Đưa thương mại điện tử vào chỉ số đánh giá hiệu quả chuyển đổi số

Thương mại điện tử góp phần tăng tốc chuyển đổi số

Theo báo cáo của Cục Thống kê, thị trường bán lẻ hàng hóa hiện chiếm tới 75,4% tổng quy mô thị trường trong nước. Vì vậy, thương mại điện tử được Bộ Công Thương xác định là dư địa tăng trưởng quan trọng, thúc đẩy chuyển đổi số trong sản xuất, kinh doanh. Nhiều địa phương, trong đó có Hà Nội, đã đưa thương mại điện tử vào bộ chỉ số đánh giá hiệu quả chuyển đổi số của thành phố.

Trong Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 có 80% giao dịch thương mại điện tử thanh toán không dùng tiền mặt.

Cũng theo Kế hoạch này, đến năm 2030, 100% giao dịch trên nền tảng thương mại điện tử sẽ có hóa đơn điện tử. Khi đơn hàng, thanh toán và hóa đơn được số hóa, thương mại điện tử không chỉ thay đổi phương thức mua bán mà còn tạo thêm dữ liệu phục vụ cho việc quản lý, đối soát và minh bạch hoạt động kinh doanh trên môi trường số. Thúc đẩy phát triển thương mại điện tử một cách thực chất, trở thành động lực quan trọng cho tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

Cách đây hơn 30 năm, khi bắt đầu bán hàng tại ngôi chợ này, bà Bình có lẽ không thể hình dung một ngày công việc của mình lại gắn với điện thoại, livestream và những đơn hàng đi tới khách ở khắp mọi miền đất nước. Thỉnh thoảng mới được nhận tiền mặt vì phần lớn khách đều chuyển khoản thanh toán khi mua hàng. Từ một nhu cầu rất cụ thể là bán được hàng, một tiểu thương truyền thống đã từng bước hình thành những thói quen của môi trường kinh doanh số.

Bà Nguyễn Thị Bình - Người bán hàng chợ Đồng Xuân, TP. Hà Nội cho biết: "Bây giờ, họ mua trên mạng rất dễ dàng. Ví dụ lấy về mà không ưng thì có thể trả lại, không bị nói thách, không phải mặc cả, không bị mắng. Đó là những ưu việt của bán hàng online".

Với người dân, chuyển đổi số có thể là một khái niệm vĩ mô, nhưng nó sẽ trở nên gần gũi và thiết thực hơn sau mỗi đơn hàng mua trên sàn thương mại điện tử, sau từng lần quét mã QR trả tiền thanh toán.

Bà Nguyễn Thị Ngọc - Phường Hai Bà Trưng, TP. Hà Nội chia sẻ: "Công nghệ đã hỗ trợ rất nhiều. Khi đến đây, tôi thấy mọi việc thủ tục hành chính rất dễ, bạn chỉ việc scan và chỉ mất một hai phút rất nhanh".

100% các sở, ban ngành, ủy ban nhân dân xã, phường đăng tải tài liệu, video hướng dẫn người dân, doanh nghiệp các kỹ năng số thiết yếu và tối thiểu, 90 % người dân sẽ được tiếp cận thông tin, tuyên truyền về dịch vụ số và kỹ năng số. Tất cả những hiệu ứng đó đang tạo ra một đòn bẩy mới để thúc đẩy cho chỉ số chuyển đổi số của thủ đô.

Bà Nguyễn Hồng Trang - Phó Chủ tịch UBND phường Hoàn Kiếm, TP. Hà Nội nêu ý kiến: "Có một chỉ tiêu rất cụ thể là các lãnh đạo của Ủy ban nhân dân các xã, phường sẽ phải trực tiếp tham gia các phiên livestream để tổ chức quảng bá các sản phẩm của quê hương mình".

Năm ngoái, thành phố Hà Nội công bố đạt 74,7 điểm Chỉ số Thương mại điện tử; 100% hồ sơ đăng ký kinh doanh của thành phố được thực hiện trực tuyến, hơn 99% doanh nghiệp sử dụng hóa đơn điện tử và nộp thuế điện tử. Với nhiều địa phương, hoạt động thương mại điện tử cũng là một đòn bẩy thúc đẩy mạnh mẽ lộ trình chuyển đổi số của ngành thanh toán trực tuyến, logistic...

Ông Bùi Văn Hoàng - Giám đốc Bưu điện TP. Hà Nội nhận định: "Trong chuỗi quy trình kết nối từ người bán, đến sàn thương mại điện tử, cho đến nhà vận chuyển là chúng tôi và cuối cùng là khách hàng, nó thành một chuỗi. Chúng tôi đã chuẩn hóa được trên 78.000 địa chỉ, dùng AI, dữ liệu lớn để phân tích và map định vị của các địa chỉ đó vào bưu cục gần nhất để chúng tôi xử lý công tác chuyển phát được chính xác và nhanh chóng nhất".

Một giao dịch trên môi trường số vì thế không chỉ tạo ra một đơn hàng mà còn kéo theo thanh toán số, hóa đơn điện tử, giao nhận tự động hóa..., khiến các mắt xích trong chuỗi cung ứng cũng phải thay đổi. Thương mại điện tử tăng trưởng thực chất sẽ thúc đẩy việc thực thi mục tiêu đưa doanh số bán lẻ thương mại điện tử lên tương đương 20% tổng mức bán lẻ hàng hóa quốc gia vào năm 2030 như trong Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia đã đặt ra.

Giải pháp tăng tốc thương mại điện tử dịp cuối năm

Từ những tiểu thương biết livestream, đến một đơn hàng được thanh toán không dùng tiền mặt, vận chuyển và đối soát trên môi trường số, thương mại điện tử đang tạo ra những "điểm chạm" rất cụ thể với người dân và doanh nghiệp. Những chuyển động trên thương mại điện tử sẽ thúc đẩy hiệu quả và thực chất nhất quá trình tăng tốc của hành trình chuyển đổi số quốc gia.

Ông Nguyễn Hữu Tuấn - Giám đốc Trung tâm Phát triển Thương mại điện tử, Cục Thương mại điện tử, Bộ Công Thương cho biết: "Khi các địa chỉ thay đổi, rõ ràng nó tác động đến công tác quản lý rất nhiều. Công tác quản lý thị trường, công tác về thanh tra, kiểm tra về thuế, hậu kiểm..., tác động đến toàn bộ các doanh nghiệp tham gia vào chuỗi cung ứng. Sang địa chỉ mới, nhưng logistic địa chỉ cũ, sự vênh về mặt dữ liệu cũng tạo ra những chi phí không đáng có trong xã hội. Chi phí các doanh nghiệp phải chuyển đổi dữ liệu, chuyển đổi số cũng gia tăng. Có thể nói rằng, khi các địa chỉ thay đổi, có thể chỉ sau một đêm, nhưng những sản phẩm, sản vật của địa phương, những thương hiệu của địa phương mang tính bản địa có thể mất đi lợi thế của mình trên thị trường".

Nói về các giải pháp cho các điểm nghẽn này, ông Nguyễn Hữu Tuấn chia sẻ thêm: "Chúng ta phải xây dựng một hệ thống, một nền tảng chung để hỗ trợ cho thương mại điện tử. Trong đó, nền tảng về dữ liệu địa chỉ hành chính hết sức quan trọng. Giả sử khi một doanh nghiệp cần cập nhật về địa chỉ để đăng ký kinh doanh, nó phải được cập nhật trên nền tảng này, có thể chia sẻ cho các bên liên quan như cơ quan quản lý thuế, đơn vị logistic hoặc các nền tảng. Như vậy, chi phí chúng ta chỉ có cập nhật một lần nhưng được đồng bộ khắp nơi".

Có quan điểm cho rằng là thương mại điện tử đang tạo ra đòn bẩy để tăng tốc cho lộ trình chuyển đổi số quốc gia, ông Nguyễn Hữu Tuấn cho rằng: "Có thể nói, thương mại điện tử là một trụ cột trong phát triển kinh tế số. Theo thống kê của Google và Temasek Bain & Company trong những năm gần đây, thương mại điện tử luôn chiếm 50% giá trị của nền kinh tế số. Do vậy, thúc đẩy thương mại điện tử là một giải pháp quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế số. Và chuyển đổi số là một phần không thể tách rời".