Số hóa bán lẻ miễn thuế, mở cửa vùng biển đón dòng tiền ngoại

Từ "điểm nghẽn" định mức đến bài toán cạnh tranh khu vực

Sau 6 năm vận hành, Nghị định 100/2020/NĐ-CP (Nghị định 100 ) đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử nhưng bắt đầu bộc lộ những "chiếc áo chật" trước đà phát triển của kinh tế số. Ghi nhận thực tế tại các cửa khẩu quốc tế vào đầu tháng 3/2026, lượng khách quốc tế từ các thị trường trọng điểm như Mỹ, Hàn Quốc, Ấn Độ đang tăng trưởng ở mức hai con số, kéo theo nhu cầu mua sắm xa xỉ phẩm bùng nổ.

Tuy nhiên, một nghịch lý đang tồn tại, đó là khách du lịch sẵn sàng chi tiền, nhưng quy định hiện hành lại vô tình "kìm chân" họ. Ghi nhận thực tế tại ga đến quốc tế sân bay Nội Bài đầu tháng 4/2026, dòng khách từ các thị trường tỉ dân đang tăng trưởng vượt bậc. Anh Rajesh Kapoor, một doanh nhân đến từ Mumbai (Ấn Độ), chia sẻ khi đang tham quan khu vực đồ uống và nước hoa miễn thuế: "Tôi rất ấn tượng với sự hiện diện của các dòng rượu vang và thủ công mỹ nghệ cao cấp tại đây. Tuy nhiên, nếu định mức miễn thuế được nâng cao hơn và quy trình thanh toán được tích hợp hoàn toàn trên ứng dụng di động thay vì phải đối soát hộ chiếu thủ công nhiều bước, tôi tin rằng những hành khách như tôi sẽ không ngần ngại lấp đầy vali của mình trước khi rời việt nam".

Nhận định của Anh Rajesh Kapoor tương đồng với đánh giá chung của giới chuyên gia và hành khách quốc tế trong thời gian qua. Dù hệ thống cửa hàng miễn thuế tại các sân bay quốc tế của Việt Nam đã có bước tiến dài, tiệm cận tiêu chuẩn toàn cầu với sự hiện diện của hàng loạt thương hiệu xa xỉ, nhưng "nút thắt" vẫn nằm ở trải nghiệm người dùng.

Khi đặt lên bàn cân với các cường quốc du lịch trong khu vực, định mức mua sắm tại nước ta hiện bị xem là khá thấp, chưa đủ sức kích thích tối đa nhu cầu chi tiêu của phân khúc khách hàng thượng lưu. Bên cạnh đó, việc quy trình thủ tục chưa được điện tử hóa toàn diện vẫn còn những công đoạn đối soát thủ công đang trở thành rào cản vô hình, ảnh hưởng trực tiếp đến sự hài lòng của du khách trong một nền kinh tế số đang vận hành với tốc độ cao.

Mở của và số hóa 100%, siết chặt "lỗ hổng"

Một trong những thay đổi mang tính đột phá nhất trong dự thảo Nghị định lần này chính là việc chuẩn hóa lại khái niệm "cảng biển". Thay vì tiếp tục bó hẹp phạm vi kinh doanh trong danh mục "cảng biển loại một" vốn đã trở nên chật hẹp so với thực tiễn phát triển, dự thảo mới đề xuất một bước đi mở hơn là mở rộng quyền triển khai cửa hàng miễn thuế cho tất cả các cảng biển có tàu thuyền quốc tế ra vào. Bước đi này không đơn thuần là sự thay đổi về mặt câu chữ, mà là một chiến lược tái cấu trúc không gian kinh doanh, tạo ra hệ sinh thái bán lẻ hiện đại dọc theo các dải ven biển từ Bắc chí Nam.

Sự thay đổi này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với chiến lược phát triển kinh tế biển của Việt Nam trong giai đoạn mới. Việc cho phép thiết lập mạng lưới cửa hàng miễn thuế rộng khắp sẽ góp phần nâng cao đáng kể sức hút cho phân khúc du lịch tàu biển vốn đang bùng nổ. Thay vì chỉ đóng vai trò là những điểm trung chuyển khách đơn thuần, các cảng biển giờ đây sẽ chuyển mình thành các "trung tâm mua sắm trên bờ", những điểm dừng chân hấp dẫn có khả năng giữ chân du khách lâu hơn và kích thích nhu cầu chi tiêu cao cấp ngay tại cửa ngõ đại dương.

Bên cạnh đó, mô hình mới này còn mở ra cơ hội khai thác tối đa nguồn ngoại tệ từ đội ngũ thủy thủ đoàn và khách du lịch đường biển quốc tế. Đây là tệp khách hàng có sức mua lớn nhưng lâu nay vẫn chưa được tiếp cận một cách tương xứng do những hạn chế về mặt hạ tầng dịch vụ miễn thuế tại cảng. Bằng cách thúc đẩy tiêu dùng tại chỗ thông qua hệ thống phân phối chuyên nghiệp, Việt Nam có thể tối ưu hóa giá trị gia tăng từ mỗi chuyến tàu cập cảng, biến các hải cảng thành những "cỗ máy" thu hút ngoại tệ hiệu quả cho ngân sách nhà nước.

Ở góc độ quản trị, việc đồng bộ hóa khái niệm cảng biển trong kinh doanh hàng miễn thuế với các quy định của Luật Hàng hải còn giúp tháo gỡ triệt để những rào cản pháp lý chồng chéo bấy lâu nay. Sự thống nhất và minh bạch này chính là "liều thuốc an tâm" cho các nhà đầu tư, giúp doanh nghiệp tự tin dốc vốn vào hạ tầng kinh doanh dài hạn. Khi hành lang pháp lý đã được khai thông và mở rộng, hệ thống cửa hàng miễn thuế tại cảng biển sẽ trở thành những "cánh tay nối dài" đưa hàng hóa chất lượng cao tiếp cận gần hơn với dòng khách quốc tế, khẳng định vị thế thương mại của Việt Nam trên bản đồ hàng hải thế giới.

Bước sang năm 2026, mục tiêu "Hải quan thông minh" đã trở thành mệnh lệnh hành động. Dự thảo Nghị định mới kiên quyết đoạn tuyệt với các thủ tục thủ công, hướng tới mô hình quản trị phi giấy tờ.

Theo ông Nguyễn Bắc Hải, Phó Trưởng Ban Giám sát quản lý về hải quan, Cục Hải quan điểm cốt lõi của lần sửa đổi này là việc kết nối liên thông dữ liệu. Mọi thông tin về hành khách, định mức mua hàng sẽ được đối soát tự động qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và hệ thống quản lý của Bộ Công an.

Việc bãi bỏ các giấy phép "con" không còn phù hợp, như quy định cấp phép nhập khẩu thuốc lá bán tại cửa hàng miễn thuế, không chỉ giúp cắt giảm tầng nấc trung gian mà còn thể hiện tư duy quản lý hiện đại là chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên quản trị rủi ro.

Thực tế thời gian qua đã xuất hiện tình trạng lợi dụng kẽ hở "hàng đã thanh toán nhưng không nhận tại khu cách ly" để thẩm lậu hàng hóa vào nội địa. Để đối phó với vấn đề này, dự thảo bổ sung cơ chế kiểm tra đặc biệt bằng AI và Big Data. Trao đổi với báo giới, ông Nguyễn Xuân Huy, Phó Đội trưởng Hải quan sân bay Tân Sơn Nhất nhấn mạnh việc xác định rõ bản chất hàng miễn thuế là hàng "tạm nhập - tái xuất" sẽ giúp thống nhất chính sách thuế giá trị gia tăng (VAT), xóa bỏ sự chồng chéo trong cách áp dụng hiện nay.

Hệ thống mới sẽ tự động nhận diện các dấu hiệu bất thường trong giao dịch, bảo vệ các doanh nghiệp làm ăn chân chính và ngăn chặn triệt để hành vi trục lợi chính sách.

Doanh thu tăng trưởng "khủng" và triển vọng thị trường tỷ USD

Có thể thấy, những số liệu thống kê thực tế đang trở thành minh chứng đắt giá nhất cho tiềm năng khổng lồ của ngành kinh doanh hàng miễn thuế. Từ con số khiêm tốn chỉ hơn 10 triệu USD vào năm 2020, tổng doanh thu toàn ngành đã ghi nhận cú nhảy vọt ấn tượng lên mức 157,9 triệu USD vào năm 2024. Với đà phục hồi mạnh mẽ của du lịch quốc tế như hiện nay, các chuyên gia kinh tế - tài chính nhận định rằng, mục tiêu chạm ngưỡng tỷ USD không còn là xa vời, nếu các "nút thắt" chính sách được tháo gỡ kịp thời ngay trong năm 2026.

Điểm mấu chốt của cuộc cải cách lần này chính là việc chuyển đổi sang mô hình quản trị số hóa toàn diện. Việc số hóa quy trình không chỉ dừng lại ở câu chuyện tiết kiệm chi phí in ấn hay rút ngắn thời gian đi lại cho doanh nghiệp, mà còn mang ý nghĩa quản lý sâu sắc. Thông qua nền tảng dữ liệu điện tử, sự tiếp xúc trực tiếp giữa công chức hải quan và người khai báo được giảm thiểu tối đa, từ đó triệt tiêu tận gốc những nguy cơ nảy sinh tiêu cực, xây dựng một môi trường kinh doanh thực sự liêm chính và minh bạch.

Việc sửa đổi Nghị định 100 là sự chuyển dịch mang tính bước ngoặt sang tư duy kinh tế số. Khi các rào cản về thủ tục được gỡ bỏ và định mức mua sắm trở nên hấp dẫn hơn, hệ thống cửa hàng miễn thuế sẽ không chỉ là nơi kinh doanh các xa xỉ phẩm quốc tế. Nó sẽ đóng vai trò như một "đại sứ thương hiệu" quốc gia, trở thành kênh quảng bá đầy hiệu quả, đưa những sản phẩm Việt Nam chất lượng cao đến tận tay người tiêu dùng toàn cầu.

Với sự quyết liệt của Bộ Tài chính và ngành Hải quan, Nghị định thay thế Nghị định 100 được kỳ vọng sẽ xóa bỏ mọi rào cản, tạo ra một "môi trường kinh doanh không khoảng cách". Đây chính là nền tảng vững chắc để Việt Nam tự tin khẳng định vị thế là điểm đến mua sắm mới, đầy sức hút của khu vực. Cuộc cách mạng về thể chế này không chỉ mở ra cơ hội làm giàu cho doanh nghiệp mà còn đảm bảo kỷ cương quản lý nhà nước chặt chẽ trong thời đại số, góp phần đưa nền kinh tế Việt Nam vươn tới những cột mốc phát triển mới bền vững hơn./.