Căng thẳng xuyên Đại Tây Dương gia tăng liên quan đến Greenland

Tổng thống Donald Trump vẫn giữ nguyên ý định về việc kiểm soát Greenland (Ảnh: AP)

Mỹ gia tăng sức ép lên châu Âu 

Trong thông điệp đăng tải trên mạng xã hội ngày 17/1, Tổng thống Trump cho biết Mỹ sẽ áp thuế 10% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Vương quốc Anh, Hà Lan và Phần Lan kể từ tháng 2/2026, với lý do các nước này phản đối việc Washington kiểm soát Greenland.

Theo ông Trump, mức thuế này có thể tăng lên 25% từ ngày 1/6 nếu Washington không đạt được thỏa thuận về việc "mua lại hoàn toàn và toàn bộ Greenland".

Tổng thống Mỹ coi thuế quan là công cụ gây sức ép nhằm buộc các nước châu Âu phải ngồi vào bàn đàm phán về tương lai của Greenland - vùng lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch, có vị trí chiến lược tại Bắc Cực và giàu tài nguyên khoáng sản. Ông Trump nhiều lần khẳng định Greenland giữ vai trò then chốt đối với an ninh quốc gia Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược với Nga và Trung Quốc.

Động thái chưa từng có tiền lệ này có khả năng làm dấy lên nguy cơ rạn nứt nghiêm trọng trong quan hệ Mỹ - châu Âu, đồng thời thổi bùng các phản ứng chính trị, ngoại giao và xã hội trên toàn khu vực. Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), được thành lập năm 1949, lâu nay là trụ cột bảo đảm an ninh tập thể của châu Âu và Bắc Mỹ. Việc Mỹ công khai đe dọa các đồng minh bằng thuế quan được xem là bước đi làm suy yếu nền tảng lòng tin trong liên minh.

Phản ứng gay gắt từ châu Âu

Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Løkke Rasmussen bày tỏ "bất ngờ" trước động thái của Washington, nhất là khi các cuộc tiếp xúc cấp cao Mỹ - Đan Mạch gần đây được đánh giá là mang tính xây dựng. Trong tuyên bố chung, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa cảnh báo rằng thuế quan sẽ làm suy yếu quan hệ xuyên Đại Tây Dương và đẩy các bên vào "một vòng xoáy đi xuống nguy hiểm", đồng thời nhấn mạnh EU sẽ kiên quyết bảo vệ chủ quyền.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron khẳng định châu Âu sẽ không bị khuất phục trước các hành động gây sức ép, so sánh đe dọa thuế quan với những thách thức an ninh mà châu lục đang đối mặt. Trong khi đó, Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson tuyên bố châu Âu "sẽ không chấp nhận bị tống tiền".

Tại Greenland, hàng trăm người dân ở thủ đô Nuuk đã xuống đường trong điều kiện thời tiết giá lạnh để ủng hộ quyền tự trị và phản đối ý đồ kiểm soát của Mỹ. Khẩu hiệu "Greenland không phải để bán" xuất hiện dày đặc trong các cuộc tuần hành. Cùng thời điểm, hàng nghìn người biểu tình tại Copenhagen mang theo cờ Greenland và Đan Mạch, thể hiện sự đoàn kết với hòn đảo Bắc Cực này.

Gần đây, Đan Mạch đang tăng cường hiện diện quân sự mang tính phòng vệ tại Greenland. Tư lệnh Bộ Chỉ huy Bắc Cực hỗn hợp Đan Mạch, Thiếu tướng Søren Andersen, khẳng định Copenhagen không tin rằng Mỹ sẽ sử dụng vũ lực với một đồng minh NATO, đồng thời nhấn mạnh các hoạt động triển khai quân chỉ nhằm huấn luyện và tăng cường phối hợp trong khuôn khổ NATO.

Đan Mạch cũng cho biết Mỹ đã có quyền tiếp cận Greenland theo thỏa thuận quốc phòng ký năm 1951. Hiện nay, lực lượng Mỹ duy trì khoảng 200 binh sĩ tại căn cứ không gian Pituffik, phục vụ cảnh báo tên lửa, phòng thủ tên lửa và giám sát không gian cho Mỹ và NATO.

Các chuyên gia thương mại cảnh báo rằng việc áp thuế đơn phương đối với một nhóm quốc gia EU có thể vấp phải trở ngại pháp lý, do EU là một thị trường chung. Dù vậy, Nhà Trắng vẫn có thể nhắm tới từng quốc gia hoặc ngành hàng cụ thể, làm gia tăng nguy cơ bùng phát một cuộc chiến thương mại mới.

Trong nội bộ Mỹ, một số nghị sĩ cho rằng Quốc hội cần sớm lấy lại quyền kiểm soát chính sách thuế quan, tránh để công cụ này bị sử dụng hoàn toàn theo quyết định của Tổng thống. Ở châu Âu, nhiều tiếng nói kêu gọi kích hoạt "công cụ chống cưỡng ép thương mại" của EU, cho phép khối này trả đũa mạnh mẽ các hành động gây sức ép chính trị thông qua thương mại. Thế giới đang chờ đợi cách thức Mỹ và châu Âu xử lý cuộc khủng hoảng thuế quan liên quan tới Greenland sẽ có tác động sâu rộng tới tương lai quan hệ xuyên Đại Tây Dương, cũng như cấu trúc an ninh - kinh tế toàn cầu trong những năm tới.