính và đặc biệt không bao gồm những phần hàng hóa đã được doanh nghiệp khai hải quan đúng quy định của pháp luật. Việc bóc tách, làm rõ này bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp, tránh tình trạng đình trệ toàn bộ lô hàng lớn chỉ vì một lỗi vi phạm nhỏ mang tính cục bộ.
Nghị định cũng bổ sung quy định chi tiết xử lý đối với các vụ việc do cơ quan tiến hành tố tụng hình sự chuyển sang xử phạt vi phạm hành chính, tạo ra một quy trình liên thông khép kín, không để lọt hành vi vi phạm nhưng cũng không làm kéo dài thời gian xử lý. Đồng thời, văn bản hướng dẫn cụ thể về xử phạt hành vi khai sai mã số, thuế suất, mức thuế đối với hàng hóa đã được cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn hoặc xác định trước, giúp doanh nghiệp có một thước đo chuẩn mực để tự rà soát độ tuân thủ.
Ngoài ra, một thay đổi lớn khác mang tính đột phá trong công tác phối hợp liên ngành là việc bổ sung thẩm quyền xử phạt của lực lượng Công an nhân dân đối với các vụ việc sau điều tra chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo cơ chế mới, cơ quan công an sau khi hoàn tất quá trình điều tra chuyên môn, nếu xác định hành vi chưa đến mức xử lý hình sự, có thể trực tiếp ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính mà không cần phải thực hiện thủ tục chuyển giao toàn bộ hồ sơ sang cơ quan hải quan như trước đây. Sự phân cấp, tối ưu hóa thẩm quyền này giúp tiết kiệm thời gian, nhân lực và nâng cao tính chịu trách nhiệm của từng lực lượng trong cuộc chiến chống buôn lậu, gian lận thương mại.
Nghị định số 169/2026/NĐ-CP còn bổ sung thêm các trường hợp không xử phạt vi phạm hành chính đối với những sai sót khách quan hoặc có lý do bất khả kháng. Mục tiêu tối thượng của nghị định không phải là tăng số thu từ tiền phạt, mà là bảo đảm việc xử phạt vi phạm hành chính nghiêm minh, minh bạch, có tính khả thi cao, qua đó nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật một cách tự nguyện của doanh nghiệp và người khai hải quan.
Để bảo đảm tính ổn định của thị trường và tránh gây xáo trộn cho hoạt động sản xuất kinh doanh, các điều khoản chuyển tiếp đã được quy định rõ ràng, khoa học. Đối với các quyết định xử phạt đã được ban hành trước ngày 1/7/2026 nhưng vẫn còn đang trong quá trình khiếu nại, giải quyết thì các cơ quan chức năng sẽ tiếp tục áp dụng các quy định của văn bản cũ để xử lý dứt điểm.
Đặc biệt, áp dụng nguyên tắc có lợi cho người vi phạm, trường hợp hành vi vi phạm xảy ra trước thời điểm nghị định mới có hiệu lực nhưng được phát hiện hoặc tiến hành xử lý sau ngày 1/7/2026 thì sẽ áp dụng các quy định của Nghị định số 169/2026/NĐ-CP nếu văn bản mới này quy định trách nhiệm pháp lý nhẹ hơn hoặc không quy định trách nhiệm pháp lý đối với hành vi đó.
Việc ban hành Nghị định số 169/2026/NĐ-CP không chỉ nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan mà còn góp phần xây dựng một môi trường thương mại minh bạch, công bằng và bình đẳng cho mọi thành phần kinh tế. Đây chính là đòn bẩy thể chế quan trọng, tiếp thêm động lực cho tiến trình cải cách, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng của Hải quan Việt Nam trong kỷ nguyên số./.
Bình luận (0)