Mỹ triển khai chiến dịch tìm kiếm hơn 40.000 quân nhân mất tích dưới biển kể từ Thế chiến II (Ảnh: NYM)
Quá trình tìm kiếm hơn 40.000 quân nhân Mỹ bị mất tích dưới đáy đại dương kể từ sau Chiến tranh Thế giới thứ II đang được đẩy mạnh với một công nghệ đột phá - phân tích DNA môi trường (eDNA) - những dấu vết di truyền bị thải ra nước, trầm tích hoặc đất đá dưới đáy biển.
Dự án được phối hợp thực hiện giữa Cơ quan Kế toán Tù binh và Mất tích trong chiến tranh Mỹ (DPAA) và Viện Hải dương học Woods Hole (WHOI), nhằm xác định dấu vết di truyền còn sót lại trong nước biển hoặc trầm tích để tìm ra vị trí của các thi thể đã mất trong nhiều thập kỷ qua.
Khung cảnh điêu tàn sau một cuộc oanh tạc của hải quân Hoa Kỳ vào bờ biển phía Tây Saipan trong Thế chiến II (Ảnh: Corbis/Getty Images)
Một trong những điểm nghiên cứu trọng tâm là vị trí xác máy bay chiến đấu Grumman TBF Avenger bị lật ngược dưới đáy cảng Saipan - nơi diễn ra trận chiến ác liệt năm 1944. Trên máy bay có 3 phi công, nhưng chỉ 1 người sống sót, 2 người còn lại đến nay vẫn chưa được tìm thấy.
Ông Jesse Stephen - nhà khảo cổ học và Giám đốc bộ phận Đổi mới tại DPAA - nói rằng việc tìm kiếm các di thể dưới biển là một thách thức lớn. "Việc khảo sát dưới lòng đại dương phức tạp hơn nhiều so với tìm kiếm trên bộ vì tư liệu lịch sử thường rất mỏng. Hơn nữa, việc xác định vị trí đắm tàu hay máy bay rất tốn kém, và khi đã tìm được thì xác người thường bị tách khỏi xác tàu hoặc trôi dạt theo dòng nước", ông Stephen cho biết.
Thợ lặn tiếp cận xác tàu đắm ở Hồ Huron, một trong những địa điểm được nghiên cứu (Ảnh: NOAA)
Nhóm nghiên cứu đã triển khai thu thập mẫu nước và trầm tích từ ba môi trường khác nhau: vùng biển sâu và nông tại Saipan, hồ Huron (Mỹ - Canada) và vùng nước Địa Trung Hải ven Italy - với tổng cộng hơn một chục xác máy bay và tàu đắm. Họ dùng kỹ thuật giải trình tự hệ gen môi trường (metagenomics) để giải trình toàn bộ DNA trong mẫu, nhằm phân biệt giữa DNA con người hiện đại và DNA đã bị phân hủy lâu ngày.
Kết quả sơ bộ công bố cho thấy dấu hiệu tích cực khi xuất hiện các đoạn DNA rất ngắn mà các nhà khoa học tin có thể là nhân chứng của các di thể lâu năm dưới biển. Tiến sỹ Kirstin Meyer‑Kaiser - nhà sinh vật biển tại tổ chức Woods Hole Oceanographic Institution nhận xét: "Chúng tôi đã chứng minh được khái niệm: tìm được DNA người và phân biệt được giữa DNA xưa và DNA mới. Tuy chưa xác định được chính xác thời gian phân hủy, nhưng bước đầu được đánh giá là thành công".
Xác một chiếc PBM Mariner, nằm trong đầm phá Tanapag ở Saipan. Chiếc máy bay thời Thế chiến II này được cho là không có di thể và được sử dụng làm địa điểm kiểm soát trong cuộc nghiên cứu. (Ảnh: Ships of Exploration and Discovery Research, Inc)
Tuy nhiên, quá trình này không hề đơn giản. Dữ liệu có lúc khiến các nhà nghiên cứu hoang mang, đơn cử khu vực nước sâu Saipan và hồ Huron ghi nhận mức DNA con người tại các "điểm kiểm soát" không có di thể cao hơn tại các khu tìm di thể, khiến giả thuyết về nguồn gốc DNA bị đảo ngược. Hơn nữa, để khẳng định một cách chắc chắn rằng các mẫu eDNA thực sự chỉ dẫn tới di thể, vẫn cần tiến hành khai quật dưới nước - một bước rất tốn kém và khó khăn.
Ba lá cờ đỏ đánh dấu vị trí để lấy lõi trầm tích trong xác máy bay B-17, nằm ngoài khơi bờ biển Palermo, Italy (Ảnh: Society for Documentation of Submerged Sites)
Nhóm nghiên cứu cho biết nếu phương pháp eDNA được chứng minh hiệu quả, nó sẽ mở ra một kỷ nguyên mới cho công tác tìm kiếm binh sĩ mất tích, thay vì phải mất nhiều tháng tại hiện trường dưới nước, khi có thể sử dụng dấu vết sinh học như "khứu giác xương sống" để xác định khu vực có di thể trước khi triển khai khai quật.
Hiện DPAA đang xem xét các kết quả và chờ phê duyệt giai đoạn 2 của nghiên cứu. Ông Stephen nhấn mạnh: "Chúng tôi rất hào hứng nhưng không muốn gieo hy vọng lớn cho gia đình các binh sĩ mất tích. Cần phải lưu ý rằng, eDNA là công cụ xác minh sự hiện diện hoặc không của di thể, chứ không phải để định danh từng cá nhân ngay lập tức".
Mô hình 3D của máy bay chiến đấu Avenger bị chìm dưới đáy đại dương (Ảnh: Sketchfab)
Trong khi cả nước Mỹ vẫn đang theo dõi nỗ lực phi thường này, món nợ lịch sử với hàng vạn quân nhân chưa trở về và gia đình của họ vẫn là động lực lớn để các nhà khoa học hướng tới biển khơi - nơi dấu vết của quá khứ vẫn ẩn giấu dưới những con sóng và lớp trầm tích.
Nhóm nghiên cứu cho biết cần thêm thời gian để giải mã toàn bộ dữ liệu và xác minh chính xác các kết quả này. Các cuộc tìm kiếm vẫn đang tiếp diễn trong sự mong ngóng của các gia đình có người thân mất tích trong chiến tranh.
Bình luận (0)