Khi cây dược liệu mới được quan tâm rộng rãi
Từ Tây Nguyên đến một số tỉnh miền núi phía Bắc, thời gian gần đây nhiều hội nhóm mạng xã hội liên tục xuất hiện thông tin rao bán giống cây dược liệu "MS Nữ Hoàng". Không ít người tìm mua, nhân trồng loại cây này với kỳ vọng trở thành mô hình dược liệu giá trị cao và giấc mộng thành tỷ phú.
Cây MS Nữ Hoàng là cây dược liệu quý hiếm được tác giả GS.TS, nhà khoa học Võ Thị Ngọc nghiên cứu tạo giống mới từ những loài cây bản địa tạo thành loài mới. Ảnh: Kiều Nhi.
Nắm bắt nhu cầu thị trường, nhiều cơ sở tự phát cũng tham gia ươm và cung ứng cây giống với mức giá khác nhau từ 50.000 - 75.000 đồng/cây. Tuy nhiên, không phải nơi nào cũng có đầy đủ thông tin về nguồn gốc xuất xứ, không có sự đồng ý cho phép của tác giả theo quy trình chọn lọc, canh tác giống hay hồ sơ lưu hành giống.
Theo ghi nhận, hoạt động mua bán cây giống hiện diễn ra khá sôi động do một số doanh nghiệp và cá nhân tại nhiều địa phương như Đắk Lắk, Lào Cai, Phú Thọ, Yên Bái và một số khu vực lân cận, với mức đầu tư khác nhau. Người dân phải nộp tiền mua cây giống 50.000 - 78.000 đồng/cây. Trung bình 1.000 m² trồng 4.000 - 5.000 cây, từ chi phí nhân công đến phân bón, màng phủ nông nghiệp tổng mức đầu tư từ 350 - 400 triệu đồng/1.000 m².
Cây MS Nữ Hoàng có thời gian sinh trưởng rất nhanh, 12 - 14 tháng; sau 2 tháng trồng có thể thu hoạch lá. Các doanh nghiệp này "hứa" thu mua lá 20.000 - 25.000 đồng/kg, củ 500.000 - 700.000 đồng/kg. Điều này đã thu hút rất nhiều bà con tham gia.
Tuy nhiên, theo ghi nhận có một số công ty không thực hiện đúng lời cam kết thu mua cho bà con. Từ đó, gây thiệt hại lớn cho bà con trồng loại cây này ở một số địa phương. Đây là hồi chuông cảnh báo cho việc chọn lựa khi trồng loại cây này.
Thông tin từ các hộ dân gọi về Công ty TNHH Lương thực MS Thiên Ngọc (tỉnh Vĩnh Long), cho biết đã từng mua cây giống từ các nguồn tự phát và phản ánh cây sinh trưởng không đồng đều, xuất hiện bệnh dịch trầm trọng, chết cây, cây chậm phát triển và không đạt chất lượng rễ, củ.
Cây giống người dân mua từ các nguồn tự phát bị mắc dịch bệnh. Ảnh: Kiều Nhi
Theo ghi nhận từ doanh nghiệp, nhiều người dân hiện tiếp cận thông tin chủ yếu qua mạng xã hội hoặc truyền miệng. Trong bối cảnh cây "MS Nữ Hoàng" đang được quan tâm như một hướng cây trồng mới, không ít người dân đặt cọc mua giống chỉ dựa vào hình ảnh tác giả Võ Thị Ngọc, nội dung quảng bá do các doanh nghiệp tự ý thực hiện mà chưa có sự đồng ý của tác giả, đồng thời chưa tìm hiểu kỹ về đơn vị cung cấp hay hồ sơ pháp lý của cây giống này.
Cây MS Nữ Hoàng là cây dược liệu quý hiếm được tác giả GS.TS, nhà khoa học Võ Thị Ngọc nghiên cứu tạo giống mới từ những loài cây bản địa tạo thành loài mới, được lưu hành ngày 31/7/2025 và đang hoàn tất hồ sơ bảo hộ giống, là đề tài khoa học tiến sĩ được công bố tại Trường Đại học Quốc tế Hoa Kỳ tháng 08/2025 với tên gọi MS Sâm Nữ Hoàng.
Đứng trước những hoạt động cây giống tràn lan mà chưa có sự kiểm soát của cơ quan chức năng can thiệp, hiện tượng này sẽ lan tràn làm ảnh hưởng hết sức trầm trọng đến kinh tế của bà con nông dân cũng như quyền tác giả.
Cây giống được chọn lọc đạt tiêu chuẩn, đã và đang phát triển tốt từ tác giả. Ảnh: Kiều Nhi.
Nhiều hoạt chất quý và giá trị kinh tế cao
Theo kết quả kiểm nghiệm trên các mẫu do doanh nghiệp gửi tại Viện Kiểm nghiệm An toàn vệ sinh thực phẩm Quốc gia, cây MS Nữ Hoàng ghi nhận sự hiện diện của nhiều nhóm hợp chất sinh học quý, có giá trị dược liệu. Trong đó, mẫu hoa khô ghi nhận Polyphenol khoảng 12,7 g/100 g, Saponin tổng số đạt 9,81 g/100 g và Flavonoid tổng số khoảng 1.030 mg/100 g; phần củ sau xử lý kỹ thuật ghi nhận hàm lượng Polysaccharide hòa tan trong nước khoảng 16,9 g/100 g.
Polyphenol và Flavonoid là các hợp chất thực vật thường được nghiên cứu nhờ đặc tính chống oxy hóa. Saponin được quan tâm trong lĩnh vực dược liệu. Trong khi đó, Polysaccharide hòa tan có giá trị ứng dụng trong phát triển sản phẩm thực vật và thực phẩm chức năng.
Theo doanh nghiệp, các dữ liệu này được sử dụng làm cơ sở tiếp tục hoàn thiện quy trình chế biến và phát triển sản phẩm theo hướng gia tăng giá trị cho cây MS Nữ Hoàng thông qua các dòng sản phẩm như nước tinh chất, trà thảo dược, trà truyền thống và sản phẩm phục vụ lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.
Về giá trị kinh tế, theo ước tính phân tích của các chuyên gia kinh tế với quy mô 1.000 m², mô hình cần khoảng 3.500 cây giống, tổng mức đầu tư ban đầu khoảng 120 triệu đồng và chu kỳ sản xuất khoảng 12 - 14 tháng.
Trong quá trình canh tác, cây có thể thu hoạch lá 4 - 6 lần với giá thu mua 10.000 đồng/kg lá và củ 150.000 - 200.000 đồng/kg. Doanh thu dự kiến khoảng 300 - 320 triệu đồng/1.000 m², lợi nhuận ước khoảng 180 - 200 triệu đồng sau chi phí đầu tư. Hiệu quả trên thực tế còn phụ thuộc điều kiện sản xuất, chi phí đầu vào và bao tiêu đầu ra.
Hướng đi mới của Công ty Thiên Ngọc với vùng trồng thí điểm cây MS Nữ Hoàng. Ảnh: Kiều Nhi.
Phía doanh nghiệp cho biết giống cây này được định hướng phát triển theo mô hình chuỗi liên kết giá trị bền vững, vùng trồng dược liệu có truy xuất nguồn gốc, mã vùng trồng lắp đặt hệ thống theo dõi mã số hóa toàn diện, từ giống cây bố mẹ nguyên chủng gắn với tiêu chuẩn canh tác và vùng nguyên liệu ổn định đánh giá WHO và tiến hành truy xuất nguồn gốc bằng con chip sản phẩm đầu ra.
Hướng đến phát triển dược liệu chế biến sâu
Thời gian qua nhu cầu cây giống tăng nhanh, doanh nghiệp cũng đang nghiên cứu hướng chế biến sâu từ cây MS Nữ Hoàng nhằm nâng giá trị dược liệu.
Theo phương án sản xuất thử nghiệm ứng dụng công nghệ JEVA, nguyên liệu từ cây MS Nữ Hoàng sau khi xử lý có thể chế biến thành nhiều dòng sản phẩm như nước tinh chất cô đặc, trà truyền thống, trà thảo dược, sản phẩm ngâm mật ong và một số sản phẩm phục vụ lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.
Hướng đi này nhằm khai thác tốt hơn các hoạt chất tự nhiên trong cây, đồng thời mở thêm khả năng phát triển các sản phẩm dược liệu và đồ uống chức năng thay vì chủ yếu tiêu thụ nguyên liệu thô như trước.
Công ty TNHH Lương thực MS Thiên Ngọc đang phối hợp cùng Hợp tác xã Dược liệu và Rau an toàn Phú Thọ triển khai dự án "Trung tâm nhân giống và mô hình trình diễn trồng cây MS Nữ Hoàng, cây dược liệu quý" tại tỉnh Phú Thọ với quy mô 3 ha, dự kiến còn nhân rộng thêm tại các địa phương.
Công ty quyết định thành lập Ban điều phối dự án vào tháng 2/2026.
Ban điều phối dự án. Ảnh: Kiều Nhi.
Mô hình được định hướng phát triển theo chuỗi dược liệu có kiểm soát bằng camera, chú trọng quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc bằng tem chip điện tử và áp dụng các tiêu chuẩn ISO 9001, GACP-WHO trong sản xuất dược liệu, xây dựng vùng trồng theo chuỗi giá trị bền vững. Khi mô hình thực hiện tốt sẽ liên kết các hợp tác xã và các đơn vị sản xuất, xây dựng vùng trồng theo hướng này.
Dự án cũng hướng đến xây dựng hệ thống lưu trữ dữ liệu vùng trồng, nhật ký canh tác và hồ sơ nhân giống theo hướng số hóa nhằm tăng khả năng truy xuất nguồn gốc, hỗ trợ quản lý chất lượng cây giống và hạn chế tình trạng lưu hành giống không rõ nguồn gốc trên thị trường.
Theo doanh nghiệp, cây MS Nữ Hoàng được định hướng phát triển theo chuỗi giá trị từ giống, vùng nguyên liệu đến chế biến sâu. Trên nền tảng đó, quá trình nghiên cứu của GS.TS Võ Thị Ngọc và nhóm nghiên cứu hướng tới xây dựng mô hình dược liệu có giá trị gia tăng, từng bước mở rộng khả năng tiếp cận thị trường trong nước và quốc tế.
Bình luận (0)