Sắp xếp lại giang sơn để đất nước đi xa hơn

Người dân xã đảo Minh Châu (TP Hà Nội) phấn khởi trong đêm văn nghệ chào mừng kỷ niệm 80 năm Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2 - 9; đồng thời chào mừng thành công Đại hội Đại biểu Đảng bộ xã Minh Châu lần thứ I.

Có những thời điểm, một quốc gia không thể bước tiếp nếu không dừng lại để nhìn sâu vào chính mình. Năm 2025, đất nước chúng ta đã lựa chọn một con đường khó nhưng đầy cảm xúc khi tiến hành công cuộc sắp xếp lại bộ máy, địa giới cũng như không gian phát triển. Một công cuộc không phải để thu hẹp đất nước mà để tổ chức lại sức mạnh của mình. Từ những quyết sách ở Trung ương đến những đổi thay lặng lẽ nơi xã đảo, vùng núi, đô thị và biên giới là một hành trình âm thầm nhưng quyết liệt. Hành trình đưa chính quyền đến gần dân, đặt lại nền tảng quản trị và mở ra tương lai dài hạn cho quốc gia, dân tộc.

Bởi trong tiến trình phát triển, lịch sử của mỗi quốc gia đều có những thời khắc buộc phải lựa chọn, hoặc tiếp tục bước đi bằng quán tính cũ hoặc chấp nhận dừng lại để tự chỉnh đốn, dù biết con đường phía trước sẽ gập ghềnh và nhiều va đập. Những quốc gia chần chừ thường phải trả giá bằng sự trì trệ kéo dài còn những quốc gia dám đối diện với chính mình thường mở ra được một chu kỳ phát triển mới.

Có lẽ không quá khi nói rằng dân tộc chúng ta bước vào năm 2025 trong một thời khắc như vậy. Sau gần bốn thập kỷ Đổi mới, đất nước đã đạt được những thành tựu quan trọng về kinh tế – xã hội, quy mô nền kinh tế mở rộng, vị thế quốc tế ngày càng được khẳng định. Nhưng chính những thành tựu ấy cũng đặt ra yêu cầu mới cho bộ máy quản trị quốc gia. Khi không gian phát triển trải dài, đời sống xã hội đa dạng và phức tạp hơn, một bộ máy cồng kềnh, chồng lớp, phân mảnh không chỉ làm chậm bước tiến, mà còn bào mòn niềm tin xã hội.

Nếu nhìn lại lịch sử cải cách bộ máy ở nước ta, có thể thấy đã từng có những đợt tinh gọn, sắp xếp ở các giai đoạn trước. Tuy nhiên, điểm khác biệt căn bản của năm 2025 là việc sắp xếp không diễn ra đơn lẻ, cục bộ, mà được đặt trong một chỉnh thể lớn hơn. Đó là tái cấu trúc bộ máy gắn đồng thời với phân quyền, kiểm soát quyền lực và tổ chức lại không gian phát triển quốc gia. Đây không còn là câu chuyện "gộp – tách" thuần túy về tổ chức, mà là một cuộc tự chỉnh đốn mang tính hệ thống.

Còn nhớ cuối tháng 3/2025, chia sẻ với phóng viên Thời báo VTV, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Dĩnh cũng cho rằng, việc sắp xếp lại tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính không đơn thuần là việc giảm đầu mối hay tinh giản biên chế, mà là một cuộc tái cấu trúc cách Nhà nước vận hành. Theo ông, nếu chỉ dừng ở việc "gộp cho gọn" mà không đi kèm phân quyền rõ ràng, xác lập trách nhiệm đến cùng và cơ chế kiểm soát hiệu quả, thì bộ máy có thể gọn về hình thức nhưng chưa chắc đã mạnh lên về thực chất.

Sắp xếp lại giang sơn, vì thế, không đơn thuần là cải cách hành chính. Đó là quá trình tái cấu trúc không gian quyền lực, tổ chức lại cách Nhà nước vận hành, và sâu xa hơn, là đặt lại mối quan hệ giữa chính quyền với người dân. Đây là việc khó, đụng chạm lớn, không thể làm nửa vời, nhưng cũng là việc không thể né tránh nếu đất nước muốn đi xa hơn.

Khi tinh gọn bộ máy trở thành yêu cầu của phát triển

Báo cáo 523-BC/BTCTW của Ban Tổ chức Trung ương đã phác họa bức tranh toàn diện về tiến trình sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính trong năm 2025. Hàng loạt đầu mối trung gian được cắt giảm, mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước, phân cấp – phân quyền được đẩy mạnh gắn với việc xác lập rõ trách nhiệm của từng cấp, từng cá nhân. Hàng chục nghìn biên chế được tinh giản, hàng chục nghìn tỷ đồng chi thường xuyên được tiết kiệm, tạo dư địa cho đầu tư phát triển và an sinh xã hội.

Nhưng nếu chỉ nhìn những con số ấy như thành tích sẽ bỏ lỡ điều cốt lõi. Điều quan trọng nhất của quá trình tinh gọn không nằm ở việc "giảm bao nhiêu", mà ở việc "tổ chức lại như thế nào". Bộ máy mới được thiết kế theo hướng ít tầng nấc hơn, rõ chức năng hơn, minh bạch trách nhiệm hơn. Một việc không còn qua nhiều cửa, một quyết định không còn trôi nổi giữa nhiều cấp. Quyền lực được phân cấp mạnh hơn, nhưng đồng thời, trách nhiệm giải trình cũng được siết chặt hơn.

Tinh thần này được thể hiện xuyên suốt trong chỉ đạo điều hành của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính trong năm 2025. Từ yêu cầu "làm việc nào dứt việc đó", đến phương châm "rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm", từ việc đôn đốc báo cáo định kỳ đến tăng cường kiểm tra, giám sát thực chất – tất cả cho thấy một cách điều hành không chấp nhận nửa vời. Không còn chỗ cho tư duy làm cho có, làm để báo cáo. Kết quả thực tế trở thành thước đo duy nhất.

Điểm đáng chú ý là tinh gọn bộ máy không đi cùng với buông lỏng quản lý, mà trái lại, đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực điều hành. Khi quyền được phân cấp nhiều hơn cho địa phương, thì áp lực trách nhiệm cũng lớn hơn. Cấp cơ sở không chỉ thực thi, mà phải chủ động giải quyết vấn đề, phải chịu trách nhiệm trước dân và trước cấp trên về kết quả cuối cùng. Đây chính là định lượng cụ thể nhất của mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Ở tầm vĩ mô, sắp xếp lại giang sơn là một quyết sách chiến lược. Nhưng giá trị thực sự của quyết sách ấy chỉ được khẳng định khi đi vào đời sống – nơi mỗi thay đổi nhỏ đều có thể làm dịch chuyển cảm nhận và niềm tin của người dân.

Những đổi thay lặng lẽ định hình niềm tin

Giữa mênh mông sóng nước sông Hồng, xã đảo Minh Châu từng là một địa bàn biệt lập. Mỗi lần người dân đi làm thủ tục hành chính là một lần qua phà, mất thời gian, tốn chi phí và không ít bất tiện. Khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào vận hành, khoảng cách địa lý ấy dần được rút ngắn theo một cách rất giản dị, thủ tục được giải quyết ngay tại xã, cán bộ chủ động mang kết quả đến tận nhà dân.

Những việc làm tưởng như rất nhỏ ấy lại tạo nên khác biệt lớn. Chính quyền không còn là một khái niệm xa xôi, mà hiện diện trong đời sống hằng ngày. Khi thiên tai ập đến, cán bộ xã cùng lực lượng chức năng xông pha giúp dân thu hoạch hoa màu, di dời vật nuôi. Sau cơn bão, lời cảm ơn mộc mạc của người dân trở thành thước đo chân thực nhất cho hiệu quả của bộ máy mới. Ở Minh Châu, sắp xếp lại giang sơn được cảm nhận bằng sự gần gũi và tinh thần phục vụ.

Ở xã Văn Bàn của tỉnh Lào Cai, câu chuyện lại mang sắc thái khác. Sau sáp nhập, địa bàn rộng hơn, dân số đông hơn, đa dạng về dân tộc và phong tục, áp lực quản trị tăng lên rõ rệt. Trung tâm Hành chính công xã nhanh chóng đi vào hoạt động, từng bước hình thành nền nếp tiếp nhận và giải quyết thủ tục cho người dân. Tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn, số lượng hồ sơ nộp trực tuyến gia tăng cho thấy một sự chuyển động tích cực.

Nhưng Văn Bàn cũng phản ánh một thực tế thẳng thắn, rằng sáp nhập không tự động tạo ra phát triển. Địa bàn rộng đòi hỏi năng lực điều hành cao hơn, chuyển đổi số đòi hỏi hạ tầng, đòi hỏi chất lượng con người và thời gian để thích nghi. Có những hồ sơ trễ hẹn vì lỗi hệ thống, có những người dân (và cả cán bộ) chưa quen với công nghệ. Những va đập ấy không làm giảm giá trị của quyết sách, mà ngược lại đặt ra yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện thể chế, đầu tư nguồn lực và hỗ trợ cơ sở để bộ máy mới thực sự vận hành trơn tru. Người viết bài này rất ấn tượng với câu nói, thậm chí là sự trăn trở rất thực tế của ông chủ tịch UBND xã Văn Bàn Vũ Xuân Thủy rằng: "không để gộp bản đồ mà chưa gộp được nhịp phát triển".

Tại Hà Nội, phường Vĩnh Hưng trở thành một lát cắt khác của quá trình sắp xếp giang sơn. Chỉ sau một thời gian ngắn vận hành mô hình chính quyền hai cấp, địa phương này đã tổ chức đối thoại công khai về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất – một điểm nghẽn kéo dài nhiều năm. Đất đai, lĩnh vực nhạy cảm và phức tạp bậc nhất, được đưa ra bàn thảo công khai, không né tránh những sai phạm lịch sử, không lảng tránh những hồ sơ tồn đọng.

Cuộc đối thoại ấy chưa thể giải quyết ngay mọi vấn đề nhưng nó thiết lập một tiền lệ quan trọng khi chính quyền cơ sở dám đối diện với vùng trũng thể chế. Mỗi bộ hồ sơ đất đai không chỉ là một thủ tục hành chính mà còn là thước đo năng lực quản trị, khả năng phối hợp và bản lĩnh chịu trách nhiệm. Ở Vĩnh Hưng, sắp xếp lại giang sơn được thử thách bằng những câu hỏi gai góc nhất của đời sống đô thị, nơi niềm tin của người dân từng bị bào mòn bởi những tồn tại kéo dài.

Xa hơn, bên trời Tây Bắc. Tại Lai Châu, quá trình sắp xếp giang sơn lại hiện hình bằng một tầm nhìn dài hạn hơn nữa. Những công trình trường phổ thông nội trú liên cấp đang được xây dựng ở các xã biên giới, nơi điều kiện học tập của con em đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều thiếu thốn. Trên các công trường giữa núi rừng, từng viên gạch được đặt xuống không chỉ để dựng nên một ngôi trường, mà để mở ra một hành trình học tập liền mạch, bền vững cho hàng nghìn đứa trẻ.

Ở đó, cải cách bộ máy không chỉ được đo bằng hiệu quả quản trị, mà bằng giá trị nhân văn. Khi trẻ em vùng cao có trường lớp khang trang, có chỗ ở nội trú ổn định, tương lai của các em không còn bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý hay điều kiện sống. Đầu tư cho giáo dục vùng biên, trong bức tranh sắp xếp lại giang sơn, chính là đầu tư cho tương lai dài hạn của quốc gia – một tương lai không bỏ lại ai phía sau.

Tự tin bước vào tương lai

Bốn địa phương, bốn không gian khác nhau – xã đảo, miền núi, đô thị, vùng biên một phần nào phản chiếu bốn lát cắt của một quyết sách lớn. Ở mỗi nơi, sắp xếp lại giang sơn mang một sắc thái riêng nhưng cùng chung một điểm. Đó là quyết sách chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi vào đời sống, khi người dân cảm nhận được sự thay đổi bằng những trải nghiệm cụ thể, dù rất nhỏ.

Sắp xếp lại giang sơn không phải là phép màu. Nó không xóa bỏ ngay mọi khó khăn, không san phẳng mọi chênh lệch vùng miền. Trái lại, nó làm lộ rõ hơn những thách thức, buộc bộ máy phải đối diện với áp lực lớn hơn. Cán bộ ở cơ sở phải gánh vác khối lượng công việc lớn hơn, trách nhiệm nặng nề hơn, nhưng cũng có cơ hội được làm đúng việc, được chứng minh năng lực trong một cơ chế minh bạch hơn.

Tôi rất ấn tượng với chia sẻ của Đại tá, nhà báo Nguyễn Hòa Văn (nguyên TBT Báo Biên phòng kiêm Phó chủ nhiệm Chính trị BĐBP) rằng, tầm quốc gia, công cuộc sắp xếp lại giang sơn như một cuộc tự chỉnh đốn. Và ở tầm con người, đó là sự thay đổi trong cảm nhận về Nhà nước, về chính quyền và về tương lai. Theo ông, khi bộ máy được tổ chức lại sẽ gọn gàng, hiệu lực và hiệu quả hơn, điều còn lại (cũng vô cùng quan trong) sẽ phụ thuộc vào bản lĩnh của con người trong việc vận hành nó.

Một mùa xuân mới đã đến, và có thể phía trước vẫn còn những khó khăn, những điểm nghẽn cần sửa, cần bổ sung. Nhưng không thể phủ nhận năm 2025 đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng khi đất nước ta lựa chọn đối diện với chính mình, lựa chọn làm việc khó nhất trước khi đi xa hơn. Sắp xếp lại giang sơn, suy cho cùng, không phải để khép lại một giai đoạn, mà để mở ra một hành trình mới – hành trình của một quốc gia tự tin bước vào tương lai bằng một nền tảng quản trị vững chắc hơn và một niềm tin xã hội sâu bền…