Mùa hè khắc nghiệt và lời cảnh báo từ khí hậu toàn cầu

Nhiệt độ cực đoan bao trùm nhiều châu lục

Mùa hè năm 2026 đã mở đầu bằng những tín hiệu đáng báo động về khí hậu khi nhiều khu vực trên thế giới liên tiếp chứng kiến các đợt nắng nóng bất thường xuất hiện sớm hơn thường lệ, với cường độ cao hơn và kéo dài hơn những gì từng được ghi nhận trong lịch sử.

Theo Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu (EU), tháng 5/2026 là tháng 5 nóng thứ hai trong lịch sử thế giới kể từ khi bắt đầu có số liệu quan trắc khí hậu toàn cầu, khi nhiệt độ trung bình toàn cầu đã cao hơn 1,420C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Con số này tiếp tục cho thấy xu hướng nóng lên kéo dài của Trái đất trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng. Các nhà khoa học nhận định nhiệt độ đại dương và đất liền tăng mạnh trong nhiều tháng liên tiếp là kết quả của sự kết hợp giữa biến đổi khí hậu do con người gây ra và hiện tượng El Nino đang hình thành tại khu vực Thái Bình Dương.

Tại châu Âu, nắng nóng đã xuất hiện ngay từ cuối mùa xuân, thời điểm vốn được xem là giai đoạn thời tiết ôn hòa nhất trong năm. Một khối không khí nóng khổng lồ từ sa mạc Sahara đã tràn qua bán đảo Iberia rồi lan rộng sang Pháp, Đức, Italy, Czech và nhiều quốc gia Trung Âu. Các mô hình dự báo cho thấy nhiệt độ tại nhiều khu vực của châu Âu đã vượt mức trung bình từ 9-13⁰C. Nhiều thành phố ghi nhận nhiệt độ phổ biến từ 35-38⁰C, mức nhiệt thường chỉ xuất hiện vào cao điểm mùa hè.

Tại Anh, quốc gia vốn nổi tiếng với khí hậu ôn hòa, nhiệt độ tại Vườn thực vật Kew Gardens ở thủ đô London đạt 35,1⁰C. Đáng chú ý, London còn ghi nhận hiện tượng "đêm nhiệt đới", khi nhiệt độ ban đêm không giảm xuống dưới 20⁰C. Tại Pháp, nhiệt độ ở nhiều địa phương phía Tây Nam đạt 36⁰C, trong khi nền nhiệt ban đêm duy trì trên 20⁰C tại nhiều khu vực. Thành phố Seville (Tây Ban Nha) ghi nhận nhiệt độ 38⁰C, trong khi nhiều khu vực khác trên bán đảo Iberia cao hơn từ 5-10⁰C so với mức trung bình nhiều năm. Tại Italy, nền nhiệt tại thủ đô Rome đã vượt ngưỡng 32⁰C trong mùa hè năm nay.

Không chỉ tại châu Âu, châu Á cũng đang trải qua một mùa hè đặc biệt khắc nghiệt. Trong đó, Ấn Độ tiếp tục nằm trong nhóm quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của nắng nóng cực đoan. Thành phố Banda thuộc bang Uttar Pradesh đã ghi nhận nhiệt độ lên tới 48⁰C, mức cao nhất được ghi nhận trong năm nay. Nhiều khu vực tại Nam Á cũng được dự báo sẽ chịu tác động mạnh hơn nữa khi El Nino tiếp tục phát triển trong những tháng cuối năm.

Trong khi đó, tại châu Mỹ, các dự báo thời tiết cho thấy nhiệt độ tại nhiều khu vực của Mỹ, Canada và Mexico sẽ cao hơn mức trung bình nhiều năm. Các nhà khoa học thậm chí còn cảnh báo về hiện tượng "nhiệt độ bầu ướt" - chỉ số phản ánh tác động tổng hợp của nhiệt độ, độ ẩm, bức xạ mặt trời và gió đối với cơ thể con người - đang trở thành mối đe dọa ngày càng lớn tại Bắc Mỹ.

Gia tăng số ca tử vong do nắng nóng

Tại nhiều quốc gia, các đợt nắng nóng kéo dài đang đặt ra thách thức chưa từng có đối với hệ thống điện, y tế, giao thông và đời sống dân sinh. Ở Ấn Độ, nhu cầu sử dụng điện cho điều hòa nhiệt độ và thiết bị làm mát tăng vọt khiến lưới điện quốc gia chịu áp lực rất lớn. Một số địa phương đã phải triển khai các biện pháp cắt điện luân phiên nhằm giảm tải cho hệ thống. Tình trạng tương tự cũng được ghi nhận tại nhiều quốc gia châu Á, nơi nhu cầu điện phục vụ làm mát thường tăng mạnh vào mùa hè.

Trong lĩnh vực y tế, hậu quả của nắng nóng cũng rất rõ rệt. Tại bang Andhra Pradesh của Ấn Độ, từ ngày 1/3-19/5 vừa qua đã ghi nhận 325 trường hợp sốc nhiệt và nghi sốc nhiệt. Các bệnh viện ở nhiều thành phố lớn của Ấn Độ cũng ghi nhận lượng bệnh nhân mắc các bệnh liên quan đến mất nước, tiêu chảy và kiệt sức do nắng nóng tăng mạnh. Tại bang Gujarat, một số khu vực còn phải đối mặt với tình trạng thiếu nước sinh hoạt khi nhu cầu sử dụng tăng đột biến.

Ở châu Âu, nhiều quốc gia vốn quen với khí hậu ôn hòa đang gặp khó khăn trong việc thích ứng với nhiệt độ cao kéo dài. Tại Anh, phần lớn nhà ở, trường học và văn phòng không được thiết kế để chống chịu với nắng nóng cực đoan. Nhiều tuyến tàu điện ngầm tại London trở nên ngột ngạt do thiếu hệ thống điều hòa. Một số tuyến đường sắt bị gián đoạn vì các sự cố liên quan đến nhiệt độ cao. Tại Scotland, lực lượng cứu hỏa phải làm việc xuyên đêm để khống chế các đám cháy cỏ bùng phát do thời tiết khô nóng. Theo báo cáo, ít nhất 5 người đã thiệt mạng trong đợt nắng nóng cuối tháng 5 tại Anh, bao gồm 4 thanh thiếu niên chết đuối khi xuống hồ và hồ chứa nước để giải nhiệt, cùng một người đàn ông 60 tuổi tử vong trên biển. Trong khi đó tại Pháp, giới chức nước này cũng ghi nhận ít nhất 7 trường hợp tử vong có liên quan đến nắng nóng, trong đó có 5 vụ đuối nước và 2 trường hợp tử vong trong các hoạt động thể thao.

Nhiệt độ cao còn làm giảm năng suất lao động, đặc biệt trong các lĩnh vực xây dựng, nông nghiệp và vận tải. Nhiều nghiên cứu cho thấy khi nhiệt độ vượt ngưỡng tối ưu, hiệu suất lao động của con người giảm đáng kể, đồng thời làm gia tăng chi phí y tế và năng lượng.

Nguy cơ thế giới rơi vào vòng xoáy nắng nóng

Trong khi nhiều quốc gia vẫn đang vật lộn với các đợt nắng nóng của mùa hè năm nay, giới khoa học tiếp tục đưa ra những cảnh báo đáng lo ngại hơn về tương lai gần. Ngày 11/6, Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ chính thức xác nhận hiện tượng El Nino đã xuất hiện tại khu vực xích đạo Thái Bình Dương. Ngày 16/6, Cục Khí tượng Australia cảnh báo hiện tượng này có thể phát triển thành một trong những đợt El Nino mạnh nhất trong khoảng 70 năm qua. Theo cơ quan này, nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực trung tâm Thái Bình Dương đã vượt ngưỡng xác định El Nino, trong khi các chỉ số khí quyển cũng đồng loạt cho thấy hiện tượng đang tăng cường nhanh chóng.

Khoảng một nửa số mô hình dự báo khí hậu hiện nay cho thấy El Nino 2026 có thể đạt cường độ thuộc nhóm mạnh nhất kể từ năm 1950. Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres thậm chí đã gọi đây là một "cảnh báo khí hậu khẩn cấp".

Điều khiến giới nghiên cứu đặc biệt lo ngại là El Nino hiện nay đang xuất hiện trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu đã cao hơn đáng kể so với các thập niên trước do phát thải khí nhà kính. Nói cách khác, El Nino và biến đổi khí hậu đang tạo thành một "hiệu ứng cộng hưởng", khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan trở nên dữ dội hơn.

Tác động của hiện tượng El Nino cũng khác nhau ở từng khu vực. Các dự báo cho thấy châu Á có thể phải đối mặt với thời tiết nóng và khô hơn trong nửa cuối năm 2026. Australia được dự báo đối mặt với nguy cơ hạn hán và cháy rừng gia tăng. El Nino giai đoạn 2023-2024 từng gây ra ba tháng khô hạn nhất trong lịch sử quan trắc tại quốc gia này. Trong khi đó, nhiều khu vực tại châu Mỹ có thể chứng kiến lượng mưa cực lớn, lũ lụt và các hiện tượng thời tiết cực đoan khác.

Các chuyên gia khí hậu cho rằng tác động mạnh nhất của El Nino thường xuất hiện sau khi hiện tượng đạt đỉnh vài tháng. Điều đó đồng nghĩa những ảnh hưởng lớn nhất có thể xuất hiện trong năm 2027. Một số mô hình dự báo thậm chí cho thấy năm 2027 có thể trở thành năm nóng nhất từng được ghi nhận trên Trái đất.