Nhà tắm Trajan ở Rome, Italy (Ảnh: Reuters)
Trong lễ giới thiệu ngày 8/9, Thị trưởng Rome Roberto Gualtieri đã công bố hai tác phẩm nổi bật gồm bức bích họa "Thành phố được vẽ" và bức tranh khảm tường đồ sộ "Nàng thơ và Nhà triết học". Hai tác phẩm được phát hiện trong các cấu trúc ngầm thuộc khu vực Nhà tắm Trajan trên đồi Oppio, gần Đấu trường Colosseum, trong quá trình khai quật từ những năm 1990.
Các nhà nghiên cứu cho rằng đây là một trong những quần thể bích họa và tranh khảm có quy mô lớn nhất còn lại từ thời La Mã cổ đại. Sau hàng thế kỷ nằm dưới lòng đất, nhiều chi tiết và màu sắc, đặc biệt là các sắc xanh và đỏ đất nung, vẫn có thể nhận thấy dù đã phai mờ theo thời gian. Ông Gualtieri đánh giá các tác phẩm "thực sự độc nhất trên thế giới", xét cả về vẻ đẹp nghệ thuật lẫn giá trị lịch sử và tư liệu.
Bức bích họa "Thành phố được vẽ" có diện tích khoảng 10 m2, thuộc một công trình có trước Nhà tắm Trajan và được xác định có niên đại từ thế kỷ I. Tác phẩm tái hiện một thành phố nhìn từ trên cao, với các công trình kiến trúc, tường thành, nhà hát, đền thờ, quảng trường và những tòa tháp.
Giám đốc Di sản Văn hóa Rome Claudio Parisi Presicce cho biết các nhà khảo cổ hiện chưa xác định được thành phố cụ thể được thể hiện trong bức tranh. Tuy nhiên, với quy mô và sự chi tiết của những công trình được tái hiện, giới chuyên gia cho rằng đây có thể là một đô thị nổi tiếng vào thời điểm tác phẩm được sáng tạo.
Quá trình phục chế tập trung vào việc loại bỏ các lớp bụi và chất bám trên bề mặt, gia cố lớp vữa cũng như áp dụng các kỹ thuật nhằm bảo vệ phần trang trí còn lại và nâng cao khả năng quan sát các chi tiết nguyên bản.
Trong khi đó, bức tranh khảm tường "Nàng thơ và Nhà triết học" gây ấn tượng đặc biệt bởi quy mô đồ sộ. Công trình cao khoảng 15 m, gồm các cột, chi tiết kiến trúc trang trí công phu và nhiều nhân vật được bố trí trên 4 tầng khác nhau. Ở các tầng phía trên, những hình người được thể hiện theo góc nhìn gần, tạo cảm giác giống như những cảnh diễn trên sân khấu. Phần phía dưới lại mở rộng tầm nhìn, tái hiện bố cục của một thành phố cảng từ trên cao.
Bức tranh khảm nằm trong một đại sảnh lớn nhìn ra một công trình nước trang trí. Tác phẩm thể hiện khá chi tiết một cảng thời La Mã, song giới khảo cổ chưa xác định đây là địa điểm có thật hay là sản phẩm của trí tưởng tượng nghệ thuật. Một số học giả từng đưa ra giả thuyết rằng hình ảnh này có thể liên quan tới nơi an nghỉ cuối cùng của Hoàng đế Claudius, nhưng hiện chưa có kết luận chắc chắn.
Những phát hiện dưới lớp trang trí cũng giúp các nhà khảo cổ tái dựng quy mô ban đầu của không gian chứa tác phẩm. Theo đó, căn phòng nguyên thủy có thể cao hơn nhiều so với phần hiện còn nhìn thấy, với những bức tường được cho là từng cao khoảng 12 m.
Nhà tắm Trajan là một trong những công trình công cộng lớn nhất của La Mã cổ đại. Công trình do kiến trúc sư Apollodorus xứ Damascus thiết kế theo yêu cầu của Hoàng đế Trajan và được khánh thành ngày 22/6/109. Quần thể có diện tích khoảng 60.000 m2, tương đương 6 ha, và được xem là khu nhà tắm lớn nhất thế giới vào thời điểm đó. Ngoài các khu vực phục vụ nhu cầu tắm, công trình còn có hành lang, không gian luyện tập thể chất, địa điểm dành cho hoạt động văn hóa và giải trí.
Nhà tắm Trajan được xây dựng trên khu vực có những công trình tồn tại từ trước, trong đó có một phần quần thể Domus Aurea. Việc xây dựng qua nhiều giai đoạn khác nhau đã tạo nên các lớp khảo cổ chồng xếp, giúp giới nghiên cứu ngày nay có thêm dữ liệu về quá trình phát triển đô thị của Rome thời cổ đại.
Khu vực mới được đưa vào khai thác còn bao gồm một không gian lớn hình bán nguyệt ở tầng trên mà các nhà khảo cổ cho rằng có thể từng là một thư viện thuộc quần thể nhà tắm. Điều này cho thấy Nhà tắm Trajan không chỉ phục vụ việc tắm và rèn luyện thể chất mà còn là một trung tâm sinh hoạt xã hội và văn hóa.
Trong quá trình phục chế, giới chức Rome cũng xây dựng thêm các điểm nghỉ có tầm nhìn rộng, những tuyến đường dành cho người đi bộ và hệ thống ghế ngồi theo bậc để phục vụ các buổi hòa nhạc, hội nghị và sự kiện trong tương lai. Tuy nhiên, do các tác phẩm cổ đặc biệt nhạy cảm với độ ẩm và những biến đổi của môi trường, việc mở cửa cho công chúng sẽ được thực hiện thận trọng.
Các chuyến tham quan đầu tiên được tổ chức thử nghiệm vào hai ngày 12-13/9, theo hình thức tham quan có hướng dẫn miễn phí, phải đặt chỗ trước và chỉ dành cho những nhóm nhỏ. Từ ngày 2/10, khu vực sẽ mở cửa từ thứ Sáu đến Chủ nhật hằng tuần. Mỗi ngày có 6 khung giờ tham quan, với tối đa 15 người trong mỗi lượt. Giới chức sẽ theo dõi tác động của lượng khách, độ ẩm và điều kiện khí hậu đối với các bề mặt trang trí trước khi cân nhắc mở rộng quy mô tiếp cận.
Bình luận (0)