Người dân châu Âu được trả tiền để dùng điện

Giá điện âm tại châu Âu

Vào mùa hè, nhiều hộ gia đình phải đau đầu với hóa đơn tiền điện tăng chóng mặt khi tần suất sử dụng điều hòa, quạt, máy giặt… tăng cao. Thế nhưng tại một số nước châu Âu, người dân lại đang được trả tiền để… dùng điện. Hiện tượng kỳ lạ này được gọi là "giá điện âm", đang xảy ra ngày càng thường xuyên tại Thụy Điển, Đan Mạch và Đức, cho phép người dân của các quốc gia này kiếm thêm thu nhập khi sử dụng máy giặt hay sạc xe điện.

Nguyên nhân gốc rễ đến từ sự bùng nổ của năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời. Vào những ngày cuối tuần nắng gắt, lượng điện từ gió và mặt trời sản xuất ra quá lớn. Trong khi đó, các nhà máy đóng cửa khiến nhu cầu tiêu thụ giảm, hệ thống rơi vào tình trạng thừa điện. Để giải tỏa áp lực và bảo vệ an toàn cho lưới điện, các nhà máy phát điện chấp nhận trả tiền ngược lại cho người tiêu dùng, nhằm khuyến khích họ hấp thụ bớt lượng điện dư thừa này.

Người tiêu dùng châu Âu kiếm tiền từ sử dụng điện

Hiện tượng giá điện âm hiện không hiếm gặp ở châu Âu. Năm ngoái, tại Thụy Điển, có tới hơn 20% số giờ trong năm xuất hiện mức giá âm. Ở Đan Mạch là 8% và ở Đức là gần 7%. Sở dĩ các quốc gia này thường xuyên ghi nhận mức giá âm là bởi năng lực sản xuất điện sạch đã đạt quy mô lớn. Đơn cử như tại Đức, quốc gia này sở hữu tổng công suất điện mặt trời và điện gió đạt khoảng 150 Gigawatt. Vào những ngày thời tiết thuận lợi, công suất phát điện tái tạo tại đây có thể đạt tới hơn 80 Gigawatt vào giữa trưa - mức này cao hơn nhiều so với nhu cầu tiêu thụ toàn quốc lúc thấp điểm, vốn chỉ dao động quanh mức 40 đến 45 Gigawatt. Việc giá điện xuống thấp, thậm chí về mức âm dưới tác động của nguồn cung tăng cao, giúp người tiêu dùng xe điện tối ưu hóa đáng kể chi phí, khi họ thực sự được hoàn tiền cho lượng điện tiêu thụ. Để tận dụng được cơ chế này, người tiêu dùng sử dụng các ứng dụng công nghệ để theo dõi biến động và sạc xe ở mốc giá thị trường thấp nhất. Trước đây, chi phí điện sinh hoạt thường được tính cào bằng, không phụ thuộc vào khung giờ sử dụng của hộ gia đình. Tuy nhiên, trên thực tế, giá giao dịch điện sàn thương mại biến động liên tục theo từng giờ.

Anh Tymur Donets - Nhân viên công ty Tibber cho biết: "Tôi cảm thấy khá thú vị khi mình vừa sạc xe, vừa sử dụng điện mà không phải trả chi phí, ngược lại còn được nhận lại tiền dựa trên sản lượng tiêu thụ".

Ý tưởng của các công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực năng lượng mới như Tibber là kết nối các hộ gia đình trực tiếp với giá thị trường theo thời gian thực. Mô hình này đòi hỏi các ngôi nhà phải lắp đặt đồng hồ điện kỹ thuật số, hay còn gọi là đồng hồ thông minh.

Ông Edgeir Aksnes - Tổng Giám đốc điều hành, Công ty Tibber chia sẻ: "Đồng hồ thông minh là thiết bị đo lượng tiêu thụ trong nhà cứ mỗi 15 phút. Hóa đơn điện được tính toán dựa trên tiêu thụ thực tế của chính hộ gia đình đó, thay vì tính trung bình theo khu vực. Cơ chế giá linh hoạt này mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt cho các hộ gia đình tiêu thụ lượng điện lớn, như các nhà có trạm sạc xe điện, pin lưu trữ hoặc hệ thống máy bơm nhiệt".

Hiện tại, mô hình đang được mở rộng. Ngoài châu Âu, một số bang ở Mỹ như Texas và New York đang tiên phong áp dụng. Singapore, Nhật Bản và Australia cũng đang triển khai các mô hình tương tự.

Bài toán ổn định lưới điện

Mặc dù đây là tin tốt cho ví tiền của người tiêu dùng, nhưng ở góc độ quản lý, nó lại là một bài toán hóc búa đối với lưới điện. Điện dư thừa không chỉ dẫn đến giá âm, mà những đỉnh cung cấp đột biến như vậy còn đặt ra thách thức cực kỳ nghiêm trọng cho sự ổn định của hệ thống điện.

Đó là vì cung và cầu điện năng luôn luôn cần được cân bằng một cách chính xác tuyệt đối tại mọi thời điểm. Nếu sự cân bằng này bị phá vỡ, các nhà điều hành lưới điện phải lập tức can thiệp, nhưng điều đó không phải lúc nào cũng hiệu quả. Năm ngoái, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha đã gặp phải một sự cố mất điện lớn trên diện rộng. Mặc dù năng lượng tái tạo không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ra sự cố đó, nhưng nó là minh chứng rõ ràng cho thấy lưới điện có thể mất đồng bộ và tổn thương nhanh chóng đến mức nào.

Bà Katrin Goldmann - Chuyên gia năng lượng nêu ý kiến: "Năng lượng tái tạo là nguồn điện tuyệt vời, cung cấp cho chúng ta nguồn năng lượng sạch, không phát thải khí gây ô nhiễm, đồng thời mang lại sự độc lập khỏi nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch từ nước ngoài. Năm ngoái, năng lượng tái tạo chiếm gần một nửa sản lượng điện ở châu Âu, riêng Đức là gần 60% và đang tiếp tục phát triển. Nhưng vì nguồn năng lượng này phụ thuộc vào thời tiết, bạn bắt buộc phải có một hệ thống linh hoạt hơn, đòi hỏi việc tiêu thụ của người dân cũng phải linh hoạt theo để hỗ trợ lưới điện".

Giải pháp cho tình trạng giá điện âm

Để giải quyết tình trạng giá điện âm do dư thừa năng lượng tái tạo, xu hướng tất yếu hiện nay là xây dựng một hệ thống phi tập trung và linh hoạt. Giải pháp trước mắt là ứng dụng công nghệ thông minh, cho phép người dân tự động sạc thiết bị hoặc tích trữ điện vào những khung giờ cao điểm nguồn cung để vừa tiết kiệm chi phí, vừa giảm tải cho hệ thống. Tuy nhiên, về lâu dài, các quốc gia bắt buộc phải đầu tư tương xứng cho hạ tầng lưới điện truyền tải và hệ thống lưu trữ quy mô lớn. Việc nâng cấp này sẽ giải quyết triệt để tình trạng nghẽn mạch, giúp điều hòa dòng điện sạch hiệu quả, đảm bảo cho hệ thống vận hành ổn định và tối ưu hóa nguồn năng lượng sạch.