Dịch Ebola vẫn diễn biến phức tạp

Theo số liệu Bộ Y tế CHDC Congo công bố ngày 13/10, nước này đã ghi nhận 9.066 ca mắc Ebola được xác nhận, trong đó có 4.381 trường hợp tử vong. Số người tử vong tương đương gần một nửa tổng số ca mắc được xác nhận, cho thấy mức độ nghiêm trọng của đợt bùng phát dịch hiện nay.

Đợt dịch do chủng virus Ebola Bundibugyo gây ra đã trở thành đợt bùng phát Ebola lớn nhất và gây tử vong nhiều nhất trong lịch sử CHDC Congo. Trên phạm vi toàn cầu, quy mô đợt dịch hiện chỉ đứng sau đại dịch Ebola tại Tây Phi giai đoạn 2014-2016. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đợt dịch tại Tây Phi khi đó ghi nhận khoảng 28.600 ca mắc và hơn 11.000 trường hợp tử vong, chủ yếu tại Guinea, Liberia và Sierra Leone.

CHDC Congo chính thức công bố đợt bùng phát Ebola hiện nay vào giữa tháng 5/2026, mặc dù một số chuyên gia nghi ngờ virus có thể đã bắt đầu lây lan từ tháng 2.

Từ khi được phát hiện, dịch bệnh đã lan tới 7 tỉnh ở miền Bắc và miền Đông CHDC Congo. Virus Ebola lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với máu hoặc các dịch cơ thể của người nhiễm bệnh, khiến việc phát hiện sớm, cách ly và truy vết những người tiếp xúc có vai trò quan trọng trong kiểm soát dịch. Một trong những thách thức lớn hiện nay là chủng Bundibugyo chưa có vaccine hoặc phương pháp điều trị đặc hiệu được phê duyệt. Điều này làm gia tăng khó khăn đối với các lực lượng y tế trong bối cảnh số ca mắc tiếp tục tăng.

Công tác chống dịch gặp nhiều cản trở

Nỗ lực kiểm soát Ebola tại CHDC Congo đang gặp trở ngại do sự thiếu tin tưởng của một bộ phận người dân đối với nhân viên y tế và các lực lượng ứng phó. Tại một số cộng đồng, người dân cho rằng dịch bệnh chỉ là cái cớ để các quan chức trục lợi từ nguồn kinh phí hỗ trợ. Những quan niệm này gây khó khăn cho hoạt động tuyên truyền, tiếp cận người có nguy cơ và triển khai các biện pháp y tế cần thiết.

Tình hình an ninh bất ổn tại miền Đông CHDC Congo tiếp tục làm phức tạp thêm công tác phòng, chống dịch. Giao tranh giữa lực lượng Chính phủ và nhóm vũ trang M23 gây trở ngại cho việc vận chuyển nhân lực, thuốc men và các nguồn lực y tế tới những khu vực xa xôi. Trong điều kiện nhiều địa bàn khó tiếp cận, việc duy trì hoạt động giám sát dịch tễ, phát hiện ca bệnh và hỗ trợ cộng đồng gặp không ít khó khăn.

Mức độ căng thẳng xung quanh hoạt động ứng phó dịch bệnh còn được thể hiện qua một vụ bạo lực xảy ra hồi tháng 9. Theo thông tin từ đảng chính trị của nạn nhân, một chính trị gia địa phương tại miền Đông CHDC Congo đã bị đánh tử vong sau khi lên tiếng bảo vệ các biện pháp chống Ebola của Chính phủ trên sóng phát thanh. Vụ việc cho thấy những rủi ro an ninh mà người tham gia hoặc ủng hộ hoạt động ứng phó dịch bệnh có thể phải đối mặt tại các khu vực bất ổn.

Trong bối cảnh đó, WHO tiếp tục theo dõi tình hình và tìm kiếm những biện pháp y tế phù hợp nhằm hạn chế sự lây lan của chủng Bundibugyo. Ngày 13/10, Giám đốc điều hành Chương trình Y tế khẩn cấp của WHO, Tiến sĩ Chikwe Ihekweazu, cho biết một thử nghiệm lâm sàng nhằm đánh giá hiệu quả của vaccine đối với chủng Ebola Bundibugyo đang được chuẩn bị triển khai tại CHDC Congo trong những tuần tới. Đây là bước đi nghiên cứu nhằm đánh giá khả năng bảo vệ của vaccine, chưa đồng nghĩa với việc đã có vaccine được phê duyệt để sử dụng rộng rãi đối với chủng virus này.

Nguy cơ lây lan qua biên giới

Bên cạnh những khó khăn trong nước, diễn biến dịch tại CHDC Congo còn làm gia tăng lo ngại về nguy cơ virus lây lan sang các quốc gia láng giềng. Đầu tháng 10 vừa qua, Kenya xác nhận ca mắc Ebola đầu tiên có liên quan đến đợt dịch hiện nay. Bệnh nhân là một công dân Kenya từng sinh sống tại CHDC Congo trong khoảng 7 năm. Theo Bộ trưởng Y tế Kenya Aden Duale, người này đã bị ốm khoảng một tháng trước khi rời CHDC Congo bằng đường bộ tới thủ đô Kampala của Uganda. Ngày 3/10, bệnh nhân đáp chuyến bay từ Uganda tới Nairobi, sau đó tử vong tại Thủ đô Kenya.

Sau khi xác nhận ca bệnh, Tổng thống Kenya William Ruto yêu cầu tăng cường các biện pháp ứng phó nhằm ngăn chặn nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng. Theo thông tin được công bố, ít nhất 8 thành viên gia đình bệnh nhân và 21 nhân viên y tế đã được cách ly. Cơ quan chức năng Kenya cũng tiến hành truy vết những người có khả năng tiếp xúc với bệnh nhân trong quá trình di chuyển và điều trị.

Bộ trưởng Duale trước đó cho biết lực lượng chức năng đã xác định 28 người tiếp xúc, bao gồm người thân và nhân viên y tế. Ngoài ra, Kenya tiếp tục truy vết 23 hành khách và 4 thành viên phi hành đoàn trên chuyến bay từ Uganda tới Nairobi. Tổng Giám đốc Bộ Y tế Kenya Patrick Amoth cho biết những người tiếp xúc sẽ được cách ly trong 21 ngày và có thể kết thúc cách ly nếu kết quả xét nghiệm Ebola âm tính.

Trong khi đó, Uganda từng ghi nhận 20 ca mắc và 2 trường hợp tử vong do Ebola vào đầu năm 2026, trước khi được tuyên bố hết dịch vào tháng 8. Việc ghi nhận ca bệnh tại Kenya sau hành trình qua Uganda cho thấy nguy cơ lây lan xuyên biên giới vẫn hiện hữu, đặc biệt khi dịch bệnh tại CHDC Congo chưa được kiểm soát.