Iran tuyên bố tiếp tục quản lý hoàn toàn eo biển Hormuz

Ngoại trưởng Araghchi nhấn mạnh, việc Iran là bên duy nhất kiểm soát eo biển Hormuz trong 30 ngày tới phù hợp với các nội dung được Tehran diễn giải từ Bản ghi nhớ (MoU) ký với Mỹ, đồng thời cảnh báo mọi hành động can thiệp hoặc đơn phương thay đổi cơ chế quản lý tuyến hàng hải chiến lược này có thể làm gia tăng căng thẳng và trì hoãn quá trình khôi phục hoạt động vận tải biển.

Phát biểu trong chuyến thăm Iraq ngày 28/6, ông Araghchi cho biết đã trao đổi với người đồng cấp Iraq về những diễn biến mới nhất về cuộc xung đột, cũng như tiến trình triển khai Bản ghi nhớ giữa Iran và Mỹ.

Theo Ngoại trưởng Iran, trong 30 ngày tới, eo biển Hormuz vẫn nằm dưới "sự giám sát và quản lý hoàn toàn của Iran". Ông cho biết sau khi các trở ngại kỹ thuật và quân sự được dỡ bỏ, tuyến đường biển này sẽ được khôi phục toàn bộ năng lực khai thác.

Ông Araghchi nhấn mạnh trách nhiệm quản lý eo biển Hormuz thuộc về Cộng hòa Hồi giáo Iran và không có bất kỳ quốc gia hay bên thứ ba nào được quyền can thiệp. Theo quan điểm của Tehran, điều này đã được quy định rõ trong Bản ghi nhớ giữa Iran và Mỹ. Ông cũng cảnh báo mọi hành động đơn phương đều có nguy cơ khiến tình hình leo thang và làm chậm quá trình mở lại hoàn toàn tuyến hàng hải.

Tuyên bố trên được đưa ra trong bối cảnh eo biển Hormuz tiếp tục là điểm nóng trong quan hệ giữa Iran và Mỹ, sau khi hai bên liên tiếp cáo buộc nhau vi phạm các cam kết trong Bản ghi nhớ được ký kết hồi giữa tháng 6.

Theo kênh Al Jazeera, một trong những nội dung quan trọng của văn kiện là Điều 5, quy định việc khôi phục lưu thông thương mại qua eo biển Hormuz sau thời gian gián đoạn. Điều khoản này nêu rõ Iran sẽ nỗ lực bảo đảm hoạt động đi lại an toàn của các tàu thương mại giữa Vịnh Persian và biển Oman trong thời hạn 60 ngày, đồng thời tiến hành rà phá vật cản kỹ thuật và quân sự trong vòng 30 ngày.

Điều 5 cũng đề cập việc Iran sẽ tiến hành đối thoại với Oman nhằm xác định cơ chế quản lý lâu dài đối với eo biển Hormuz, đồng thời tham vấn các quốc gia ven Vịnh Persian trên cơ sở luật pháp quốc tế và quyền chủ quyền của các quốc gia ven biển.

Tuy nhiên, cách diễn giải và thực thi điều khoản này hiện trở thành một trong những vấn đề gây tranh cãi giữa Tehran và Washington.

Theo kênh Al Jazeera, Mỹ cho rằng việc bảo đảm tự do hàng hải và khôi phục hoàn toàn hoạt động vận tải quốc tế qua Hormuz cần được triển khai với sự phối hợp của các đối tác quốc tế, trong khi Iran khẳng định quyền quản lý tuyến hàng hải trong giai đoạn chuyển tiếp thuộc về Tehran.

Căng thẳng giữa Mỹ và Iran gia tăng trở lại sau khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cảnh báo chỉ tuyến hàng hải phía Bắc, nằm trong vùng lãnh hải Iran, mới được coi là hành lang lưu thông được phép sử dụng đối với các tàu đi qua eo biển Hormuz. Theo các hãng theo dõi hàng hải, một số tàu chở dầu đã phải thay đổi lộ trình, trong khi lưu lượng tàu qua khu vực này giảm đáng kể trong những ngày gần đây.

Theo số liệu của Windward AI, số lượt tàu quá cảnh eo biển Hormuz đã giảm từ khoảng 70 lượt trong ngày 25/6 xuống còn 54 lượt ngày 26/6 và tiếp tục giảm còn khoảng 40 lượt trong ngày 28/6.

Diễn biến căng thẳng mới bùng phát sau khi một tàu thương mại bị trúng vật thể bay trong lúc di chuyển qua eo biển Hormuz. Phía Mỹ sau đó tiến hành các cuộc không kích nhằm vào một số mục tiêu tại Iran và cho biết đây là hành động đáp trả các vụ tấn công nhằm vào hoạt động hàng hải thương mại. Tehran không nhận trách nhiệm về vụ việc, đồng thời lên án các cuộc không kích của Mỹ là hành động vi phạm Hiến chương Liên hợp quốc và vi phạm Bản ghi nhớ giữa hai nước.

IRGC sau đó tuyên bố đã phóng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái nhằm vào các căn cứ quân sự của Mỹ tại Kuwait và Bahrain để đáp trả các cuộc không kích. Trong khi đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận quân đội Mỹ tiếp tục tiến hành các đợt tấn công mới nhằm vào các mục tiêu của Iran sau các vụ việc liên quan đến tàu thương mại trên eo biển Hormuz.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social rằng lực lượng Mỹ đã tấn công các địa điểm được cho là nơi lưu trữ tên lửa, máy bay không người lái và hệ thống radar ven biển của Iran. Ông cáo buộc Tehran tiếp tục vi phạm thỏa thuận ngừng bắn và cảnh báo Washington có thể tiến hành các hành động quân sự mạnh hơn nếu tình hình tiếp tục leo thang.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance khẳng định Washington đã tuân thủ các cam kết trong thỏa thuận ngừng bắn, đồng thời nhấn mạnh mọi hành động bạo lực sẽ phải đối mặt với phản ứng tương xứng.