Châu Âu tăng tốc phát triển công nghệ quốc phòng

Xung đột tại Ukraine đang làm thay đổi cách châu Âu nhìn nhận về sức mạnh quân sự. Trí tuệ nhân tạo (AI), phương tiện bay không người lái và robot không còn là những khái niệm trong phòng thí nghiệm mà đang trở thành vũ khí thực sự trên chiến trường.

Với châu Âu, bài toán không chỉ là phát triển công nghệ mà còn là đưa công nghệ ra chiến trường nhanh hơn, với số lượng lớn hơn và khả năng liên tục thích nghi. Một hệ thống rất hiện đại sẽ khó tạo ra khác biệt nếu mất nhiều năm để phát triển và chỉ được sản xuất với số lượng nhỏ. Trong khi đó, phương tiện bay không người lái hay các hệ thống tác chiến điện tử có thể phải thay đổi chỉ sau vài tuần để thích ứng với biện pháp đối phó mới. Kinh nghiệm này đang thúc đẩy châu Âu thay đổi cách phát triển công nghệ quốc phòng.

Ông Thomas Regnier, người phát ngôn Ủy ban châu Âu phụ trách quốc phòng và công nghệ, cho biết: “Chúng tôi muốn AI và công nghệ được ứng dụng trong ngành công nghiệp quốc phòng. Điều này là cần thiết và chúng ta đang thấy điều đó hằng ngày tại Ukraine”.

Tuy nhiên, AI chỉ trở thành sức mạnh quân sự khi vượt qua được khoảng cách từ phòng thí nghiệm tới sản xuất hàng loạt. Đây từng là một điểm yếu của châu Âu khi quá trình thử nghiệm, mua sắm và đưa công nghệ mới vào sản xuất quy mô lớn thường kéo dài.

Liên minh châu Âu (EU) đang tìm cách đưa các doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp công nghệ dân sự và công nghệ lưỡng dụng đến gần hơn với ngành công nghiệp quốc phòng, đồng thời tăng cường hợp tác với Ukraine - nơi công nghệ được thử nghiệm và điều chỉnh trực tiếp từ chiến trường. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nhận định sự hợp tác này có thể tạo động lực để cả hai nền công nghiệp quốc phòng tăng mạnh đầu tư và sản xuất.

Cuộc cạnh tranh vì thế không còn chỉ xoay quanh việc ai sở hữu thuật toán AI tốt hơn hay robot thông minh hơn, mà còn là khả năng biến những công nghệ đó thành hàng trăm, hàng nghìn hệ thống với tốc độ nhanh, chi phí thấp và liên tục được cải tiến khi chiến trường thay đổi.

Nếu trước đây sức mạnh quân sự thường được đo bằng số lượng xe tăng, máy bay hay tên lửa, AI đang bổ sung thêm một thước đo mới: tốc độ biến công nghệ thành năng lực tác chiến.

Tại Munich, Đức, công ty khởi nghiệp công nghệ TYTAN đang phát triển các phương tiện bay không người lái đánh chặn có chi phí thấp, nhằm đối phó với số lượng lớn thiết bị của đối phương. Giải pháp này được đưa ra trong bối cảnh các công ty quốc phòng châu Âu muốn hạn chế việc sử dụng tên lửa trị giá hàng triệu euro để đối phó với những phương tiện bay không người lái giá rẻ.

Ông Balazs Nagy, Giám đốc điều hành Công ty Công nghệ TYTAN, cho biết điều quan trọng là các thiết bị này có thể được triển khai hàng loạt và kết nối với những hệ thống phòng thủ hiện có. Thiết kế của các phương tiện liên tục được điều chỉnh dựa trên phản hồi trực tiếp từ chiến trường Ukraine. Theo ông Balazs Nagy, khi nhận được phản hồi ngoài thực địa, công ty muốn tích hợp các thay đổi chỉ trong vài tuần, sau đó triển khai và đưa ngay vào sản xuất.

Đến nay, TYTAN đã huy động được 45 triệu euro từ các quỹ đầu tư mạo hiểm châu Âu, trong đó có Quỹ Đổi mới NATO. Công ty đặt mục tiêu nâng công suất lên khoảng 3.000 phương tiện bay không người lái mỗi tháng vào năm 2027, với linh kiện chủ yếu đến từ châu Âu và các nước NATO.

Để thu hẹp khoảng cách từ ý tưởng đến chiến trường, EU cũng đang thay đổi cách thử nghiệm và phát triển công nghệ quốc phòng. Một trong những chương trình đáng chú ý là BraveTechEU, sáng kiến hợp tác công nghệ quốc phòng giữa EU và Ukraine.

Chương trình kết nối kinh nghiệm phát triển, điều chỉnh công nghệ nhanh chóng từ chiến trường Ukraine với năng lực nghiên cứu, đầu tư và công nghiệp của châu Âu. Ngay trong tháng 8, EU đã mở vòng tuyển chọn mới của BraveTechEU. Các bài thử nghiệm gồm phương tiện bay không người lái tấn công tự hành và hoạt động theo đội trong môi trường bị gây nhiễu điện tử, mạng lưới cảm biến mặt đất và khả năng kết nối từ khâu phát hiện mục tiêu tới phương tiện tác chiến.

Công nghệ tham gia chương trình phải có khả năng được điều chỉnh ngay tại hiện trường, từ thay đổi phần mềm, cấu hình lại tải trọng đến sửa chữa phần cứng, sau đó nhanh chóng được đưa trở lại thử nghiệm. Các cuộc thử nghiệm dự kiến diễn ra tại Đức và Rumani trong tháng 11, với sự tham gia trực tiếp của lực lượng vũ trang.

Xung đột tại Ukraine cho thấy trong chiến tranh hiện đại, lợi thế công nghệ thuộc về bên có khả năng thích nghi nhanh hơn. Châu Âu đang học hỏi từ chiến trường để thay đổi toàn bộ hệ thống phát triển quốc phòng, trong bối cảnh tốc độ ngày càng trở thành yếu tố sống còn của cuộc đua công nghệ quân sự.