Ảnh minh họa: Hồng Quang
"Ăn gì cũng không bằng ăn ảnh"
Bữa ăn vừa được mang ra, chưa ai động đũa. Bốn chiếc điện thoại cùng lúc được đưa lên. Một cô gái đổi chỗ ngồi lần thứ ba chỉ để ánh nắng chiếu đúng vào ly café. Một người khác đứng lên ghế để chụp được cả bàn ăn.
"Đợi em chụp xong đã". Trong quán café trên đường Trần Não, TP Hồ Chí Minh, cảnh tượng đó diễn ra gần như mỗi ngày. Không ai cảm thấy kỳ lạ. Bởi với nhiều người trẻ hiện nay, trải nghiệm không chỉ để sống, mà còn phải được đăng tải và lưu trữ.
Mai Hương, 23 tuổi, cho biết mỗi lần đi du lịch, cô thường chụp hàng trăm tấm ảnh: "Có lần điện thoại bị rơi xuống nước, mất hết ảnh, em cảm giác như chuyến đi đó chưa từng tồn tại", cô kể.
Trước đây, mọi người đi ăn, đi du lịch rồi kể lại với bạn bè sau đó. Nay thì mọi thứ được cập nhật lên facebook, Instagrame hay các nền tảng khác vô cùng nhanh chóng, đôi khi là theo thời gian thực.
"Ăn gì cũng không bằng ăn ảnh, đói gì cũng chẳng bằng đói like", đó là câu nói đùa cửa miệng của nhiều bạn trẻ, cho thấy sống ảo trở thành đời thực.
Một quán ăn có thể đông nghẹt khách chỉ sau vài video Tiktok viral. Một điểm du lịch có thể nổi tiếng chỉ sau vài bộ ảnh check-in. Nhiều quán café hiện được thiết kế với mục tiêu thành điểm check in trước khi nghĩ tới trải nghiệm hay chất lượng đồ uống.
Báo cáo Digital 2025 của DataReportal cho biết Việt Nam hiện có khoảng 80 triệu tài khoản mạng xã hội. Khi phần lớn con người cùng hiện diện trên nền tảng số, việc được nhìn thấy cũng dần trở thành một giá trị xã hội. Các nhà nghiên cứu gọi đó là economy of visibility, tức nền kinh tế của sự hiện diện. Ở đó, mức độ được chú ý trên mạng có thể ảnh hưởng tới cảm giác giá trị bản thân, cơ hội nghề nghiệp và cả các vị thế của bạn.
Đó là lý do nhiều người trẻ không cảm thấy mình đang "sống ảo". Với họ, mạng xã hội không còn là thế giới song song, nó là một phần của đời thực.
"Khi em biến mất trên mạng"
Đầu năm ngoái, H.N, 32 tuổi, từng là người mẫu ảnh, sở hữu tài khoản Instagram hơn 50.000 lượt theo dõi, bất ngờ xóa toàn bộ tài khoản mà không báo trước. Những bộ ảnh đi Đà Lạt, Mũi Né hay các quán café của cô từng có hàng nghìn lượt tương tác. Và tất nhiên, mang lại cả thu nhập từ quảng cáo, tài trợ, booking.
"Hôm đó em về quê, mẹ bảo muốn đi Quốc lộ 1 để tiện đường thăm cậu bị ốm. Nhưng khi ra xe, em quyết định bảo tài xế đi cao tốc để kịp chụp ảnh hoàng hôn trên sông".
Nhưng cũng đúng đêm đó, cậu của N qua đời. "Cho đến giờ, mẹ em chưa bao giờ nhắc lại chuyện hôm đó", cô nói.
H.N kể, sau khi biến mất khỏi mạng xã hội, tuần đầu tiên bạn bè nhắn hỏi thăm. Sang tuần thứ hai, bắt đầu xuất hiện những lời đồn. Có người nói cô điều trị trầm cảm, có người nói cô sắp ra dự án nên đây là "chiêu" truyền thông, có người còn comment bảo cô "sang Mỹ sinh con cho đại gia".
"Khi em còn đăng ảnh, người ta nói em sống ảo. Khi em ngừng đăng, người ta lại tự tưởng tượng ra một cuộc sống còn ảo hơn cho em. Giống hồi trước em hay cập nhật thì nhiều người bảo đi du lịch sang chảnh suốt ngày 'chắc được bao nuôi', sau này em không đăng nữa, đi Đà Lạt vô tình gặp người quen, họ lại chụp lén em và bảo chắc đi cùng đại gia nên không dám chụp hình đăng ảnh, đúng là nghịch lý". H.N nói.
Sau khi xóa Instagram, cô nói mình có cảm giác như biến mất khỏi cộng đồng. "Lúc đầu rất khó chịu", cô kể. "Em cứ có cảm giác mình đang đang ẩn cư, dù vẫn gặp bạn bè người thân, nhưng cứ có cảm giác như mình đã biến mất."
Những khoảnh khắc không nằm trong camera
Riri Phương Trinh, 27 tuổi, một content creator đang phát triển du lịch trải nghiệm ở Khánh Sơn, Khánh Hòa, cho biết cô nhận thấy người trẻ ngày nay thích ghi lại chuyến đi của mình nhiều hơn trước. "Một phần vì mạng xã hội phát triển, creator xuất hiện nhiều hơn nên ai cũng thoải mái chia sẻ cảm xúc và góc nhìn cá nhân", Trinh nói. Tuy nhiên, cô không cho rằng tất cả đều là "sống ảo".
"Với nhiều người, việc chụp ảnh hay quay clip cũng là cách lưu giữ tuổi trẻ và những cảm xúc mình từng đi qua". Theo Trinh, điều quan trọng nhất là sau khi cất máy xuống, con người có thật sự sống trong khoảnh khắc đó hay không.
Là người thường xuyên khám phá thiên nhiên và văn hóa bản địa ở Khánh Sơn, cô cho rằng có nhiều trải nghiệm mà hình ảnh hay video rất khó truyền tải hết. Ví dụ như những cung đường đèo quanh co giữa núi rừng hay cảm giác đứng trước thác Tà Gụ: "Điều khiến người ta choáng ngợp không chỉ là hình ảnh, mà còn là âm thanh của dòng nước, hơi lạnh của thác và cảm giác mình rất nhỏ bé giữa thiên nhiên", Trinh nói.
"Có những nơi chỉ thật sự đẹp khi mình được tự đứng ở đó và cảm nhận bằng mọi giác quan".
Content creator Phương Trinh: những khoảnh khắc đẹp nhất lại là lúc mình cất máy xuống. Ảnh: NVCC
Điều thú vị là dù làm content creator, Trinh chưa bao giờ muốn mọi người chỉ nhìn thiên nhiên qua màn hình. "Ri nghĩ content nên là thứ gợi cảm hứng để ai đó muốn xách balo lên và tự mình đi trải nghiệm thật". Theo cô, nếu kể chuyện đủ chân thành, một video đẹp đôi khi lại trở thành lý do khiến người ta yêu thiên nhiên và muốn bước ra ngoài nhiều hơn.
Nhiều chuyên gia cho rằng mạng xã hội đang thay đổi cách con người trải nghiệm đời sống. Không ít quán café, homestay hay điểm du lịch hiện được thiết kế ưu tiên khả năng "lên hình". Một món ăn ngon giờ không chỉ cần hợp khẩu vị, mà còn phải đủ đẹp để chụp ảnh.
Nhiều người đi du lịch theo trend TikTok, ăn theo review mạng và chọn điểm đến dựa trên các video viral. Điều đó khiến ranh giới giữa trải nghiệm thật và trải nghiệm để chia sẻ ngày càng mờ đi. Nhưng mặt khác, internet cũng giúp nhiều người biết tới những vùng đất, văn hóa hay câu chuyện mà trước đây họ chưa từng nghe tới.
Khánh Sơn, một huyện miền núi từng khá xa lạ với du khách, vài năm gần đây bắt đầu xuất hiện nhiều hơn trên mạng xã hội nhờ các video săn mây, trekking và trải nghiệm văn hóa bản địa. Mạng xã hội vì thế không chỉ kéo con người vào màn hình. Đôi khi nó cũng là lý do khiến nhiều người bước ra ngoài nhiều hơn.
"Càng đi nhiều, Ri càng nhận ra có những khoảnh khắc đẹp nhất lại là lúc mình cất máy xuống, không quay gì cả và thật sự sống trong chính khoảnh khắc đó", Phương Trinh nói.
Có lẽ đó cũng là nghịch lý lớn nhất của thời đại mạng xã hội. Con người ngày nay ghi lại cuộc sống nhiều hơn bao giờ hết. Nhưng đôi khi, những khoảnh khắc đáng nhớ nhất lại là những khoảnh khắc không nằm trong camera./.
Đón đọc bài tiếp theo: Thế hệ không bao giờ thật sự offline
Bình luận (0)