Thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước cột mốc lịch sử khi lộ trình nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp được xác nhận bởi FTSE Russell. Đây là cơ hội đưa thị trường nội địa hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng vốn toàn cầu. Dù vậy, thực tế giao dịch thời gian qua đặt ra dấu hỏi lớn cho nhà đầu tư khi dòng vốn ngoại liên tục duy trì trạng thái bán ròng. Sự tương phản giữa thông tin vĩ mô tích cực với hành động của các quỹ quốc tế đòi hỏi cái nhìn toàn diện về bản chất dịch chuyển dòng vốn toàn cầu cũng như những chuyển dịch nội tại của nền kinh tế Việt Nam.
Áp lực tái cơ cấu kỹ thuật và bài toán chuyển dịch dòng tiền toàn cầu
Để lý giải thấu đáo xu hướng bán ròng kéo dài, các nhà quản lý quỹ quốc tế cho rằng, thực tế, hành vi của khối ngoại trong giai đoạn này phản ánh rõ nét tư duy quản trị rủi ro phòng thủ trước biến động địa chính trị phức tạp với chính sách thuế quan toàn cầu. Dòng tiền đầu tư lớn luôn ưu tiên khu vực có tính ổn định cao hoặc nơi dẫn dắt xu hướng công nghệ của thời đại. Khi dòng vốn tập trung vào các trung tâm công nghệ lớn, các thị trường phát triển với cận biên đương nhiên chịu áp lực rút vốn mang tính chu kỳ.
Giai đoạn giao thời này chứng kiến những áp lực kỹ thuật kết hợp cùng các yếu tố bất định từ môi trường tài chính quốc tế. Nhiều nhà đầu tư cá nhân lo ngại khi chứng kiến hàng chục nghìn tỷ đồng bị khối ngoại rút ròng liên tiếp qua các tuần. Tuy nhiên, giới phân tích tài chính lại nhìn nhận hiện tượng này như một phản ứng tự nhiên trong quá trình tái cấu trúc danh mục toàn cầu của các định chế lớn. Để hiểu đúng về tương lai dòng vốn ngoại, cần bóc tách từng lớp nguyên nhân từ ngắn hạn đến dài hạn, từ những tác động kỹ thuật thuần túy của bộ chỉ số cho đến câu chuyện cốt lõi về chất lượng hàng hóa trên sàn giao dịch.
Phân tích sâu hơn, chuyên gia tài chính là TS. Trần Thăng Long, Phó Tổng Giám đốc Công ty Chứng khoán BIDV (BSC) đưa ra những góc nhìn rất thực tế. Theo vị chuyên gia này, xu hướng bán ròng hiện tại đến từ nhiều nguyên nhân, trong đó tâm lý phòng thủ toàn cầu đóng vai trò chủ đạo. Các căng thẳng địa chính trị cùng chính sách thuế quan mới đang thúc đẩy dòng tiền tìm kiếm các kênh tài sản an toàn hơn.
Bên cạnh đó, xu hướng phân bổ vốn toàn cầu thay đổi sâu sắc khi các lĩnh vực công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, chuyển đổi năng lượng xanh trở thành thỏi nam châm hút vốn. Các quốc gia như Mỹ, Nhật Bản sở hữu doanh nghiệp công nghệ đầu ngành nên dễ dàng thu hút dòng tiền lớn, trong khi thị trường nội địa chưa có nhiều lựa chọn tương đương để đáp ứng thị hiếu mới này.
Một khía cạnh khác là những tổn thương nội tại mang tính lịch sử của thị trường tài chính trong nước từ giai đoạn trước. Nhận định về vấn đề này, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng đầu tư thuộc Công ty cổ phần Chứng khoán An Bình (ABS) bổ sung, làn sóng rút vốn của khối ngoại thực chất đã nhen nhóm từ sau năm 2022, thời điểm các rủi ro liên quan đến thị trường bất động sản bắt đầu lộ diện. Khối ngoại đã thực hiện các đợt bán giảm tỷ trọng rất mạnh tại nhóm cổ phiếu bất động sản suốt những năm qua.
Đồng thời, việc mặt bằng lãi suất tại các nền kinh tế lớn duy trì ở mức cao tạo ra sự chênh lệch lợi suất đáng kể, thúc đẩy dòng vốn rút khỏi các thị trường mới nổi để quay về chính quốc. Đây là xu thế chung ảnh hưởng đến nhiều quốc gia thuộc nhóm thị trường mới nổi chứ không riêng gì Việt Nam.
Bên cạnh yếu tố vĩ mô, áp lực bán ròng sau khi nâng hạng còn mang tính chất kỹ thuật thuần túy của các quỹ đầu tư. Khi một thị trường được xác nhận sẽ chuyển dịch từ nhóm cận biên lên mới nổi, các quỹ chuyên đầu tư vào nhóm cận biên buộc phải chủ động tất toán danh mục với bán ra cổ phiếu của quốc gia đó theo đúng điều lệ hoạt động. Sự lệch pha về mặt thời gian này tạo ra một khoảng trống dòng vốn ngắn hạn, khiến áp lực bán ra áp đảo lực mua vào của khối ngoại, hình thành nên bức tranh bán ròng liên tục như thời gian vừa qua.
Chiến lược nâng cấp chất lượng hàng hóa để đón đầu lớp nhà đầu tư mới
Nhìn nhận về tương lai dài hạn, khoảng trễ dòng vốn trong ngắn hạn không làm suy giảm giá trị chiến lược của việc nâng hạng thị trường. Lộ trình chuyển đổi mà FTSE Russell công bố sẽ bắt đầu từ tháng 9/2026, kéo dài qua 4 giai đoạn đến hết tháng 9/2027. Điều này đồng nghĩa dòng tiền mới từ các quỹ quy mô lớn trên thế giới sẽ xuất hiện rõ nét với mạnh mẽ hơn từ nửa cuối năm 2026. Do đó, giai đoạn hiện tại chính là khoảng thời gian vàng để cơ quan quản lý với doanh nghiệp tập trung thực hiện những cải cách cốt lõi, nâng cao năng lực nội tại nhằm sẵn sàng đón nhận dòng vốn khổng lồ này.
Đứng ở góc độ tổ chức vận hành thị trường, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang triển khai đồng bộ giải pháp chiến lược nhằm hoàn thiện cấu trúc pháp lý, nâng cao năng lực tổ chức trung gian tài chính với mở rộng kênh huy động vốn. Việc tháo gỡ nút thắt kỹ thuật như yêu cầu ký quỹ trước giao dịch đối với nhà đầu tư nước ngoài cho thấy quyết tâm lớn của cơ quan quản lý.
Tuy nhiên, để tạo sức hấp dẫn bền vững, thị trường cần giải quyết bài toán về giới hạn sở hữu nước ngoài. Nhiều doanh nghiệp lớn kinh doanh tốt hiện cạn kiệt room ngoại, khiến quỹ đầu tư lớn dù muốn cũng không còn dư địa giải ngân. Việc một số doanh nghiệp chủ động giữ tỷ lệ sở hữu ngoại thấp vô hình trung hạn chế cơ hội tiếp cận dòng vốn quốc tế.
Để phá vỡ thế bế tắc này, thay đổi tư duy về chất lượng hàng hóa trên sàn giao dịch là điều kiện tiên quyết. Các chuyên gia kinh tế nhận định, mục tiêu cốt lõi của thị trường giai đoạn tới không phải là ngồi chờ dòng vốn cũ quay trở lại, mà là chuẩn bị nền tảng vững chắc để thu hút một lớp nhà đầu tư hoàn toàn mới. Ông Minh nhấn mạnh việc nâng hạng giúp Việt Nam tiếp cận nhóm quỹ đầu tư quốc tế có quy mô lớn hơn rất nhiều, những đơn vị trước đây bị ràng buộc bởi quy định nghiêm ngặt là chỉ đầu tư vào thị trường đạt chuẩn mới nổi. Khi rào cản này được gỡ bỏ, lượng vốn khổng lồ mang tính dài hạn sẽ chính thức chảy vào Việt Nam.
Theo tính toán, riêng dòng vốn từ các quỹ hoán đổi danh mục thụ động có thể nhanh chóng đạt mức từ 1 - 1,5 tỷ USD ngay khi thị trường chính thức được nâng hạng. Đối với các quỹ đầu tư chủ động, quy mô giải ngân thực tế thường lớn hơn nhiều lần nếu thị trường đáp ứng các tiêu chí về thanh khoản với vốn hóa. Để hiện thực hóa dòng vốn tiềm năng này, giải pháp then chốt nằm ở việc đẩy nhanh tiến trình cổ phần hóa, IPO doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, đồng thời khuyến khích tập đoàn tư nhân hàng đầu niêm yết cổ phiếu. Việc bổ sung hàng hóa chất lượng cao, đa dạng hóa ngành nghề kinh doanh xu hướng như công nghệ, năng lượng tái tạo sẽ là lời giải hoàn hảo cho bài toán giữ chân dòng vốn ngoại trong kỷ nguyên mới./.
Bình luận (0)