Luật Đô thị đặc biệt: Tháo gỡ những điểm nghẽn thể chế, mở đường cho mô hình quản trị mới của TP Hồ Chí Minh

Tại hội thảo, các đại biểu thống nhất rằng việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt không chỉ là yêu cầu cấp thiết nhằm tháo gỡ điểm nghẽn thể chế cho TP Hồ Chí Minh mà còn mở đường cho mô hình quản trị mới của một siêu đô thị hiện đại, có khả năng dẫn dắt tăng trưởng vùng và quốc gia.

Từ cơ chế thí điểm đến khung pháp lý ổn định

Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh - Nguyễn Mạnh Cường - cho biết, TP Hồ Chí Minh từ lâu được xác định là trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của cả nước. Trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước đã trao cho thành phố một số cơ chế đặc thù thông qua các nghị quyết thí điểm, tạo điều kiện khai thác hiệu quả hơn các tiềm năng phát triển. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy các cơ chế thí điểm thường bị giới hạn về thời gian, thiếu tính đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành và chưa tạo được nền tảng thể chế đủ mạnh cho một đô thị đặc biệt quy mô lớn.

Đồng chí Nguyễn Mạnh Cường cho biết Ban Thường vụ Thành ủy đã thành lập tổ biên tập và ban chỉ đạo nhằm xây dựng dự thảo nghị quyết mới thay thế Nghị quyết 31, đồng thời xúc tiến xây dựng Luật Đô thị đặc biệt để sớm báo cáo Trung ương. "Áp lực hiện nay rất lớn, đến từ kỳ vọng của Đảng bộ, chính quyền, người dân thành phố cũng như lãnh đạo Đảng, Nhà nước về một khung pháp lý mạnh hơn, phù hợp hơn cho sự phát triển của TP Hồ Chí Minh".

Theo Phó Chủ tịch UBND Thành phố, sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, TP Hồ Chí Minh cần những điều kiện pháp lý mới để phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế và giữ vai trò đầu tàu phát triển kinh tế - xã hội. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, cùng yêu cầu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học - công nghệ, TP Hồ Chí Minh cần một cơ chế vượt trội để giải quyết các bài toán phát triển trong giai đoạn mới.

Dự kiến, Luật Đô thị đặc biệt sẽ tạo ra khung pháp lý thống nhất, đồng bộ và linh hoạt cho TP Hồ Chí Minh, xác định rõ mô hình phát triển của một siêu đô thị hiện đại, đồng thời mở rộng phân cấp, phân quyền từ cấp thành phố đến cơ sở để khơi thông nguồn lực và nâng cao hiệu quả quản trị.

Phân quyền có kiểm soát

Tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú nhận định, việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho TP Hồ Chí Minh là nhiệm vụ "vừa gấp, vừa khó, vừa áp lực", nhất là trong điều kiện thời gian chuẩn bị ngắn nhưng yêu cầu đặt ra rất lớn.

Theo đồng chí, TP Hồ Chí Minh cần bám sát tinh thần "cả nước vì TP Hồ Chí Minh, TP Hồ Chí Minh vì cả nước" để xác định rõ phạm vi điều chỉnh của luật là dành riêng cho thành phố. Trung ương cũng đã định hướng 6 nhóm vấn đề trọng tâm cần giải quyết, gồm: đột phá về thể chế quản trị và phân quyền; cụ thể hóa các nghị quyết chiến lược; đổi mới công tác quy hoạch; huy động nguồn lực phát triển hạ tầng; tăng cường liên kết vùng; và xử lý các điểm nghẽn như giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường.

Trong đó, phân quyền được xem là nội dung cốt lõi. "Phân quyền phải đi cùng trách nhiệm và cơ chế kiểm soát phù hợp" đồng chí nhấn mạnh, đồng thời lưu ý việc phân quyền cũng cần có giới hạn tương tự như mô hình của Luật Thủ đô.

Thứ trưởng cũng phân biệt rõ giữa cơ chế "sandbox" và "thử nghiệm chính sách". Theo đó, "sandbox" chủ yếu áp dụng cho các dự án hoặc mô hình cụ thể, trong khi thử nghiệm chính sách là việc trao quyền cho HĐND ban hành các nghị quyết quy phạm pháp luật để triển khai cơ chế mới ở quy mô rộng hơn.

Một vấn đề khác được nhiều đại biểu đặc biệt quan tâm là liên kết vùng. Theo Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú, không gian phát triển hiện nay của TP Hồ Chí Minh đã dần trở nên chật hẹp đối với một siêu đô thị hơn 14 triệu dân. Vì vậy, Thành phố cần mở rộng không gian phát triển thông qua các cơ chế liên kết vùng, thậm chí có thể nghiên cứu mô hình hội đồng vùng để điều phối các dự án liên tỉnh. Ông cũng gợi mở Thành phố cần tìm kiếm các lĩnh vực có tính đột phá riêng như kinh tế biển và phát triển không gian biển đảo để tạo động lực tăng trưởng mới.

Ở góc độ lập pháp, bà Nguyễn Phương Thủy - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội - nhận định, TP Hồ Chí Minh có nền tảng quản trị thuận lợi với đội ngũ cán bộ, công chức chất lượng cao sau hơn 50 năm phát triển. Tuy nhiên, việc thiết kế cơ chế phân quyền và tự chủ cho một siêu đô thị vẫn là bài toán phức tạp.

Theo bà Thủy, Thành phố nên ưu tiên phân quyền ở các lĩnh vực đang có nhiều vướng mắc nhưng cũng là thế mạnh như quy hoạch, quản trị đô thị, quản lý tài chính - ngân sách và đổi mới sáng tạo. Với quy mô dân số rất lớn, các khuôn khổ pháp lý chung hiện nay không còn hoàn toàn phù hợp với đặc thù phát triển của TP Hồ Chí Minh.

Dẫn kinh nghiệm từ quá trình xây dựng Luật Thủ đô, bà cho biết việc trao quyền mạnh mẽ cho Hà Nội không nhằm tạo ra "đặc quyền", mà để biến Thủ đô thành nơi thử nghiệm thể chế cho cả nước. Vì vậy, cơ chế đặc thù dành cho TP Hồ Chí Minh cũng phải đặt trong tính thống nhất chung của nền kinh tế quốc gia, tránh hình thành những "rào cản mềm" trong lưu thông hàng hóa, dịch vụ và lao động giữa các địa phương.

Nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng nếu được thiết kế đủ mạnh, Luật Đô thị đặc biệt sẽ tháo gỡ các điểm nghẽn lâu nay của TP Hồ Chí Minh đồng thời mở ra mô hình quản trị mới cho các siêu đô thị Việt Nam trong tương lai.