Chuẩn mới giảng viên đại học: Lần đầu đưa “liêm chính khoa học” thành tiêu chí bắt buộc

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Thông tư số 26/2026/TT-BGDĐT quy định chuẩn nghề nghiệp giảng viên đại học, trong đó lần đầu tiên đưa yêu cầu về "liêm chính khoa học" trở thành tiêu chí bắt buộc trong đạo đức nghề nghiệp.

Theo quy định mới, giảng viên phải tuân thủ các chuẩn mực đạo đức học thuật, bảo đảm trung thực, minh bạch trong giảng dạy, nghiên cứu và công bố kết quả khoa học. Đây được xem là bước điều chỉnh quan trọng trong bối cảnh vấn đề liêm chính khoa học đang thu hút nhiều tranh luận, trong khi đội ngũ giảng viên chịu áp lực ngày càng lớn về công bố quốc tế.

Siết chặt đạo đức học thuật

Thông tư 26 quy định 4 tiêu chuẩn về đạo đức nghề nghiệp của giảng viên, trong đó nhấn mạnh yêu cầu giữ gìn phẩm chất, uy tín, tinh thần trách nhiệm và đặc biệt là liêm chính trong hoạt động chuyên môn.

Giảng viên phải trung thực trong nghiên cứu, không sao chép, không ngụy tạo dữ liệu, không sử dụng kết quả nghiên cứu trái quy định và phải ghi nhận đầy đủ đóng góp của các bên liên quan. Đồng thời, họ phải đảm bảo công bằng trong đánh giá người học, tôn trọng sinh viên và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người học, đồng nghiệp cũng như cộng đồng.

Trên thực tế, nhiều cơ sở giáo dục đại học đã có quy định riêng về liêm chính khoa học. Chẳng hạn, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM yêu cầu giảng viên không đạo văn và ghi nhận đúng mức đóng góp trong nghiên cứu. Trong khi đó, Đại học Bách khoa Hà Nội cấm mua bán kết quả nghiên cứu, bịa đặt dữ liệu hoặc chiếm dụng ý tưởng của người khác.

Việc đưa yêu cầu này vào chuẩn chung toàn ngành được kỳ vọng sẽ tạo ra khung pháp lý thống nhất, góp phần nâng cao chất lượng và tính minh bạch trong hoạt động học thuật.

Mở rộng phạm vi áp dụng

Một điểm đáng chú ý của Thông tư 26 là mở rộng phạm vi áp dụng đối với toàn bộ đội ngũ giảng viên đại học, bao gồm cả giảng viên tại các cơ sở công lập và ngoài công lập. Trước đây, các quy định tương tự chủ yếu áp dụng cho giảng viên trong hệ thống công lập.

Thông tư áp dụng cho các chức danh như giảng viên, giảng viên chính và giảng viên cao cấp, đồng thời quy định rõ nhiệm vụ của từng vị trí. Các nhiệm vụ bao gồm giảng dạy, hướng dẫn người học; tham gia xây dựng chương trình đào tạo; biên soạn giáo trình; thực hiện nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo; và tham gia hoạt động phục vụ cộng đồng.

Tuy nhiên, quy định này không áp dụng đối với các cơ sở giáo dục đại học thuộc Bộ Quốc phòng và Bộ Công an do tính chất đặc thù.

Xây dựng chuẩn nghề nghiệp toàn diện

Theo Thông tư, chuẩn nghề nghiệp giảng viên đại học được cấu trúc thành 3 nhóm tiêu chuẩn chính: đạo đức nghề nghiệp; trình độ đào tạo, bồi dưỡng; và năng lực chuyên môn, nghiệp vụ.

Trong đó, tiêu chuẩn đạo đức đóng vai trò nền tảng, nhấn mạnh yếu tố liêm chính và trách nhiệm. Tiêu chuẩn về trình độ quy định yêu cầu về bằng cấp và chứng chỉ bồi dưỡng theo chuẩn nghề nghiệp. Tiêu chuẩn về năng lực tập trung vào kỹ năng giảng dạy, nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ, ngoại ngữ và phát triển chuyên môn.

Các tiêu chuẩn này được thiết kế theo từng chức danh, bảo đảm tính phân tầng và phù hợp với yêu cầu của từng vị trí việc làm. Đây cũng là cơ sở để các trường đại học bố trí, phân công công việc, đánh giá giảng viên và xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ.

Bảo đảm quyền lợi và tính kế thừa

Bên cạnh các quy định mới, Thông tư 26 cũng đưa ra các điều khoản chuyển tiếp nhằm bảo đảm quyền lợi cho giảng viên.

Cụ thể, các chứng chỉ bồi dưỡng theo tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp được cấp trước ngày 31/12/2026 vẫn được công nhận tương đương với chứng chỉ theo chuẩn mới. Ngoài ra, những giảng viên đã được tuyển dụng hoặc chuyển vị trí trước khi Thông tư có hiệu lực sẽ không bắt buộc phải bổ sung chứng chỉ mới.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc ban hành Thông tư 26 nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Nhà giáo, đồng thời hoàn thiện khung pháp lý về phát triển đội ngũ giảng viên đại học.

Việc đưa "liêm chính khoa học" thành tiêu chí bắt buộc không chỉ góp phần chuẩn hóa hoạt động học thuật, mà còn tạo nền tảng nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong giai đoạn mới.