Cuộc đua công nghệ giữa các cường quốc

Cuộc đua công nghệ giữa các cường quốc

Trên thế giới, năm 2025 là năm tiếp tục chứng kiến công nghệ có những bước tiến vượt bậc, đặc biệt là sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, robot hình người... Tuy nhiên, năm qua, công nghệ cũng trở thành mặt trận cạnh tranh gay gắt giữa các cường quốc, tạo ra những nguy cơ về đứt gãy chuỗi cung ứng, tách rời công nghệ.

Năm 2025, sự trỗi dậy của công nghệ không chỉ phản ánh tiến bộ khoa học mà trở thành thước đo sức mạnh quốc gia. Tại Trung Quốc, nhiều tập đoàn ô tô và công nghệ đang chuyển hướng sang AI hiện thân - những robot có khả năng di chuyển, tương tác và hỗ trợ con người trong các môi trường phức tạp. Đây không chỉ là màn trình diễn công nghệ, mà là thông điệp: Trung Quốc muốn dịch chuyển vị thế từ "công xưởng thế giới" sang "bộ não công nghệ của thế giới".

Ông He Xiaopeng - Chủ tịch Tập đoàn Xpeng cho biết: "Trong thập kỷ tới, nhiều doanh nghiệp ô tô của Trung Quốc sẽ chuyển hướng sang AI hiện thân và trở thành những người chơi toàn cầu trong lĩnh vực này".

Sự tăng tốc của Trung Quốc khiến nhiều nước phải điều chỉnh chính sách. Tại Mỹ, chính sách chip đã trải qua một năm biến động chưa từng có. Từ "khung kiểm soát phân tầng", đến lệnh siết toàn diện vào tháng 4, rồi thỏa thuận tháng 8 cho phép xuất khẩu chip tầm trung sang Trung Quốc nhưng kèm điều kiện chia sẻ doanh thu. Những quyết sách liên tục này cho thấy, chip AI đã trở thành tài sản chiến lược, không khác gì dầu mỏ trong thế kỷ 20.

Tại châu Âu, mối lo về phụ thuộc công nghệ đã thúc đẩy một "cuộc thức tỉnh chiến lược". Paris, Berlin và Brussels đồng loạt gia tăng đầu tư cho hạ tầng tính toán, chip và siêu máy tính.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron phát biểu: "Chúng ta có mặt trong cuộc đua, nhưng rõ ràng châu Âu đang đứng sau Mỹ và Trung Quốc. Điều quan trọng lúc này là đẩy mạnh đầu tư để không đánh mất vị thế trong cuộc cạnh tranh mang tính nền tảng này".

Với sự nổi lên của các mô hình AI do Trung Quốc phát triển - như thế hệ DeepSeek mới - là tín hiệu cho thấy Bắc Kinh không chỉ tiến bộ ở phần cứng, mà còn tạo ra những bước nhảy vọt ở thuật toán.

Ông Jamal Atif - Giám đốc Khoa học Chương trình A.I. Quốc gia Pháp nêu ý kiến: ""Chúng ta đang thấy những mô hình nguồn mở hoạt động tốt ngang ngửa mô hình đóng. Và Trung Quốc, với DeepSeek, đã chứng minh điều đó hoàn toàn khả thi".

Chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu cũng đang được tái định hình. Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) và Nhật Bản trở thành "vòng cung bán dẫn" chiến lược, trong khi Ấn Độ, Malaysia nổi lên như các điểm đến mới. Các cường quốc đã và đang tăng tốc trong cuộc đua về chip bán dẫn, dữ liệu, sức mạnh điện toán và thuật toán.

Kỷ nguyên chiến tranh công nghệ cao

Công nghệ không chỉ trở thành mặt trận cạnh tranh giữa các cường quốc mà còn đang tái định hình các khái niệm xung đột, chiến tranh. Chiến tranh hiện đại không chỉ diễn ra trên chiến trường mà còn trong từng thuật toán. Năm 2025 chứng kiến số lượng thiết bị bay không người lái được sử dụng nhiều trên chiến trường Nga - Ukraine. Hay những thuật toán, những công nghệ tấn công chính xác trong xung đột tại Trung Đông.

Khi màn đêm buông xuống trên chiến trường tại Kharkiv, binh sỹ Ukraine sử dụng máy dò tìm hướng lên bầu trời, nhằm phát hiện và ngăn chặn máy bay không người lái tấn công từ Nga. Và sau đó là nổ súng bắn hạ.

Năm 2025, thiết bị bay không người lái chiếm 75% tổn thất chiến đấu ở cả hai bên. Cuộc chiến giữa Nga và Ukraine đã trở thành phòng thí nghiệm khổng lồ cho các công nghệ hiện đại.

Ông Benjamin Wolba - Trung tâm Công nghệ Quốc phòng châu Âu cho biết: "Chiến tranh đã thay đổi căn bản. Nó không còn là xe tăng bắn nhau nữa. Chúng ta đang đối mặt một thực tế hoàn toàn mới, đó là chiến tranh máy bay không người lái".

Tại cơ sở sản xuất công nghiệp, những chiếc máy bay không người lái liên tục được ra lò. Khoảng 95 quốc gia đã đưa thiết bị bay không người lái quân sự vào biên chế. Sản xuất nhanh chóng, chi phí thấp nhưng lại có tính sát thương cao.

Thiết bị bay không người lái hiện đang được huấn luyện để mang theo bom. Tích hợp công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa và điều khiển mạng lưới. Những thiết bị có giá chỉ tương đương vài chiếc Iphone 17 đang viết lại học thuyết quân sự toàn cầu.

Ông Benjamin Wolba - Trung tâm Công nghệ Quốc phòng châu Âu nhận định: "Máy bay không người lái đã thay đổi căn bản chiến tranh. Chúng ta có những máy bay không người lái chỉ tốn vài trăm hoặc vài nghìn USD, có thể tiêu diệt những hệ thống rất đắt tiền, rất đặc thù như xe tăng, máy bay chiến đấu, trực thăng".

Trong kỷ nguyên mới, chiến trường còn có một mặt trận khác: không gian mạng. Những dòng mã lệnh, dữ liệu và thuật toán có thể vô hiệu hóa hệ thống thông tin liên lạc, hệ thống chỉ huy, hệ thống điện, năng lượng, gây ra độ sát thương không kém gì súng ống.

Bà Martina Tauberova - Tập đoàn phát triển Hệ thống quốc phòng và an ninh tự động LPP Holding đưa ra ý kiến: "Chiến trường hiện nay là chiến trường tác chiến điện tử, chiến trường của các thiết bị gây nhiễu và giả mạo tín hiệu, phá hủy hệ thống liên lạc và định vị vệ tinh".

Khi AI có thể quyết định thay con người, khi thiết bị bay không người lái có thể tự chọn mục tiêu, khi hacker có thể vô hiệu hóa một thành phố chỉ bằng vài dòng lệnh, câu hỏi của thời đại mới không còn là "ai có nhiều vũ khí hơn", mà là "ai có vũ khí thông minh hơn".

Nhìn về tổng thể cuộc đua công nghệ năm qua cho thấy, công nghệ không chỉ là công cụ mà là ngôn ngữ quyền lực mới. Mọi biến động đều có chung mẫu số: công nghệ xen vào trung tâm của mọi cuộc chơi quyền lực. Và không quá khi nói rằng: Ai sở hữu công nghệ, người đó kiểm soát trật tự, thậm chí là trật tự thế giới.

Khi công nghệ chưa có chuẩn mực toàn cầu, quản trị rủi ro công nghệ trở thành bài toán an ninh quốc gia mới, khi biên giới không chỉ còn là địa lý mà đã chuyển sang không gian số với các vùng quyền lực mới, điều này tạo ra các thách thức về chủ quyền số, quản trị dữ liệu và quản lý các nền tảng xuyên biên giới. Đây sẽ là những bài toán đặt ra cho thế giới khi năm 2026 được dự báo sẽ tiếp tục là một năm bùng nổ của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo.