Các quốc gia tìm cách ứng phó với biến động chuỗi cung ứng

Tuyến vận tải lương thực quan trọng bị gián đoạn

Trong bối cảnh căng thẳng gia tăng tại Trung Đông, sự chú ý của thị trường toàn cầu những ngày qua chủ yếu dồn vào năng lượng. Tuy nhiên, một tác động sâu rộng khác đang âm thầm lan rộng và đang dần tác động lên bữa ăn của hàng triệu gia đình.

Tâm điểm hiện vẫn là eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển chiếm khoảng 20% nguồn cung năng lượng toàn cầu, đồng thời cũng là cửa ngõ nhập khẩu lương thực quan trọng của các quốc gia vùng Vịnh. Những gián đoạn gần đây tại khu vực này đang khiến chuỗi cung ứng thực phẩm bắt đầu chịu áp lực rõ rệt.

Theo CNN, các nước trong khu vực như Saudi Arabia), UAE hay Qatar phụ thuộc rất cao vào nhập khẩu thực phẩm (từ 80% đến gần 100%). Khi vận tải bị ảnh hưởng, nguồn cung lập tức trở nên kém ổn định. Nhiều lô hàng bị trì hoãn, thậm chí mắc kẹt ngoài khơi, chưa xác định được thời gian cập cảng. Chi phí logistics cũng tăng mạnh, với phụ phí vận chuyển có thể lên tới khoảng 4.000 USD mỗi container. Các tuyến thay thế vừa tốn kém hơn, vừa kéo dài thời gian giao hàng, khiến áp lực chi phí ngày càng gia tăng. Trong bối cảnh đó, người tiêu dùng bắt đầu đối mặt với nguy cơ giá thực phẩm tăng - có thể tới khoảng 20% đối với một số mặt hàng - trong khi lựa chọn cũng dần thu hẹp. Dù chưa xuất hiện khủng hoảng thiếu lương thực, các tổ chức quốc tế vẫn cảnh báo, chuỗi cung ứng đang đứng trước nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng.

Nguy cơ thiếu hụt phân bón gia tăng

Nếu những gián đoạn vận tải đang tạo áp lực trước mắt, thì một rủi ro sâu hơn đang hình thành: nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng phân bón - yếu tố then chốt của sản xuất nông nghiệp toàn cầu.

Theo công ty nghiên cứu Kpler, khoảng 1/3 lượng phân bón vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu đi qua eo biển Hormuz. Và khi tuyến vận tải này bị gián đoạn, thị trường nhanh chóng mất cân bằng.

Rủi ro thiếu hụt vì thế không còn mang tính giả định. JPMorgan ước tính, thế giới chỉ có khoảng 25 ngày dự trữ phân bón chiến lược trước khi sự thiếu hụt nguồn cung bắt đầu ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực sản xuất nông nghiệp.

Áp lực càng gia tăng khi nguồn khí tự nhiên hóa lỏng - đầu vào thiết yếu cho sản xuất phân bón - cũng bị gián đoạn, buộc nhiều nhà máy tại Ai Cập, Ấn Độ và Bangladesh phải cắt giảm sản lượng. Hệ quả là giá phân bón đã tăng mạnh từ 30 - 45%, có nơi lên tới 60% so với cùng kỳ năm ngoái - đủ để làm đảo chiều bài toán chi phí nông nghiệp tại nhiều quốc gia.

Tại Đức, thời điểm này là giai đoạn then chốt để cây trồng phát triển. Thế nhưng nhiều nông dân vẫn chưa tiếp cận được nguồn phân bón cần thiết.

Ông Dirk Peters - Kỹ sư nông nghiệp, Đức cho biết: "Tôi biết có những nông dân chưa nhận được một kg nitơ nào cho trang trại của mình. Đây rõ ràng là một vấn đề lớn vì toàn bộ cây trồng sẽ bị còi cọc. Cây không phát triển tốt ở giai đoạn đầu, nên sẽ gặp vấn đề cả về năng suất lẫn chất lượng".

Áp lực không chỉ đến từ sự thiếu hụt nguồn cung, mà còn từ sự gia tăng chi phí.

Ông Achim Siepen - Nông dân Đức chia sẻ: "Giá phân bón tăng mạnh, đặc biệt là phân đạm. So với năm ngoái, giá mỗi kg nitơ đã tăng thêm 0,5 euro. Một trang trại 100 ha sẽ cần khoản chi phí tăng thêm từ 5.500 đến 6.000 euro".

Tại một nền kinh tế lớn khác là Ấn Độ, tình hình cũng trở nên đáng lo ngại. Là quốc gia tiêu thụ phân bón lớn thứ hai thế giới, Ấn Độ phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung từ Tây Á. Khi căng thẳng tại Trung Đông leo thang, nguy cơ thiếu hụt ngày càng rõ rệt.

Ông Bharat Bhushan Chugh - Nhà bán lẻ phân bón, Ấn Độ tâm sự: "Sẽ có tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng phân bón DAP, vốn rất quan trọng trong vụ gieo trồng lúa. Phân Urê cũng sẽ thiếu hụt, vì việc sản xuất cần một lượng lớn khí đốt. Khi nguồn cung khí bị ảnh hưởng, sản lượng phân Urê sẽ giảm".

Trong ngắn hạn, người nông dân tại một số nơi đang tìm cách xoay xở bằng các nguồn thay thế, nhưng hiệu quả vẫn còn hạn chế. Theo cảnh báo từ Chương trình Lương thực Thế giới, tác động sẽ không dừng lại ở sản xuất.

Ông Carl Skau - Phó Giám đốc điều hành Chương trình Lương thực Thế giới nêu ý kiến: "Việc giảm nguồn cung phân bón sẽ làm tăng chi phí đầu vào cho nông dân. Điều này đồng nghĩa với năng suất nông nghiệp giảm. Trong kịch bản xấu nhất, điều đó dẫn đến mất mùa trong vụ tới. Trong kịch bản tốt hơn, chi phí cao hơn sẽ được chuyển vào giá thực phẩm năm sau. Điều này vẫn tốt hơn so với mất mùa diện rộng, nhưng giá cả tăng sẽ đè lên các gia đình vốn đã gặp khó khăn".

Theo các nhà phân tích của Morningstar, nếu xung đột kéo dài, giá phân bón nitơ có thể tăng gấp đôi trong khi giá phosphate có thể tăng khoảng 50%, đe dọa trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực toàn cầu.

Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc, chi phí phân bón hiện chiếm từ 30 - 50% tổng giá thành sản xuất ngũ cốc. Tổ chức này cảnh báo năng suất tại các khu vực trọng điểm có thể giảm từ 20 - 30% nếu nông dân không tiếp cận được nguồn cung hoặc buộc phải cắt giảm lượng phân bón sử dụng.

Tác động của những biến động này sẽ không xuất hiện ngay lập tức. Bởi chỉ số giá thực phẩm thường phản ứng chậm từ 6 - 9 tháng so với các đợt tăng giá vật tư đầu vào. Điều này đồng nghĩa với việc áp lực lạm phát lương thực nhiều khả năng sẽ bộc lộ rõ hơn vào giai đoạn cuối năm nay - khi những tác động tích tụ bắt đầu lan đến thị trường tiêu dùng.

Các quốc gia tìm cách ứng phó với biến động chuỗi cung ứng

Trước những gián đoạn ngày càng rõ nét của chuỗi cung ứng - từ vận tải lương thực đến nguồn cung phân bón và chi phí đầu vào leo thang - áp lực đang lan rộng trên phạm vi toàn cầu. Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia đã bắt đầu chủ động điều chỉnh chiến lược nhằm đảm bảo an ninh lương thực và giảm thiểu các rủi ro.

Tại Mỹ, chính quyền Tổng thống Donald Trump cho biết đã triển khai các biện pháp giảm chi phí phân bón, bao gồm tăng nhập khẩu từ Venezuela để bù đắp thiếu hụt. Các hiệp hội nông nghiệp cũng kêu gọi tạm dừng áp thuế đối với phân bón nhập khẩu từ Maroc và Nga nhằm hạ nhiệt giá. Một số nông dân Mỹ cũng dự kiến chuyển từ ngô sang các loại cây trồng ít phụ thuộc vào phân bón hơn như đậu tương, nhằm giảm chi phí.

Còn tại châu Á, Philippines đang tích cực đàm phán với Trung Quốc, Nga và Belarus để đảm bảo nguồn cung phân bón. Trong khi đó, Chính phủ Ấn Độ đã cam kết với các công ty sản xuất phân bón rằng, việc cung cấp khí đốt cho ngành này vẫn là ưu tiên hàng đầu của quốc gia.

Đối với các quốc gia xuất khẩu nhiều nông sản sang Trung Đông như Brazil, các doanh nghiệp đã đề nghị Chính phủ hỗ trợ tài chính khẩn cấp nhằm duy trì hoạt động thương mại. Còn tại Australia, các doanh nghiệp đang chủ động chuyển hướng xuất khẩu sang những thị trường ít bị ảnh hưởng hơn.

Ông Andrew Cox - Đại diện Hiệp hội thịt và gia súc Australia nhận định: "Các nhà xuất khẩu Australia vốn có khả năng thích ứng cao. Chúng tôi có hoạt động thương mại lớn với Trung Đông, nhưng không phụ thuộc hoàn toàn vào khu vực này. Hàng hóa có thể được chuyển hướng sang những thị trường khác ít bị ảnh hưởng hơn, nơi có lượng khách du lịch lớn và nền kinh tế mạnh. Ở góc độ nhu cầu, đây cũng là cơ hội để Australia củng cố vị thế là một nhà cung cấp ổn định và đáng tin cậy".

Ở cấp độ doanh nghiệp nhỏ, bài toán đặt ra là giảm thiểu rủi ro và thích ứng với biến động giá.

Ông Jerome Biles - Chủ cửa hàng bánh, Pháp cho biết: "Chúng tôi sẽ tăng cường tích trữ nguyên liệu đặc biệt là đường, trong giai đoạn từ nay đến mùa hè, ít nhất là để ứng phó với khả năng tăng giá đáng kể trong ngắn hạn. Chúng tôi cũng cần trì hoãn các dự án đã lên kế hoạch trong hai hoặc ba năm tới, chẳng hạn như mở rộng kinh doanh, cải tạo hoặc đầu tư vào trang thiết bị".

Ông Ahmad Ramzani - Chủ cửa hàng bán lẻ, Singapore chia sẻ: "Chúng tôi nhận ra rằng một nhà nhập khẩu đơn lẻ không thể nhập tất cả mọi thứ. Vì vậy, chúng tôi ngồi lại với nhau và phân chia khu vực. Mỗi người nhập hàng từ một vùng khác nhau, sau đó mang về và chia sẻ cho nhau".

Từ các doanh nghiệp lớn đến những cửa hàng nhỏ, các giải pháp thích ứng đang được triển khai ở từng mắt xích của chuỗi cung ứng. Điểm chung là nỗ lực duy trì nguồn hàng, kiểm soát chi phí và giảm phụ thuộc vào một khu vực duy nhất, trong bối cảnh thị trường dự kiến vẫn sẽ đối mặt với nhiều biến động.

Những biến động tại Trung Đông một lần nữa cho thấy, trong một thế giới liên kết chặt chẽ, một điểm nghẽn địa chính trị có thể nhanh chóng lan rộng thành áp lực kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, từ những thách thức này, các quốc gia và doanh nghiệp cũng đang chủ động điều chỉnh, đa dạng hóa nguồn cung và tăng cường khả năng thích ứng. Những nỗ lực này sẽ là yếu tố quan trọng, giúp hạn chế các tác động tiêu cực và ổn định chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu trong dài hạn.