"Nhà ở xã hội 50m2 giá hơn 1 tỷ đồng, người lao động cần 10 năm thu nhập"

Nhà ở xã hội cần sát khả năng chi trả của người lao động

Chiều 21/8, thảo luận ở hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023, đại biểu Phan Thị Thuý Linh (đoàn Đà Nẵng) đề nghị luật hóa thời hạn và cơ chế xét duyệt hồ sơ mua nhà ở xã hội. Vì trong thời gian qua, nhiều ý kiến phản ánh quy trình xét duyệt hồ sơ và chứng minh thu nhập còn quá phức tạp, kéo dài hàng năm. Nguyên nhân là pháp luật hiện hành không quy định thời hạn cụ thể cho việc xét duyệt hồ sơ.

"Đề nghị quy định thời hạn xét duyệt trong Luật, đồng thời khi số hồ sơ vượt số căn hộ thì phải xét theo tiêu chí ưu tiên công khai, không chỉ dựa vào bốc thăm", đại biểu Linh đề xuất.

Cũng liên quan đến nhà ở xã hội, đại biểu Phan Thị Thuý Linh đề nghị xem lại giá thuê và giá bán cần sát với khả năng chi trả của người lao động.

"Thu nhập bình quân của người lao động cả nước hiện nay hiện khoảng 9 triệu đồng/tháng, nhiều địa phương cũng chỉ 6 - 8 triệu đồng. Trong khi một căn nhà ở xã hội khoảng 50m² mở bán đầu năm nay thì cũng đã trên 1 tỷ đồng, bằng khoảng 10 năm thu nhập của người lao động. Còn tiền thuê, mỗi tháng khoảng 5 triệu đồng nếu áp theo công thức tính hiện nay. Do vậy người lao động rất khó có khả năng chi trả", đại biểu Linh phân tích.

Cũng theo đại biểu đoàn Đà Nẵng, dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) có nhiều quy định để tính giá nhà ở cho thuê song đều xuất phát từ chi phí đầu tư, không quy định nào dựa vào khả năng chi trả.

"Nghị quyết 21 cũng yêu cầu phát triển nhà ở cho thuê với giá phù hợp, phù hợp ở đây cũng cần phải hướng tới phù hợp với khả năng chi trả, không chỉ phù hợp với chi phí", đại biểu Phan Thị Thuý Linh cho biết.

Nhà ở xã hội cần "đúng người, đúng chỗ, đúng giá"

Cũng liên quan đến nội dung nhà ở xã hội, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (đoàn TP Hồ Chí Minh) cho rằng, đây không chỉ là câu chuyện về quỹ đất hay số lượng căn hộ, mà là cơ hội an cư của hàng triệu người lao động. Họ cần một cơ chế công bằng để có thể mua, thuê hoặc thuê mua một chỗ ở phù hợp, từ đó yên tâm lao động và vun đắp gia đình.

Từ điều này, đại biểu Trúc cho rằng, Luật phải xác định đúng người được hưởng chính sách. Theo nữ đại biểu, dự thảo Luật đã xác định các nhóm được hưởng, nhưng còn thiếu tiêu chí thống nhất để xác định người thu nhập thấp và nhà ở cách xa nơi làm việc.

Theo đại biểu, dự thảo đã quy định xử lý vi phạm nhưng chưa có cơ chế kiểm tra, sàng lọc ngay từ khâu xét duyệt. Khoảng trống này có thể sẽ tạo kẽ hở để trục lợi chính sách.

Do đó, đại biểu Trúc đề nghị bổ sung nguyên tắc xác định điều kiện thu nhập theo tiêu chí khách quan, dễ kiểm chứng, có thể gắn với mức thu nhập chưa phải nộp thuế thu nhập cá nhân hoặc thu nhập bình quân theo vùng. Chính phủ quy định mức cụ thể và định kỳ điều chỉnh phù hợp với tiền lương, giá cả của từng thời kỳ.

Đối với trường hợp nhà ở cách xa nơi làm việc, đại biểu cho rằng cần quy định nguyên tắc xác định dựa trên khoảng cách, thời gian đi lại và khả năng tiếp cận giao thông công cộng, bảo đảm áp dụng thống nhất giữa các địa phương.

Đồng thời, đề nghị bổ sung cơ chế liên thông, đối soát dữ liệu về cư trú, thuế, bảo hiểm xã hội, đất đai và nhà ở; cấp mã hồ sơ thống nhất trên toàn quốc và thực hiện hậu kiểm định kỳ. Người dân chỉ kê khai một lần, cơ quan nhà nước phải tự kiểm tra và chịu trách nhiệm về kết quả xác nhận.

Cũng theo đại biểu Trúc, dự thảo Luật cho phép thực hiện nghĩa vụ về nhà ở xã hội bằng 3 phương án: Dành đất trong dự án nhà ở thương mại, bố trí đất ở vị trí khác hoặc đóng tiền tương đương.

Đại biểu đánh giá, sự linh hoạt là cần thiết, nhưng nếu thiếu ràng buộc, phương án đóng tiền có thể được lựa chọn vì thuận lợi cho chủ đầu tư. Còn nhà ở xã hội lại bị dồn ra xa nơi làm việc và các dịch vụ thiết yếu. Khi đó, người lao động phải gánh thêm chi phí đi lại và đánh đổi thời gian dành cho gia đình.

"Một căn nhà có giá thấp trên hợp đồng vẫn có thể trở thành một nơi quá đắt trong đời sống", đại biểu đoàn TP Hồ Chí Minh phân tích.

Do đó, đại biểu đề nghị ưu tiên bố trí quỹ đất nhà ở xã hội ngay trong dự án. Nếu không khả thi thì bố trí tại khu vực lân cận có hạ tầng và khả năng tiếp cận việc làm. Chỉ được đóng tiền khi cả hai phương án trên không thể thực hiện và phải giải thích rõ lý do.

"Khoản tiền thu được phải hạch toán riêng vào quỹ nhà ở, gắn với dự án, địa điểm, tiến độ cụ thể và được công khai kết quả sử dụng hằng năm", đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc đề xuất.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật có quy định giao chủ đầu tư tự xây dựng, thuê tư vấn thẩm tra và tự phê duyệt giá bán, giá thuê mua. Theo đại biểu, cách làm này giúp rút ngắn thủ tục nhưng thiếu hậu kiểm độc lập khiến nguy cơ chi phí bị tính cao.

"Với người thu nhập thấp, chỉ một khoản chênh lệch nhỏ cũng có thể khiến họ mất khả năng tiếp cận nhà ở. Vì vậy, tôi đề nghị bổ sung quy định chủ đầu tư phải công khai đầy đủ cơ cấu giá trước khi ký hợp đồng. Sau khi dự án hoàn thành, chi phí thực tế phải được quyết toán hậu kiểm. Nếu giá quyết toán thấp hơn giá đã thu thì phải hoàn trả hoặc khấu trừ phần chênh lệch cho người mua, người thuê mua. Đồng thời, xử lý nghiêm hành vi kê khai, phân bổ chi phí không đúng nhằm đẩy giá lên cao.

"Thước đo của chính sách nhà ở xã hội không chỉ là số dự án được phê duyệt hay số căn hộ được xây dựng, mà quan trọng hơn là người dân có thực sự mua được, thuê được và an cư lâu dài được hay không. Nhà nước có thể đơn giản hóa thủ tục nhưng không thể giảm trách nhiệm.

Luật phải bảo đảm nhà ở xã hội đúng người, đúng chỗ, đúng giá và không để người dân gánh chịu rủi ro. Có như vậy, mục tiêu mọi người đều có chỗ ở sẽ không dừng lại ở những con số mà trở thành những mái ấm hiện hữu trong đời sống của nhân dân", đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc nêu quan điểm.