Giữ điệu xòe trong nhịp sống nông thôn mới vùng cao

Trên những sườn núi trập trùng của Tây Bắc, nơi mây trắng quẩn quanh đỉnh non và những con suối uốn mình qua thung sâu, bản làng người Thái vẫn nép mình bình yên dưới tán rừng xanh thẳm. Trong không gian ấy, có một di sản đã sống cùng cộng đồng qua bao thế hệ – Nghệ thuật Xòe Thái. Điệu múa của những bàn tay nối dài, của tiếng trống, tiếng chiêng hòa nhịp, của tình người lan tỏa giữa đại ngàn.

Với đồng bào Thái ở Điện Biên và Lai Châu, xòe không chỉ là một hình thức sinh hoạt văn nghệ. Xòe là hơi thở của đời sống, là nhịp đập của cộng đồng, là ký ức được trao truyền từ đời này sang đời khác. Từ những đêm hội bên ánh lửa bập bùng thuở xa xưa đến những lễ hội rộn ràng hôm nay, vòng xòe vẫn xoay đều, bền bỉ như dòng chảy không ngừng của văn hóa.

Từ cuộc sống lao động nơi chân núi, ven sông, người Thái đã hình thành một đời sống văn hóa phong phú, trong đó xòe giữ vị trí đặc biệt. Những điệu xòe diễn tả sinh động nhịp sống thường nhật, gửi gắm ước mơ về mùa màng bội thu, về tình yêu lứa đôi, về cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Người Thái vẫn nói với nhau câu mộc mạc mà sâu sắc: "Không xòe, không thành bản Thái". Câu nói ấy vừa là niềm tự hào, vừa là sự khẳng định về vai trò không thể thiếu của xòe trong đời sống tinh thần cộng đồng.

Ở phường Mường Lay của Điện Biên, những vòng xòe vẫn hiện diện trong đời sống thường ngày. Bà Lò Thị Lả – một phụ nữ Thái trắng – từng tham gia lớp học các điệu xòe cổ do Trung tâm Văn hóa, Điện ảnh và Nghệ thuật tỉnh tổ chức. Trước kia, bà xòe bằng tình yêu và sự say mê tự nhiên của người con trong bản. Sau khóa học, bà hiểu hơn từng nhịp phách, từng cung bậc cảm xúc của điệu múa. "Càng học, tôi càng yêu xòe hơn", bà chia sẻ. Hơn mười năm qua, dù tuổi đã cao, bà vẫn kiên trì truyền dạy những điệu xòe cho câu lạc bộ văn nghệ người cao tuổi địa phương, để vòng xòe không ngừng được nối dài.

Những người phụ nữ như bà Lả vốn gắn bó với ruộng nương, vườn tược, với những công việc đời thường lặng lẽ. Thế nhưng khi tiếng nhạc cất lên, họ như được tiếp thêm một nguồn năng lượng mới. Dưới bóng nhà sàn, từng động tác được nhắc lại cẩn thận, từng bước chân được điều chỉnh để nhịp nhàng hơn. Họ động viên nhau, dìu nhau vào đúng phách, để điệu múa thêm duyên dáng. Trong những buổi tập giản dị ấy, xòe không phải là màn trình diễn, mà là sự sẻ chia, là niềm vui gắn kết.

Qua đến Lai Châu, hình ảnh những người phụ nữ Thái trong áo cóm, váy đen truyền thống vẫn dập dìu trong các buổi sinh hoạt cộng đồng. Ở sân nhà quen thuộc, các bà, các cô hân hoan tập hợp, tay trong tay bước theo giai điệu xòe truyền thống. Những động tác mềm mại, uyển chuyển không chỉ thể hiện vẻ đẹp của nghệ thuật dân gian mà còn gói ghém trong đó ký ức, niềm tin và bản sắc văn hóa bao đời. Điệu xòe nơi đây tiếp tục được trao truyền một cách tự nhiên, như cách dòng suối chảy qua bản làng mà không cần lời nhắc nhở.

Theo nhiều nhà nghiên cứu văn nghệ dân gian, xòe còn là yếu tố giúp cân bằng đời sống tinh thần sau những ngày lao động vất vả. Khi tiếng trống, tiếng chiêng vang lên, bà con lại quây quần, nắm tay nhau trong vòng xòe. Không khí tưng bừng ấy giúp con người quên đi mệt nhọc, thêm lạc quan, thêm gắn bó. Người Thái quan niệm rằng xòe càng đông càng vui, càng vui thì cuộc sống càng no ấm, cây cối đơm hoa kết trái, mùa màng thêm bội thu. Trong quan niệm giản dị ấy ẩn chứa triết lý sâu xa về sự hòa hợp giữa con người với thiên nhiên và cộng đồng.

Ngày nay, cùng với những điệu xòe truyền thống, bà con đã sáng tạo thêm nhiều động tác mới. Dù có đổi mới, cốt lõi của xòe vẫn là tính cộng đồng và tinh thần đoàn kết. Người tham gia phải quan sát, tập luyện cùng nhau để từng nhịp tay, từng bước chân hòa quyện. Vòng xòe vì thế không chỉ là hình ảnh nghệ thuật mà còn là biểu tượng của sự đồng lòng.

Giữa nhịp sống vùng cao đang đổi thay từng ngày, khi nhà cửa khang trang hơn, đường sá rộng mở hơn, câu chuyện gìn giữ điệu xòe càng trở nên ý nghĩa. Trong mỗi đêm hội, vòng xòe vẫn nối dài dưới ánh đèn và ánh lửa, lớp trong lớp ngoài lấp lánh những hàng cúc bạc trên áo cóm. Nhìn từ xa, vòng xòe như đóa hoa ban đang nở giữa núi rừng Tây Bắc.

Và cứ thế, trong đời sống hôm nay của Điện Biên, Lai Châu, điệu xòe vẫn bền bỉ hiện diện. Gìn giữ xòe là gìn giữ linh hồn của mảnh đất này. Khi tiếng trống vang lên, những bàn tay lại tìm đến nhau, vòng xòe lại rộng thêm, nối dài thêm những nhịp bước đoàn kết – như một lời nhắc nhở dịu dàng rằng, giữa dòng chảy đổi thay, những giá trị văn hóa cội nguồn luôn cần được trân trọng và trao truyền cho mai sau.