Nguy cơ mất hiệu lực Luật nhân đạo quốc tế vì xung đột

Các gia đình Sudan phải rời El Fasher chờ nhận viện trợ lương thực (Ảnh: AP)

Một nghiên cứu quy mô lớn về 23 cuộc xung đột vũ trang trong vòng 18 tháng qua kết luận rằng luật quốc tế nhằm hạn chế tác động của chiến tranh đang đứng trước nguy cơ sụp đổ, trong bối cảnh số dân thường thiệt mạng vượt quá 100.000 người mỗi năm, còn các hành vi tra tấn và hiếp dâm diễn ra gần như không bị trừng phạt.

Báo cáo do Học viện Geneva về Luật Nhân đạo và Nhân quyền Quốc tế thực hiện, mang tên War Watch, ghi nhận 18.592 trẻ em thiệt mạng tại Gaza, số dân thường tử vong gia tăng tại Ukraine, cùng tình trạng bạo lực tình dục bị mô tả là “dịch bệnh” tại Cộng hòa Dân chủ Congo.

Theo báo cáo, mức độ vi phạm nghiêm trọng và việc thiếu các nỗ lực quốc tế nhất quán nhằm ngăn chặn đã khiến luật nhân đạo quốc tế rơi vào “điểm tới hạn nguy cấp”. Ông Stuart Casey-Maslen, tác giả chính, cảnh báo các tội ác chiến tranh tiếp diễn do những vi phạm trước đây bị dung thứ.

War Watch khảo sát các cuộc xung đột diễn ra từ tháng 7/2024 đến hết năm 2025, và cho biết số dân thường thiệt mạng trong cả 2 năm này đều vượt quá 100.000 người. Báo cáo nhấn mạnh các vi phạm nghiêm trọng luật nhân đạo quốc tế diễn ra trên quy mô lớn, trong khi các nỗ lực truy cứu trách nhiệm tội ác chiến tranh còn rất hạn chế.

Tại Gaza, nghiên cứu cho biết dân số khu vực này giảm khoảng 254.000 người, tương đương 10,6% so với trước xung đột. Dù đạt được thỏa thuận ngừng bắn vào tháng 10/2025, giao tranh vẫn tiếp diễn, khiến hàng trăm người Palestine tiếp tục thiệt mạng. Tính đến cuối năm 2025, tổng cộng 18.592 trẻ em và khoảng 12.400 phụ nữ đã tử vong.

Ở Ukraine, số dân thường thiệt mạng trong năm 2025 cao hơn tổng của 2 năm trước đó, đạt 2.514 người, tăng 70% so với năm 2023. Báo cáo cũng nêu việc các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái đã khiến hàng triệu ngôi nhà mất điện và các dịch vụ thiết yếu.

Bạo lực tình dục và bạo lực trên cơ sở giới được ghi nhận ở hầu hết các xung đột. Tại Cộng hòa Dân chủ Congo, nạn nhân chủ yếu là phụ nữ và trẻ em, trong độ tuổi từ dưới 1 tuổi đến 75 tuổi. Tại Sudan, các trường hợp bạo lực tình dục nghiêm trọng được ghi nhận sau khi El Fasher rơi vào tay lực lượng đối lập vào tháng 10/2025.

Báo cáo kêu gọi coi việc chấm dứt tình trạng miễn trừng phạt đối với các vi phạm nghiêm trọng luật quốc tế là ưu tiên chính sách, đồng thời đề xuất cấm bán vũ khí khi có nguy cơ bị sử dụng để gây tội ác chiến tranh, hạn chế sử dụng bom không điều hướng tại khu dân cư, và tăng cường truy tố tội phạm chiến tranh, trong đó có việc hỗ trợ Tòa án Hình sự Quốc tế.