Bước tiến mới trong cuộc đua tái sử dụng tên lửa
Trong ngành công nghiệp vũ trụ, nhiều dòng tên lửa sau khi hoàn thành nhiệm vụ của mình sẽ loại bỏ các tầng đã sử dụng. Nhưng SpaceX muốn thay đổi cách vận hành đó. Với Starship, công ty của tỷ phú Elon Musk đặt mục tiêu phát triển một hệ thống vận tải có thể quay trở về, được bảo dưỡng và tiếp tục thực hiện những chuyến bay mới. Chuyến bay thử nghiệm thứ 15 vừa qua đã đưa tham vọng này tiến thêm một bước quan trọng.
Không phải một mô hình thử nghiệm hay kỹ xảo điện ảnh, tàu Ship 42 của SpaceX trở về sau chuyến bay kéo dài khoảng 22 giờ rưỡi, hoàn thành 14 vòng quanh Trái Đất. Lần đầu tiên, tàu vũ trụ tầng trên của Starship được các cánh tay cơ khí của tháp phóng thu hồi thành công. Dù lần này, tầng đẩy Super Heavy chưa được thu hồi, chuyến bay thử nghiệm đã đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình phát triển hệ thống Starship có khả năng tái sử dụng toàn bộ.
Ông Keith Cowing - Cựu chuyên gia về tên lửa, Biên tập viên NASAWatch.com cho biết: "Cảnh tượng này giống như những bộ phim khoa học viễn tưởng tôi xem hồi còn nhỏ, khi người ta lấy hình ảnh tên lửa thời Thế chiến thứ hai, thay vì chiếu cảnh nó bay lên thì lại tua ngược cuộn phim và nói: "Ồ, nhìn kìa, tên lửa hạ cánh rồi". Nhưng lần này, điều đó đã thực sự xảy ra. Hãy tưởng tượng một tòa nhà cao 10 đến 20 tầng, cất cánh rồi hạ cánh trong tư thế treo lơ lửng trên một tòa nhà cao hơn ngay bên cạnh. Đó chính xác là những gì đã diễn ra".
Đằng sau hình ảnh ấn tượng ấy là mục tiêu thay đổi cách thức vận hành của ngành công nghiệp phóng tên lửa. Với nhiều dòng tên lửa truyền thống, các tầng đã sử dụng thường bị loại bỏ sau mỗi chuyến bay. SpaceX từng bước thay đổi cách làm này với Falcon 9, khi thu hồi và tái sử dụng tầng đẩy thứ nhất. Nhưng với Starship, tham vọng còn lớn hơn: thu hồi cả tầng đẩy Super Heavy lẫn tàu vũ trụ phía trên, để toàn bộ hệ thống có thể tiếp tục thực hiện những chuyến bay mới.
GS. Sven Bilen - Chuyên ngành kỹ thuật hàng không vũ trụ, Đại học bang Pennsylvania chia sẻ: "Hãy tưởng tượng nếu bạn đi máy bay và sau mỗi chuyến đi người ta lại vứt bỏ chiếc máy bay đó như đồ dùng một lần, sẽ chẳng ai đủ tiền để mua vé. Nhưng vì máy bay được tái sử dụng liên tục, chi phí mới giảm xuống. Với nhiều hệ thống phóng tên lửa trước đây, chúng ta gần như phải loại bỏ phương tiện sau mỗi lần sử dụng. Những phương tiện này rất đắt đỏ, khiến chi phí đưa mỗi kg hàng hóa lên quỹ đạo lên tới hàng chục nghìn USD. Nếu muốn biến vận tải không gian thành một dịch vụ có chi phí thấp, chúng ta thực sự phải làm chủ công nghệ tái sử dụng".
Bước tiến vừa qua cho thấy SpaceX đã có thể đưa tàu vũ trụ trở về từ quỹ đạo và thu hồi ngay tại tháp phóng. Nhưng để tiến tới tái sử dụng thực sự, công ty vẫn phải chứng minh phương tiện có thể được kiểm tra, bảo dưỡng và nhanh chóng quay trở lại hoạt động.

Nếu có thể tái sử dụng toàn bộ hệ thống và rút ngắn thời gian giữa các chuyến bay, Starship được kỳ vọng sẽ làm thay đổi đáng kể chi phí vận tải trong không gian - Ảnh chụp màn hình
SpaceX tăng cường đầu tư cho Starship
Nếu có thể tái sử dụng toàn bộ hệ thống và rút ngắn thời gian giữa các chuyến bay, Starship được kỳ vọng sẽ làm thay đổi đáng kể chi phí vận tải trong không gian. Hiện nay, một chuyến phóng Falcon 9 có giá dịch vụ khoảng 74 triệu USD. Đây là mức giá mà SpaceX công bố cho khách hàng, đồng thời cho thấy chi phí tiếp cận không gian vẫn còn rất lớn.
Trong khi đó, tỷ phú Elon Musk từng đặt mục tiêu đưa chi phí mỗi lần phóng Starship xuống dưới 10 triệu USD trong tương lai. Mặc dù chưa được chứng minh trong thực tế, mục tiêu này cho thấy tham vọng của SpaceX trong việc cắt giảm mạnh chi phí vận chuyển hàng hóa và đưa con người lên vũ trụ.
Để thúc đẩy công nghệ Starship, SpaceX đang bỏ ra nguồn lực tài chính khổng lồ. Theo Reuters, công ty đã đầu tư ít nhất 15 tỷ USD cho chương trình Starship. Chỉ tính riêng trong quý III/2026, chi phí nghiên cứu và phát triển của mảng hoạt động vũ trụ SpaceX lên tới khoảng 1,22 tỷ USD, tăng 44% so với cùng kỳ năm trước. Theo hồ sơ tài chính của công ty, phần lớn khoản chi này liên quan đến việc chế tạo và thử nghiệm Starship, dù vẫn bao gồm một phần hoạt động phát triển tên lửa Falcon.
Starship - Từ thử nghiệm công nghệ đến bài toán kinh tế
Với SpaceX, Starship không chỉ là một phương tiện để phóng tên lửa. Công ty kỳ vọng hệ thống này sẽ trở thành nền tảng vận tải phục vụ nhiều hoạt động kinh doanh, từ mở rộng mạng lưới Internet vệ tinh Starlink cho tới những kế hoạch xa hơn như phát triển các trung tâm dữ liệu bên ngoài không gian.
Những khoản đầu tư hàng chục tỷ USD của SpaceX cho Starship đặt ra một câu hỏi thực tế: bản thân hoạt động phóng tên lửa đã có thể mang lại lợi nhuận hay chưa? Theo các chuyên gia, câu trả lời hiện tại vẫn là chưa.
Với SpaceX, Starship được kỳ vọng trở thành phương tiện vận tải hạng nặng, cho phép đưa số lượng lớn vệ tinh lên quỹ đạo trong mỗi chuyến bay, qua đó giảm chi phí triển khai mạng lưới. Điều này đặc biệt quan trọng đối với Starlink - dịch vụ Internet vệ tinh đang ngày càng mở rộng của tập đoàn.
Trong chuyến bay thử nghiệm lần thứ 15, Starship đã đưa 26 vệ tinh Starlink thế hệ V3 lên quỹ đạo. Theo SpaceX, số vệ tinh này có khả năng bổ sung dung lượng truyền dữ liệu tương đương 10 chuyến phóng Falcon 9 sử dụng các vệ tinh thế hệ trước.
GS. Sven Bilen - Chuyên ngành kỹ thuật hàng không vũ trụ, Đại học bang Pennsylvania nêu ý kiến: "Mọi người ngày nay kỳ vọng có kết nối Internet ở bất cứ đâu, từ dưới mặt đất cho tới trên máy bay. Để kết nối toàn thế giới cần một mạng lưới khổng lồ các vệ tinh liên kết với nhau trên quỹ đạo. Điều đó đòi hỏi rất nhiều chuyến phóng tên lửa và chi phí phóng phải đủ rẻ để người tiêu dùng có thể chi trả cho dịch vụ kết nối đó".

Với SpaceX, Starship không chỉ là một phương tiện để phóng tên lửa - Ảnh chụp màn hình
Đến cuối tháng 9, Starlink đã có 13,6 triệu thuê bao khách hàng tiêu dùng, và lợi nhuận trước thuế, lãi vay và khấu hao tài sản đạt 3,5 tỷ USD trong quý III, tăng 82% so với cùng kỳ năm ngoái. Xa hơn, công ty này còn muốn đưa một phần hạ tầng xử lý dữ liệu lên không gian.
Ông Ed Ludlow - Phóng viên Bloomberg nhận định: "Gần như mọi kế hoạch SpaceX muốn triển khai đều phụ thuộc vào việc Starship vận hành được, đồng thời có thể tái sử dụng nhanh chóng và toàn diện. Trong hồ sơ IPO, SpaceX đã đề cập đến một chòm vệ tinh hoạt động như các trung tâm dữ liệu bao quanh Trái Đất. Và Starship là hệ thống duy nhất có khả năng đưa khối lượng thiết bị đó lên quỹ đạo".
Nếu thành hiện thực, những trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo có thể phục vụ các hoạt động tính toán quy mô lớn, đặc biệt của ngành trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, đây mới chỉ là kế hoạch dài hạn. Hiệu quả kỹ thuật, chi phí vận hành và khả năng thương mại của mô hình này hiện vẫn chưa được chứng minh.
Dù vậy, thành công trong việc thu hồi Starship mới chỉ giải quyết được một phần bài toán công nghệ. Để biến tham vọng vận tải không gian thành một hoạt động kinh doanh hiệu quả, SpaceX còn phải chứng minh khả năng tái sử dụng phương tiện với một mức chi phí thấp, thời gian quay vòng ngắn và độ tin cậy cao. Đó mới là phép thử thực sự đối với khoản đầu tư hàng chục tỷ USD của công ty này.
Bình luận (0)