Israel phát hiện cổ vật hiếm có từ thời kỳ Đền thờ Thứ nhất tại Jerusalem

Đây là khuôn dùng để chế tác khuôn mặt tượng nữ thời Đền thờ Thứ nhất và cũng là hiện vật đầu tiên thuộc loại này được tìm thấy ngay tại Jerusalem, mang đến bằng chứng trực tiếp cho thấy các bức tượng đất sét cùng thời kỳ từng được sản xuất ngay trong thành phố cổ. Thông tin do Cơ quan Cổ vật Israel (IAA) công bố ngày 27/7 cho biết phát hiện được thực hiện trong quá trình khai quật khảo cổ tại khu Kishle, nằm trong khuôn viên Bảo tàng Jerusalem - Tháp David.

Cuộc khai quật nằm trong dự án xây dựng khu trưng bày mới Schulich Wing for Archaeology, Art and Innovation, nhằm mở rộng không gian của bảo tàng, đồng thời giới thiệu tới công chúng các di sản khảo cổ, nghệ thuật đương đại và những dấu tích lịch sử của Jerusalem nằm dưới lòng đất.

Theo Tiến sĩ Amit Re'em và Tiến sĩ Ayala Zilberstein, đồng Giám đốc cuộc khai quật của IAA, khuôn đúc được phát hiện trong quá trình sàng lọc lớp đất có niên đại thuộc thời Đền thờ Thứ nhất.

Hai nhà khảo cổ đánh giá khu Kishle là một trong những địa điểm khai quật quan trọng nhất tại Jerusalem trong nhiều thập niên qua, bởi nơi đây phản ánh gần như liên tục tiến trình lịch sử của thành phố, từ thời các vị vua Judah, qua nhiều giai đoạn phát triển cho đến thời kỳ Palestine dưới quyền quản lý của Anh. 

Sau khi được phát hiện, hiện vật được chuyển đến các chuyên gia bảo tồn của IAA để làm sạch và phục chế. Bà Tamar Gonen, chuyên gia bảo tồn gốm sứ, đã loại bỏ cẩn thận từng lớp đất bám trên hiện vật, qua đó làm lộ rõ các chi tiết tinh xảo trên khuôn đúc. Sau đó, chuyên gia phục chế Sviatoslav Klindukhov đã tạo bản đúc thử từ khuôn bằng vật liệu chuyên dụng, tái hiện rõ khuôn mặt của một tượng nữ với các đường nét sắc sảo và mái tóc xoăn được tạo hình cầu kỳ.

Theo các nhà khảo cổ, tượng đất sét thời Đền thờ Thứ nhất đã được phát hiện tại hầu hết các cuộc khai quật ở Jerusalem và khu vực Judah cổ đại. Tuy nhiên, trước đây chưa từng tìm thấy khuôn dùng để chế tác các bức tượng này tại Jerusalem. Tiến sĩ Amit Re'em cho biết điều đó từng đặt ra câu hỏi liệu các bức tượng có được sản xuất tại địa phương hay được đưa đến từ nơi khác. Việc phát hiện khuôn đúc tại Kishle lần đầu tiên cung cấp bằng chứng trực tiếp cho thấy ít nhất một phần số tượng này được chế tác ngay tại Jerusalem.

Theo IAA, các tượng đất sét này có niên đại từ khoảng thế kỷ VIII đến thế kỷ VI trước Công nguyên, giai đoạn cuối thời Đền thờ Thứ nhất. Chúng thường cao từ 10-20 cm và phần lớn được tìm thấy trong tình trạng phần đầu bị tách khỏi thân. Các nhà nghiên cứu giải thích điều này bắt nguồn từ kỹ thuật chế tác thời bấy giờ. Thân tượng được nặn thủ công, trong khi khuôn mặt được tạo bằng khuôn đúc riêng trước khi ghép với thân.

Giới khảo cổ hiện phân loại các tượng đất sét thời kỳ này thành ba nhóm chính gồm tượng nữ, tượng người cưỡi ngựa và tượng động vật, trong đó ngựa là hình tượng phổ biến nhất. Các tượng sau khi hoàn thiện thường được phủ một lớp đất trắng mịn trước khi tô màu. Dấu vết còn sót lại cho thấy chúng từng được sơn bằng các màu vàng, đỏ và đen.

Việc các hiện vật được tìm thấy tại hầu hết các hộ gia đình, trên đường phố cũng như trong các ngôi mộ cho thấy đây là những vật dụng phổ biến trong đời sống thường nhật. Trong nhiều năm qua, giới nghiên cứu đưa ra nhiều giả thuyết khác nhau. Một số cho rằng tượng nữ - thường được gọi là tượng cột Judah (Judean Pillar Figurines) - thể hiện nữ thần sinh sản Asherah. Một số ý kiến khác lại cho rằng đây có thể là đồ chơi trẻ em.

Giám đốc kiêm Giám tuyển trưởng Bảo tàng Jerusalem - Tháp David, bà Eilat Lieber, nhận định phát hiện trên có ý nghĩa đặc biệt bởi lần đầu tiên giới khảo cổ tìm thấy khuôn chế tác tượng thời Đền thờ Thứ nhất ngay tại Jerusalem. Theo bà, bảo tàng được xây dựng với mục tiêu kết nối quá khứ và hiện tại của thành phố. Trong mùa Hè năm nay, du khách sẽ có cơ hội trực tiếp tham gia sàng lọc đất từ khu khai quật Kishle để tìm kiếm các hiện vật khảo cổ, qua đó góp phần làm sáng tỏ thêm lịch sử lâu đời của Jerusalem.

Trong khi đó, Bộ trưởng Di sản Israel Amichai Eliyahu cho rằng phát hiện mới mang đến cái nhìn trực quan về đời sống tín ngưỡng và văn hóa của cư dân Jerusalem cổ đại. Theo ông, một hiện vật nhỏ như khuôn đúc đất sét cũng có thể phản ánh những niềm tin, tập tục và bối cảnh xã hội từng tồn tại tại kinh đô của Vương quốc Judah cách đây hơn hai thiên niên kỷ rưỡi.

Theo IAA, các cuộc khai quật tại khu Kishle sẽ tiếp tục được triển khai trong thời gian tới và giới khảo cổ kỳ vọng sẽ phát hiện thêm nhiều hiện vật mới, góp phần làm sáng tỏ lịch sử của một trong những thành phố cổ có bề dày văn hóa và tôn giáo quan trọng nhất thế giới.